The lone sunflower – Seni Saowaphong

ทานตะวันดกหนึ่ง

THE LONE SUNFLOWER

เสนีย์ เสาวพงศ์

SENI SAOWAPHONG

Translator’s kitchen
“ชะ แม่งามหงส์เอย ปีกอ่อนร่อนลง เข้าในดงทานตะวัน” เขาพึมพำเพลงลูกคู่ลำตัดเก่าๆ ที่ยังจำได้สมัยวัยรุ่น โดยที่ไม่มีอะไรครึ้มอกครึ้มใจเป็นพิเศษไปจากเวลาอื่นๆ มันอาจเป็นเพียงฟองอากาศในบ่อแห่งความทรงจำ ที่ผุดลอยขึ้นมาเหนือผิวน้ำเป็นบางครั้งบางคราวที่ไม่ได้คาดหมาย แต่มันเหมือนกับมีอะไรมาดลใจให้เขานึกถึงอะไรบางอย่างได้ “Ha! The beautiful swan on her gracious wings glides down to enter the sunflower patch…” Out of the blue, he hummed the chorus of an old bantering song he still remembered from when he was a teenager, a time hardly more elating than any other. Maybe it was just air bubbles in the well of memories rising to the surface at unexpected times, but some- thing in them seemed to have the power to make him think of one thing or another. This last-minute correction shows how to get out of a tight corner (and a mistranslation): the ‘time hardly more elating’ is not that of his youth, but the present time. First I thought of ‘For no particular reason’, shifted to the beginning of the sentence, but then decided that ‘Out of the blue’ sounded better. So much for word-for-word translation!😉
“แม่ไอ้หนู” เขาร้องถามเมีย “เมล็ดทานตะวันเก็บเอาไว้ที่ไหน” “Mother of our child,” he called out, “where do we keep the sunflower seeds?” ‘Mother/Father of our child’ sounds awkward in English but shows how Thai (Asian) married people interact by shifting the focus from themselves to their child or children
“ก็ห่อเหน็บอยู่ข้างฝา หลังโต๊ะพระนั่นแหละ” เมียเขาตอบ “At the corner of the wall behind the votive table,” his wife answered.
เขายกมือไหว้พระก่อนหยิบห่อกระดาษเล็กๆ ที่เหน็บอยู่ในซอกระหว่างฝาบ้านกับเสาเรือน He raised his hands to bow to the sacred figures before picking up a small paper parcel inserted in the space between the partition wall and the main pillar of the house.
“เกือบลืมแล้วไหมล่ะ อาจารย์สมสุขอุตส่าห์ให้มา สั่งให้เอาลงปลายหน้าฝน นี่ก็ถึงเวลาแล้ว” “Almost forgot, didn’t I? Professor Som- suk kindly gave me some with instructions to plant them at the end of the rainy season, and now the time has come.”
เมื่อต้นฝน เขาลงไปกรุงเทพฯ เพื่อหาซื้อพันธุ์ไม้ยืนต้นมาปลูกในที่ของเขาแล้ว ก็เลยแวะไปเยี่ยมเยียนเพื่อนเก่าที่เคยเรียนหนังสือมาด้วยกัน แต่เขาออกจากโรงเรียนแค่มัธยม 3 ส่วนหนึ่งของเขาไปเรียนต่อกรุง- เทพฯ จนจบเกษตรฯ สำหรับเขาอีโหลกโขลกเขลกไปตามประสา แล้วก็บวชเสียห้าพรรษา ทีแรกตั้งใจว่าจะไม่สึก แต่เมื่อบวชได้สองสามพรรษา ความรู้สึกบอกตัวเองว่า จะบ่ายหน้ามุ่งไปสู่ทางธรรมเห็นจะยาก เพราะมีอะไรบางอย่างในตัวที่ดิ้นรนอยู่ตลอดเวลา อยากจะทำโน่นทำนี่อย่างคฤหัสถ์ร่ำไป เขาจึงใช้เวลาส่วนหลังอ่านหนังสือตำราการเกษตร นำพวกเด็กวัดปลูกสวนครัวและลงไม้ยืนต้นพวกมะม่วง ขนุน ชมพู่ในวัด แล้วเขาก็ลาสิกขาออกมาเป็นเกษตรกร When the rains started he had gone down to Bangkok to buy tree saplings to plant on his land, so he had paid a visit to an old school friend, but he had left school after only three years of secondary. His friend had gone to continue studying in Bangkok until he graduated in agriculture. As for him he had idled time away as was his nature and then entered the monkhood for five Lents. At first he was determined to remain in the orders, but after a couple of years, his feelings told him that to follow the path of dharma would be difficult because there was something within him that strove all the time, always wanting to do this and that as a layman, so he spent the next three years reading agriculture manuals, led the temple boys in tending a kitchen garden and planting trees such as mango and rose apple in the monastery, and then he left the orders to become a farmer.
จากการบวชเรียน ชาวบ้านเลยเรียกเขาว่า ทิด นำหน้าชื่อของเขา As he had been a monk, the villagers prefaced his name with the title “Thit”.
แต่ทิดคงรู้ทางธรรมที่ถูกต้อง เขาไม่เชื่อในเรื่องโชคลางสังหรณ์ หมอดู เรื่องผีสาง อภินิหาร เวทมนตร์คาถา ยันต์และไสยทั้งปวง เขาไม่ดื่มเหล้า ไม่เล่นการพนัน เพียงแต่สูบบุหรี่บ้าง Thit Khong knew the right dharma way. He didn’t believe in luck or omens, in fortune-telling, ghosts, miracles, spells or magic of any kind. He didn’t drink, didn’t gamble, only smoked a little.
เมื่อแวะเยี่ยมอาจารย์สมสุข หลังจากคุยกันถึงเรื่องเก่าๆ เขาก็สอบถามความรู้ในเรื่องพืชและต้นไม้ อาจารย์สมสุขยังเรียกเขาว่า พี่ เหมือนอย่างเคย เพราะเขาแก่กว่าปีหนึ่ง When he had gone to see Professor Somsuk, after reminiscing about the past, he had tapped his knowledge on plants and trees. The professor still called him “elder brother” as before because he was one year his senior. In English, no need to keep repeating ‘Professor Somsuk’; hence, ‘the professor’ or ‘he’ in following references.
“เออ พี่คง ลองเอาต้นทานตะวันไปปลูกดูไหม มันกำลังอยู่ในระหว่างการทดลอง” “Well, elder brother, how about trying these sunflowers? They are at the experi- mental stage.”
แล้วอาจารย์สมสุขก็เล่าเรื่องดอกทานตะวันให้เขาฟังว่า เดิมเป็นต้นไม้ขึ้นเองในอเมริกาใต้ แถวเปรู ชิลี ต่อมาจึงแพร่พันธุ์มาทางยุโรป ขยายต่อมาทางเอเชีย และวกลงไปแอฟริกา ชาวเปรูโบราณซึ่งบูชาดวงตะวันใช้ดอกทานตะวันบูชา ปัจจุบันมีการปลูกกันมากเพื่อเอาน้ำมันมาใช้ประกอบอาหาร และกากที่บีบเอาน้ำมันออกแล้วใช้เป็นอาหารสัตว์ Then the professor had told him about sunflowers, saying that the plant used to grow by itself in South America, around Peru and Chile, before spreading to Europe, and later to Asia and to Africa. The natives in Peru worshipped the sun and used sunflowers in their cult. Nowadays it was grown intensively for its oil for cooking and its compressed residue for cattle food. For more information on sunflowers:
en.wikipedia.org/wiki/Sunflower
อาจารย์สมสุขบอกว่า อยากจะส่งเสริมการปลูกต้นทานตะวัน เพราะน้ำมันมีราคาดีในตลาดโลก อาจจะเป็นสินค้าสำคัญอีกอย่างหนึ่งสำหรับประเทศไทย ได้ทดลองเอาพันธุ์จากต่างประเทศเข้ามาปลูก ใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์เข้าช่วยเพื่อจะให้ได้พันธุ์ที่มีดอกใหญ่มีเมล็ดมาก เพื่อให้ได้ผลิตผลต่อไร่สูง และมีท่าว่าจะสำเร็จเพราะรุ่นสุดท้ายได้ต้นทานตะวันที่ให้ดอกเส้นผ่าศูนย์กลางเกือบศอก รุ่นใหม่คงจะดีขึ้นหรืออาจจะดีบ้างไม่ดีบ้าง หรือไม่ได้ผลดีเลยก็ได้ จึงอยากจะให้กระจายไปทดลองปลูกในที่ต่างๆ เพื่อจะได้เปรียบเทียบกัน และเผื่อที่หนึ่งเสียที่อื่นอาจจะรอด แต่ส่วนใหญ่จะยังคงทดลองอยู่ที่เกษตรกลาง Professor Somsuk had told him he wanted to promote sunflower planting because sunflower oil fetched good prices on the world markets. It might become an important commodity for Thailand and was being tried with seeds from abroad. Scientific methods were used to obtain species with big heads of flower and numerous seeds to achieve high yields and it seemed this would succeed because the latest generation had obtained flowers almost an elbow’s length in diameter. The next generation would be even better, or perhaps middling, or might give no good results at all, so it should be spread out and grown in many different places for the purpose of comparison and if it failed in one place others might be safe, but most of it was still at the experimental stage in the federal or central agricultural centre. ผลิตผลต่อไร่ = yield; no need to say ‘per rai’ as in the text or ‘per hectare’ 
อาจารย์สมสุขแบ่งเมล็ดทานตะวันมาให้เขาเพียงห้าเมล็ด บอกว่าคราวนี้เมล็ดเสียไปแยะระหว่างใช้กัมมันตภาพรังสี Professor Somsuk had provided him with only five seeds, telling him that this time many seeds had dried under irradiation.
“ข้อสำคัญ” อาจารย์สมสุขกำชับ “พี่ต้องคอยจดสถิติให้ด้วย ปลูกเมื่อไร การเติบโตเป็นอย่างไร เริ่มออกดอกเมื่อไร วัดความกว้างของดอกไว้ทุกระยะ ถ้าได้ผลขอให้เก็บเมล็ดไว้ให้ดีด้วย เพราะจะเป็นประโยชน์ทางวิชาการต่อไป” “The main thing,” he had emphasised, “is to take down data carefully – date of planting, growth stages, date of flowering, and breadth of the flower at all stages. If you succeed, keep the seeds carefully because they’ll be needed for further research.”
ทิดคงรับคำเป็นอันดี ขากลับบ้านเขาเลยแวะพบเกษตรกรจังหวัดซึ่งคุ้นเคยกัน เพราะเขาเคยมาสอบถามความรู้เกี่ยวกับปุ๋ยและยาฆ่าแมลงเสมอ Thit Khong had promised. On his way back home he had stopped by to see the provincial agricultural officer whom he knew well because he was always consulting him on fertilisers and pesticides.
“อาจารย์สมสุขเคยเป็นอาจารย์ผม” เกษตรจังหวัดบอก “พี่ทิดมีอะไร ผมช่วยเต็มที่ ผมจะแวะไปดูบ่อยๆ แล้วจะเขียนรายงานให้อาจารย์สมสุขด้วย” “Professor Somsuk used to be my teacher,” the officer had told him. “I’ll help you as much as I can. I’ll go and see you often and I’ll also write reports to the professor.”
เขาเอาเมล็ดลงแปลงเพาะชำ แล้วเตรียมแปลงปลูกทางด้านตะวันออกของบ้าน ด้วยการขุดดินเอาหลุมตากแดดห้าหกวัน แล้วเอาปุ๋ยหมักกับปุ๋ยคอกผสมดินใส่หลุม Thit Khong put the seeds in a nursery bed and prepared a plot for planting on the east- ern side of his house by digging holes in the ground and leaving them exposed to the sun for five or six days and then mixed manure, compost and earth to fill the holes with.
เพียงสิบวันทานตะวันก็แทงต้นขึ้นมา เขารู้สึกผิดหวังนิดหน่อยที่มันงอกขึ้นมาเพียงต้นเดียวเท่านั้น คอยอีกสามสี่วันด้วยความหวังว่าจะมีงอกขึ้นมาอีก ก็เปล่า เมื่อคุ้ยดินดู ปรากฏว่ามันเน่าหมด Only ten days later, a sunflower seedling surfaced. A little disappointed that only one seedling had come up, he waited another three or four days in the hope that others would appear – but no: when he scratched the compost to have a look, he found that all the other seeds had rotted.
เขาชักกังวล เหลืออยู่เพียงต้นเดียว ถ้าเป็นอะไรไปก็หมด ไม่มีอะไรเหลือให้ไว้ได้ใช้ประโยชน์ทางวิชาการ แต่ที่ทดลองปลูกที่อื่นคงจะขึ้นบ้างหรอก เขาคิดปลอบใจตนเอง He got worried. There was only one plant left. If something happened to it, there would be nothing left to be of use in further research. But maybe experiments else- where will do better, he thought to comfort himself.
เขาเอาใจใส่ต้นทานตะวันเป็นอย่างดี ไม่ให้มีแมลงมารบกวน พอมันสูงคืบกว่าๆ เขาก็ย้ายเอามาลงแปลงปลูก He took great care of the sunflower, not letting insects disturb it. When it was over nine inches tall, he transferred it to the planting plot. คืบ is a span, an old English unit of length of about nine inches (in French, un empan: about 23cm).
เมื่อต้นทานตะวันสูงเลยบั้นเอว เกษตรจังหวัดแวะมาเยี่ยม เขาบอกทิดคงว่า เมล็ดที่ปลูกทดลองในส่วนกลางและที่ส่งไปปลูกทางเชียงใหม่ แพร่ ขอนแก่น อุบลฯ กาญจนบุรี และสุราษฎร์ฯ เสียหมด ไม่ขึ้นเลยสักต้นเดียว The sunflower was taller than waist level when the provincial agricultural officer came visiting. He told Thit Khong that those seeds that had been tried at the centre and those sent to be planted in Chiang Mai, Khon Kaen, Ubon Ratchathani and Surat had all gone bad. Not a single plant had come up.
เกษตรจังหวัดพิจารณาดูลำต้น สอบถามและจดวันที่ปลูก การเตรียมดินวัดความสูง The officer examined the plant, asked for and noted down planting date and soil preparation, and measured the height.
“ผมคิดว่า มันจะเป็นตัวอย่าง ดูมันโตกว่าที่เคยเห็น ผมจะรายงานไปอาจารย์สมสุขคงจะดีใจมากเพราะเป็นต้นเดียวที่เหลืออยู่ วิชาการจะก้าวหน้าไปอีกแน่นอนจากผลที่ได้จากต้นนี้ พี่ทิดต้องระวังให้ดีนะ ผมว่าล้อมรั้วเสียแหละดี ล้อมสองชั้นเลย รอบนอกห่างสักสามวา รอบในห่างต้นสักวาครึ่ง กันไม่ให้สัตว์เข้ามาถึง ว่าไม่ได้นา พี่ทิด บ้านเราอาจจะดังระเบิดเพราะทานตะวันต้นนี้ก็ได้” เขาพูดแล้วก็หัวเราะด้วยความดีใจ “บางทีจะต้องเอาไม้ช่วยพยุงลำต้นด้วย” “I think it’ll be a model plant. It looks bigger than those I’ve seen. I’ll report to Professor Somsuk. He’ll be pleased because it’s the only plant left. Technical knowledge will definitely progress further from what we’ve obtained here. You must be careful, you know. I think you’d better put a fence around it, a double one actually, about six metres on the outside, and three metres for the inner ring. Enclose it so that animals can’t get to it. For all we know, your house will be famous because of this sunflower,” he said and then laughed happily. “Maybe you’ll need a stake to support its stem as well.”
แต่ทิดคงมีความกังวลเพิ่มขึ้น กลัวมันจะเป็นอะไรไปเสียก่อน As a result, Thit Khong was all the more troubled, afraid something would happen to it by and by. เสียก่อน begs the question: before what? Obviously: before it’s fully grown. So ‘by and by’ is better here. 
“อีกเดือนหนึ่งผมลงมาใหม่ อย่างช้าเดือนเมษายนคงได้ดูดอกแน่” “I’ll be back in a month’s time. In April at the latest we’ll see it in bloom for sure.”
เกษตรจังหวัดกลับไปด้วยความดีใจและตื่นเต้น The agricultural officer went back happy and ex- cited.
ทิดคงไม่ค่อยตื่นเต้นเท่าไร นอกจากจะกังวลมากขึ้นทุกที เพราะทุกเช้าเห็นลำต้นมันทะลึ่งขึ้นอย่างแปลกตา ใบก็ใหญ่ขึ้นมาก เขาเลยต้องเอาไม้มาปักทาบกับลำต้น เอาเชือกผูก กันไม่ให้มันโค่นล้มเมื่อเวลาลมแรงๆ Thit Khong wasn’t quite as excited but increasingly worried because every morning he could see the plant shoot up and up. The leaves were very big. So he tied a wooden support to the stem and propped it so it wouldn’t fall when the wind was strong.
เขาเองไม่เคยปลูกหรือเคยเห็นต้นทานตะวันมาก่อน เคยเห็นแต่ในรูปมาบ้าง ไม่นึกว่ามันจะสูงใหญ่มากมายอะไร นี่ดีแต่เตรียมแปลงปลูกไว้ห้าต้น ไม่งั้นไม่พอแน่ He himself had never planted or seen a sunflower before, only pictures of some. He had never thought it could be so tall and large. It was a good thing he had prepared the ground for five plants, otherwise it wouldn’t have been enough.
ไม่ช้ามันก็ยืดขึ้นสูงจนท่วมหัว เขาต้องเอารั้วที่ล้อมรอบออก เพราะมันแคบเกินไป ทำให้ใบแผ่ไม่ได้สะดวก แล้วสร้างรั้วใหม่ให้สูงกว่าเก่าด้วย Before long the sunflower had grown to above head level. He had to take the fence around it out because it was too narrow, preventing the leaves from growing freely, and then he ordered a new fence, higher than the old one, of course.
คนในละแวกนั้นเมื่อเดินผ่านมาเห็น ต่างก็ถามคล้ายๆ กันทุกคนว่า นั่นมันต้นอะไร When the local people saw it as they walked by, everyone of them asked what that tree was.
“ต้นดอกทานตะวัน” เขาตอบไปตามความจริง “It’s a sunflower plant,” Thit Khong would answer truthfully.
ทุกคนแสดงความสงสัยหาว่าเขาหลอก ลูกชายอายุสิบสามขวบของเขาก็สงสัยเมียเขา, ซึ่งรู้ความจริงมาแต่ต้น, เริ่มมีความกระวนกระวาย Everyone showed suspicion and said he was putting them on. His thirteen-year-old son too was suspicious. His wife, who knew the truth from the beginning, began to be uneasy.
ต้นทานตะวันเริ่มแทงช่อดอก ลักษณะของมันแสดงว่าดอกมันจะใหญ่มโหฬารทีเดียว The flowering head began to form. By the look of it, the flower would be enormous.
คนที่เดินผ่านมาพากันหยุดดูนานๆ Passersby stopped and looked at it for a long time.
แล้ววันหนึ่งมีใครคนหนึ่งถามขึ้นว่า “เฮ้ย! อ้ายทิด เขาว่าเมื่อวันเอ็งปลูกไอ้ต้นนี้” แกพูดแล้วก็ยกมือไหว้ท่วมหัว “มีพระธุดงค์มากางกลดอยู่ข้างบ้านเอ็ง ตอนเย็นจริงหรือเปล่า” And then one day one of them asked, “Tell me, Thit, they say the day you planted this…” Having said this, the man raised his joined hands above his head and bowed. “They say a mendicant monk came to stay on your plot by your house on that day. Is this true?”
“ไม่มีเลยจ๊ะ น้า” เขาตอบตามความจริง “ถ้ามีฉันต้องเห็นแน่” “Not at all,” he answered truthfully. “If he had I’d have seen him.”
“เอ็งอย่าหลอกผู้ใหญ่น่า เขาว่า ท่านมากางกลดตอนค่ำ แล้วท่านก็ไปแต่เช้ามืด เอ็งคงไม่เห็นมั้ง” “Don’t lie to your seniors, will you. They say he came at nightfall and left before sunrise, so maybe you didn’t see him.”
เขายืนยันว่าไม่มี ตามความเป็นจริง He maintained that there had been no monk, as was the truth.
“มีน่า ไอ้ทิด มีคนเขาเห็นกันหลายคน” “Oh, but there was, young man! Several people saw him.”
ความกังวลของเขาเริ่มกลางเป็นความกระสับกระส่าย เมื่อเช้าวันหนึ่งเขาตื่นขึ้นเห็นมีผ้าแดงยาวราวศอกหนึ่งมาพาดที่รั้วชั้นใน แล้วมีธูปที่ไหม้หมดแล้วเหลือแต่ก้านอยู่สามก้าน His worry turned to agitation. One morning he woke up and saw a red piece of cloth about one cubit long tied to the inner fence, and the stems of three already consumed joysticks.
ผู้คนเริ่มมามุงกันรอบๆ รั้วเป็นกลุ่มๆ และอยู่กันนานๆ บางคนเขาไม่เคยเห็นหน้าตามาก่อน คงจะเป็นคนที่มาจากย่านอื่นห่างออกไป People began to troop around the fence and linger there. Some of them he had never seen before – probably people from surrounding areas.
เมียของเขาก็เริ่มจะว้าวุ่น “พ่อไอ้หนู เราจะทำยังไงกันดี” His wife began to fret. “What shall we do, father of our child?
เขาไม่ตอบ เพราะเขาเองก็ไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร He didn’t answer because he didn’t know what to do.
ลูกชายเขาก็ชักจะเดือดร้อน เพราะถูกเพื่อนที่โรงเรียนถามโน่นถามนี่ไม่เว้นวาง His son was incensed because he was being pestered with questions by his friends at school.
เมียของเขาเริ่มจุดธูปทุกเช้า เพียงแต่ไม่ได้ไหว้ต้นทานตะวัน แต่กราบพระบูชาที่หัวนอน His wife began to light incense every morning at dawn. She didn’t bow to the sunflower but prostrated herself in front of the votive table at the head of the bed.
เขาเริ่มทุรนทุราย คิดไม่ออกว่าเหตุการณ์มันจะบานปลายออกไปอย่างไร ในที่สุดเขาก็คว้าจักรยานปั่นไปอำเภอแล้วจับรถบัสเข้าจังหวัดไปหาเกษตรจังหวัด He began to be very disturbed, unable to think how things might develop. Finally he took a bicycle to the district and then a bus to the provincial town to see the agricultural officer.
ระหว่างรอรถบัส เขาสังเกตเห็นคนจับกลุ่มซุบซิบกันแล้วบุ้ยใบ้มาทางเขา คนอื่นๆ หันมามองด้วยสายตาประหลาดๆ As he waited for the bus, he noticed that a group of people were whispering and pointing him out with a twist of their mouths. Others turned to look at him with strange faces. บุ้ยใบ้, pointing at people with a twist of the mouth, is a discreet Thai habit; Westerners usually do so with a slow swing of the head, chin first, or a marked drift of the eyes.
เมื่อเขาพบเกษตรจังหวัด ทิดคงรู้สึกทันทีว่า เกษตรจังหวัดดูมีความกระวนกระวายไม่น้อยเหมือนกัน กวักมือเรียกทิดคงไปนั่งพูดกันที่มุมหนึ่งแต่ลำพังสองคน When he met him, Thit Khong felt at once that the agricultural officer too was rather disturbed. The officer motioned for them to go and sit in a corner by themselves.
ทิดคงเล่าเรื่องทั้งหมดที่เกิดขึ้นอย่างละล่ำละลัก เกษตรจังหวัดฟังด้วยกิริยาเหมือนกับจะรู้อะไรบางอย่างบ้างแล้ว เมื่อทิดคงเล่าจบเขาก็พูดขึ้นบ้าง “มีข่าวลือที่นี่ว่า คนที่อำเภอถูกหวยรวยหลายพัน” Thit Khong sputtered out everything that had happened. The officer listened with the air of someone privy to some information. When Thit Khong was through, he said, “The rumour here is that the district people won thousands of baht at the lottery.”
“ก็ไม่น่าจะเกี่ยวอะไรกับผม” ทิดคงตอบ “What’s that got to do with me?” Thit Khong answered.
“เกี่ยวซี” เกษตรจังหวัดว่า “เขาลือกันว่าที่ถูกก็เพราะเจ้าแม่ทานตะวันให้ลาภ” “Plenty,” the agricultural officer said. “They say that if they won it’s because the sunflower goddess brought them luck.”
หน้าตาของทิดคงแสดงความท้อแท้และระทดระทวย Thit Khong’s face turned dejected and dispirited.
“ผมก็อธิบายเขาไปว่า ทานตะวันเป็นต้นไม้ธรรมดา เพียงแต่ว่าต้นนี้เป็นพันธุ์ที่ค้นคว้าโดยใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสมัยใหม่มาประยุกต์ อาจจะดีเป็นพิเศษก็ได้หรืออาจจะไม่ได้ผลก็ได้ มันจะให้คุณให้ลาภเกินไปกว่าการให้ดอกที่มีเมล็ดสำหรับทำน้ำมันได้ยังไง กากก็เอาไปเลี้ยงสัตว์ไม่ได้ดอก ธรรมชาติมันเป็นอย่างนั้น” แล้วเขาทอดเสียงอ่อย “แต่รู้สึกไม่ค่อยจะมีใครเชื่อผม…” “I explained to them that sunflowers are ordinary plants, except that this one is a species that has been improved scientific- ally with the help of modern technology. It might turn out to be especially good or amount to nothing. What better luck can it give you than by providing you with seeds to make oil with and roughage to feed animals? That’s how nature is.” Then he lowered his voice. “But I’m afraid no one believed me…”
“ผมว่า” เกษตรจังหวัดพูดต่อ “เราต้องรักษาทานตะวันต้นนี้ไว้จนสุดกำลัง มันเป็นต้นสุดท้ายที่เหลืออยู่ มีประโยชน์ทางวิชาการอย่างมหาศาล เราต้องต่อสู้กับความไม่รู้ไม่เข้าใจของคนจำนวนหนึ่งให้ได้” “I think,” he added, “we must take care of this sunflower as much as we possibly can. It’s the last one left. It’ll be immensely useful to research. We must fight with some people’s ignorance and misunderstanding.”
“ครับ ผมเป็นห่วงมันมาก อาจารย์สมสุขคงจะเสียใจ ถ้าผมรักษามันไว้จนเก็บเมล็ดไม่ได้” ทิดคงระบายความหนักใจ “ผมเกรงว่ามันจะไม่หยุดเพียงแค่นี้ ความเชื่อของคนเรานั้นบางทีเราทานไม่ไหว กว่าจะทำให้เขาเข้าใจได้มันก็สายไปเสียแล้ว” “I worry a lot about that too. Professor Somsuk will be disappointed if I don’t take care of it until it provides us with seeds,” Thit Khong said, expressing what he felt. “I’m afraid it won’t stop here. Sometimes there’s nothing we can do about people’s beliefs to make them understand before it’s too late.”
เกษตรจังหวัดไม่ตอบ คิ้วขมวดอยู่บนใบหน้า นิ้วมือของเขาเคาะโต๊ะตลอดเวลา The agricultural officer didn’t answer. A frown creased his forehead and his fingers kept drumming on the table.
“ผมอยากให้ช่วยติดต่อเรียนให้อาจารย์ทราบ และถ้าเป็นไปได้อยากให้อาจารย์ลงมา จะได้ช่วยกันอีกแรงหนึ่ง หรืออย่างน้อยก็จะได้เห็นก่อนที่มันจะ..” เสียงของทิดคงขาดหายไปในลำคอ “I’d like you to contact and inform the professor and if possible I’d like him to come and help us out or at least see it before…” Thit Khong’s voice died in his throat.
“อย่ามองในแง่ร้ายเกินไปซี” เกษตรจังหวัดปลอบพร้อมกับพยายามหัวเราะประกอบ “ตอนนี้อาจารย์ไม่อยู่ ไปประชุมต่างประเทศเรื่องการใช้พลังงานนิวเคลียร์ทางเกษตรกรรม ผมได้รับจดหมายเมื่อวานนี้เอง อีกตั้งสองอาทิตย์กว่าจะกลับ” “Don’t be so pessimistic,” the officer assuaged him, forcing a laugh. “Right now, the professor isn’t available. He’s attending a conference abroad about the use of nuclear power in agriculture. I just got a letter from him yesterday. Another two weeks before he’s back.”
ทิดคงงันไป เหมือนความหวังที่ริบหรี่ดับวูบ Thit Khong was stunned, as if his hope was snuffed.
“ไม่เป็นไร ผมจะลงไปเอง วันมะรืนนี้ผมไปแน่” “Never mind. I’ll come over myself, in two days’ time for sure.”
ทิดคงใจชื้นขึ้นนิดหน่อย Thit Khong felt a little better.
“จะให้โทษชาวบ้านก็ไม่ถูกหรอก” เกษตรจังหวัดว่า “เพราะเขาไม่รู้ ผมเองก็ต้องใช้วิธีชี้แจงอธิบายกันมาตลอด เพื่อให้เขาทิ้งความเชื่อเก่าๆ และรับเอาความรู้ใหม่ๆ ก็พยายามกันต่อไปนะ” “You can’t blame the villagers,” the agricultural officer said, “because they don’t know any better. I spend my life explaining things to them for them to give up old beliefs and accept new knowledge. Let’s keep on trying.” In English, you wouldn’t say ‘because they don’t know’: it’s excessive. The correct expression here is ‘they don’t know any better’.
“ผมกลัวว่าเวลาจะไม่ทัน” ทิดคงให้ความเห็น “I’m afraid there won’t be time,” Thit Khong remarked.
ดอกทานตะวันบานแล้ว ดอกงามผึ่งผายเหมือนกระด้งใบใหญ่ เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณหนึ่งวา กลีบดอกเหลืองอร่ามรับแสงแดดในตอนเช้าอย่างสง่า ทิดคงเองมองด้วยความตื่นเต้น และตัวเองก็ยอมรับว่ามีความรู้สึกที่เกรงขามอยู่ไม่น้อยทุกครั้งที่มองไป เมียของเขาดูจะยิ่งไปกว่า หล่อนไม่กล้ามองอย่างเต็มตาสักครั้งเดียว The sunflower was now in bloom, its flowering head imposing like a large threshing basket of about two metres in diameter. Its golden petals caught the morning sun splendidly. Thit Khong himself looked at them with excitement and admitted to himself that he felt rather in awe every time he looked at them. His wife even more so, it seemed: she wouldn’t look at them straight, not even once. Threshing basket (กระด้ง):

หนึ่งวา: two meters in diameter sounds like an exaggeration, but that’s what the text says.
ตอนสายวันนั้น บริเวณบ้านทิดคงเนืองแน่นไปด้วยผู้คน รอบรั้วที่กั้นชั้นในเต็มไปด้วยผ้าสีแดง สีชมพู สีเหลืองจนแน่นไปหมด ธูปเทียนไหม้คลุ้งตลอดเวลา ของบูชาที่หลงเหลือจากวันก่อนๆ กองเกลื่อน และยังมีคนนำเอามาบูชาใหม่ไม่ขาด ใส่มาในกระทงใบตอง ทั้งเล็กทั้งใหญ่ ทั้งคาวทั้งหวาน Late that morning, there was a crowd milling around Thit Khong’s house. The inner fence protecting the plant was studded with red, pink and yellow lengths of cloth, and joysticks and candles burned all the time. Offerings from the days before cluttered the place and there were people incessantly bringing in new savouries and sweets they placed in banana-leaf containers large and small. Shown for size:
เขาพยายามเข้าไปคุยเพื่ออธิบายให้ผู้คนเข้าใจว่า เป็นเรื่องพิเศษกว่าธรรมดาอยู่บ้างก็เป็นเพราะการทดลองค้นคว้าวิชาการใหม่ๆ แต่น้อยคนที่ยอมฟัง ส่วนมากดูจะเชื่อเรื่องพระธุดงค์ เรื่องที่มีคนถูกหวย He tried to get among them to make them understand that if it was something out of the ordinary it was because of new research, but few would listen. Most of them seemed to believe the story of the mendicant monk, the story of people winning the lottery.
คนจำนวนหนึ่งมุงกันฟังผู้หญิงกลางคนคนหนึ่งที่เล่าเรื่อง ทำไม้ทำมือออกท่าออกทางประกอบ ดูเหมือนแม่คนนี้จะเคยเป็นคนทรงเจ้ามาก่อน แต่ชาวบ้านแถวนี้ยากจนก็เลยหากินไม่ค่อยรุ่งเรือง A number of people gathered around a middle-aged woman who was telling a story, gesticulating and putting up an act. It seemed that that woman had been a medium before, but the people around here being indigent her earnings hadn’t thrived.
“เมื่อคืนนี้เจ้าแม่มาเข้าฝัน เอ็งเอ๊ย เป็นผู้หญิงสาวสวยเช้งเลย รวบมวยผมทัดดอกทานตะวันดอกเท่านี้” หล่อนทำมือประกอบว่าดอกเล็กขนาดเท่าถ้วยตะไล “ทำด้วยทองเหลืองอร่าม ตรงกลางฝังเพชรแสงพราวเข้าลูกกะตา ข้ากลัวจนไม่กล้ามอง ได้แต่หมอบตัวสั่นเทาๆ” “Last night the goddess entered my dream, you know! She’s a very beautiful young woman, with her hair tied in the style of a sunflower this size.” Her hands indicated a small flower the size of a tiny china cup. “Her hair is made of shining gold, with the glitter of a diamond in its centre catching the eye. I was so afraid I didn’t dare to look, I merely prostrated myself, shaking all over…”
หล่อนหยุดเล่า ปล่อยให้คนรอคอยฟังอยู่หลายอึดใจ She stopped speaking, letting the listeners wait over several breaths.
“เจ้าแม่ตรัสว่า ข้าอาศัยที่เขาอยู่ ไม่มีความสบายเลย เขาไม่นับถือข้า” “The goddess said, ‘I stay in his place but I am not happy: he doesn’t respect me.’”
มีเสียงคนพึมด้วยความไม่พอใจ  There were murmurs of discontent among the group.
“เสียงของท่านแหลมเล็ก ฟังเย็นเยือกเข้าไปถึงหัวใจเลย พูดแล้วขนลุก” หล่อนเอามือลูบแขน เคี้ยวหมากจั๊บๆ อย่างตื่นเต้น กลืนน้ำหมากลงคออึกหนึ่งแล้วพูดต่อ “ท่านว่า เอ็งช่วยบอกชาวบ้านเขานะว่า ข้าขอบใจมากที่เขาเอาของมาถวาย ไม่งั้นข้าอาจจะไม่รอด แล้วท่านก็ทำท่าจะไป ข้าเลยถือโอกาส ใจก็ยังกลัว ตัวก็ยังสั่น ทูลท่านว่า เจ้าแม่เจ้าขา ชาวบ้านแถวนี้ยากจนกันเหลือเกิน เจ้าแม่ช่วยโปรดด้วยเถิดเจ้าค่ะ” “Her voice was rather sharp, so cold it entered your heart. Listening to her my hair stood on end.” She stroked her arm, gnashed betel noisily in her excitement, swallowed betel juice once again and then went on, “She told me to tell the people that ‘I thank them very much for bringing me offerings otherwise I’d be in a bad way’, and then she made as if to leave. So I took the opportunity, afraid as I was and still trembling, to beseech her. I said, ‘Your Graciousness, the people around here are very poor. Please help them.’”
แล้วคนเล่าก็หยุดเล่าเสียเฉยๆ หลายคนที่ฟังอ้าปากหวอค้างอย่างนั้น Then the narrator stopped narrating altogether. Several listeners stayed with their mouths agape just like that.
“แล้วเจ้าแม่ว่ายังไง” คนฟังคนหนึ่งถามเพราะทนรอฟังไม่ไหว “And then what did she say,” one of them asked as if he couldn’t wait any longer. Note on punctuation: no need of a question mark with ‘ask’ or an exclamation mark with ‘exclaim’.
แม่คนนั้นหันมาค้อนนิดหนึ่ง The woman turned and gave him a dirty look.
“ท่านว่า” หยุดเคี้ยวหมาก หันหน้าไปมองทางโน้นทางนี้ ทำทีว่าลืมเรื่องที่พูด “She said…” Stopping to chew betel, she turned and looked right and left, pretending to forget what she was telling.
“ท่านว่ายังไงค้า” ผู้หญิงสูงอายุคนหนึ่งถามแกมวิงวอน “What did she say,” an old woman asked anxiously.
คนเล่าทำถอนใจ “ท่านว่า ข้าบอกอะไรตรงๆ ไม่ได้หรอก มันแล้วแต่บุญแต่กรรมของเราที่ทำมาแต่ปางก่อน คนมีบุญก็จะได้โชคใหญ่ ให้เขาคิดเอาเองก็แล้วกัน” The narrator made a show of sighing. “She said, ‘I cannot spell it out. It’s all up to our merits and demerits in past lives. Those with merit will be highly favoured. Let them figure it out by themselves.’”
แล้วหล่อนก็ทำผลุนผลันเดินออกจากกลุ่มไป มีคนฟังเดินตามเป็นพรวน Then she stalked away purposefully, followed by a whole host of listeners. เดินตามเป็นพรวน: ‘trooped after her’ is an alternative translation.
เพื่อนบ้านคนหนึ่งคาบเรื่องมาเล่าให้ทิดคงฟังที่บ้าน เน้นเรื่องที่เจ้าแม่บอกว่ามาอาศัยที่เขาอยู่ ไม่มีความสบายเลย ที่เห็นต้นทานตะวันมาตั้งแต่ยังเล็กๆ เขาไม่นับถือ… One neighbour went and told the story to Thit Khong at home, especially the part about the goddess saying she was living on his property and wasn’t at all happy that, although he had seen the sunflower since it was little, he didn’t respect her…
เมียมองทิดคง ตัวสั่นเทาอย่างระงับไม่อยู่ เมื่อคนนั้นไปแล้ว ทิดคงบอกเมียว่า “มันตอแหล” เขาพูดอย่างหัวเสีย His wife looked at Thit Khong, shaking all over as if she couldn’t contain herself. When the man was gone, Thit Khong, exasper- ated, told her, “She’s a liar.”
เมียของเขายิ่งมีอาการกลัวมากขึ้น His wife showed increasing fear.
“ฉันว่านางคนนั้น” เขาชี้แจงให้เมียเข้าใจว่า เขาไม่ได้ว่าเจ้าแม่ “I mean that woman,” he stressed to let her know he wasn’t accusing the goddess.
ตอนบ่ายมีคนมาเพิ่มอีกมาก มีรถกระบะขนน้ำแข็ง น้ำอัดลม น้ำหวาน มาขาย มีหาบขายอาหารและขนมสี่ห้าเจ้า บริเวณบ้านทิดคงราวกับมีงาน ผู้คนมากมาย บางคนพยายามเอาผ้าแพรแดงไปผูกที่โคนต้นทานตะวัน กลิ่นธูปควันเทียน ของบูชาอบอวลไปหมด มีด้ายสายสิญจน์พันรอบรั้วทั้งชั้นนอกชั้นใน In the afternoon even more people came. A pickup brought ice, soda and soft drinks for sale. Four or five peddlers came with savouries and sweets. It looked as if there was a fair around Thit Khong’s house drawing crowds. Some people tried to tie red silk strips to the stem of the sunflower. The whole place was redolent with smells of incense, candles and offerings. Both fences were girdled with white sacred thread.
ลูกชายของเขากลับมาจากโรงเรียนมีเพื่อนรุ่นราวคราวเดียวกันตามมาเป็นพรวน บางคนแหวกกลุ่มคนเข้าไปดูดดอกทานตะวัน คนหนึ่งถึงกับอุทาน “โอ้โฮ…” แล้วมุดลอดกลุ่มคนออกมา สีหน้าแสดงความเกรงแกมกลัว Thit Khong’s son came back from school followed by a flock of friends of the same age. Some of them left the group to go and look at the flower. One of them exclaimed “Oh-ho!” and then turned round and left, his face a mixture of respect and dread.
พระเณรมีปะปนในหมู่ผู้คนด้วย There was a smattering of novices and monks in the throng as well.
บริเวณสวนครัวของทิดคงถูกย่ำแหลก ต้นไม้ขนาดย่อมหลายต้นหักเหลือแต่โคน บริเวณบ้านของเขากลายเป็นที่สาธารณะไปแล้ว ผู้คนเดินกันไปมาตามความพอใจ เพียงแต่ยังไม่เข้ามาในบ้านเท่านั้น Thit Khong’s kitchen garden was wrecked. Some middling plants broke, leaving only their stalks standing. The surroundings of his house had become a public place people invaded as they pleased, though they had yet to enter the house.
เพื่อนบ้านบางคน ที่รู้ความจริงและเห็นด้วยกับเขา มาแสดงความเป็นห่วง Some neighbours who knew the truth and empa- thised with him came to express their worries.
“ท่ามันจะแย่แล้วล่ะโว้ย ไอ้ทิด เอ็งต้องระวังตัวหน่อย” พวกเขาเตือน “It’s going from bad to worse, Thit, you’d better watch out for yourself,” they warned him.
คืนนั้นทิดคงกับเมียและลูกไม่ได้หลับนอนตลอดคืนเพราะผู้คนไม่หมดไปจากบริเวณ พวกหนึ่งไปพวกใหม่มาวนเวียนกันตลอดจนสว่าง มีคนสองสามคนเอาผ้าสีเหลืองขนาดเท่าผ้าเช็ดหน้ามาขายชาวบ้าน-บอกว่าเป็นผ้าของเจ้าแม่ทานตะวันสำหรับเอาไว้บูชา เงินที่เก็บได้จะเอาไว้สร้างศาลให้เจ้าแม่-ขายดิบขายดี มีเท่าไรก็ขายหมด That night Thit Khong, his wife and their son didn’t sleep for the entire night because not all of the people had left the area. When one group left, another group arrived, and it was like that until dawn. A few enterprising souls took yellow cloth the size of towels to sell to the villagers, saying it was the sunflower goddess’s cloth to be used in worship, the money from the sale going to help build a spirit house for her. The cloth sold out in no time. =

‘A few enterprising souls’ is a flourish I hope in tune with the spirit of the passage, arguably better than ‘a few men’ or ‘a few people’.

เขารู้สึกว่าเช้าวันนี้มีเสียงเอะอะเฮฮาจากความเมามายมากขึ้นเป็นพิเศษ คนกลุ่มหนึ่งตบมือร้องเพลงกันอ้อๆ แอ้ๆ กระท่อนกระแท่น บางคนรำป้อไปป้อมาเท่าที่พอจะจับความได้จากเสียงต่างๆ ที่สับสนนั้น คนกลุ่มนี้ถูกหวยใต้ดินที่ฟังจากวิทยุเมื่อคืนนี้กันหลายคน และพวกเขาเมากันมาตั้งแต่เมื่อคืนนี้แล้ว He felt that this morning there was a decided increase in revelry due to drunken- ness. A group of people were applauding and singing wildly. Some of them were prancing back and forth. As much as could be understood of the confusion of sounds, several people had won at the underground lottery as reported on the radio the night before and they had been drunk since then.
เขากระซิบให้เพื่อนที่มาเล่าเรื่องเจ้าแม่เข้าฝันให้ไปช่วยสืบดูว่า นังผู้หญิงที่อ้างว่าเป็นเจ้าแม่มาเข้าฝันนั้นถูกหวยกับเขาด้วยหรือเปล่า เพราะเห็นเมาเป๋อยู่ในกลุ่มนั้นด้วย He whispered to the friend who had come to tell him about the goddess entering the woman’s dream to help find out whether that woman too had won the lottery or not, because he could see her reeling drunk in that group as well.
เพื่อนหายไปพักใหญ่แล้วกลับมาบอกว่า “มันไม่ถูกหรอก” แต่มาตลกแดกกับเขาด้วย บุญมันไม่ถึงโว้ย” His friend was gone for a long time and then came back and told him, “She didn’t, but she managed to imbibe with them. Merit she hasn’t got, that one.” บุญมันไม่ถึง: literally, ‘Her merit doesn’t extend to [winning the lottery]’.
เขารู้สึกมีแรงขึ้นนิดหน่อย สมน้ำหน้ามัน เขานึกอยู่ในใจ คนจัญไรอย่างนี้ก็มีด้วย He felt a little stronger. Serves her right, he thought. Only to think that there are wicked people like this!
สายขึ้นหน่อยขบวนกลองยาวก็มาถึง เสียงกลองฉิ่งฉาบระงมปนกับเสียงเพลงและเสียงตบมือโห่ฮิ้วววว… By mid-morning the drum procession arrived. The beating of the drums and cymbals mixed with songs, hand-clapping and catcalls.
เขาวิ่งถลาออกไปจากบ้าน เมื่อเห็นต้นมะม่วงและขนุนต้นใหญ่ที่จะเริ่มให้ลูกถูกโค่นลง แต่ก็ถูกผลักกระเด็นออกมาอย่างไม่มีใครแยแส พวกนั้นโค่นต้นไม้ลงเพื่อจะทำโรงยี่เกเล่นถวายเจ้าแม่ คนบางคนเริ่มชะโงกเข้ามาดูในบ้านเขา บางคนเข้ามาตักน้ำฝนในตุ่มดื่มเหมือนเป็นของสาธารณะ He raced out of the house when he saw the big mango and jackfruit trees which were about to give fruit being felled, but he was jostled aside and ignored. They were felling the trees to build a theatre to perform likei, a musical folk drama, as an offering to the goddess. Some people began to lean out for a peek into his house and some helped themselves to water in the jar as if it was a public commodity.
ในขณะที่สถานการณ์กำลังจะสิ้นหวัง เขาเห็นเกษตรจังหวัดเดินเข้ามา สิ่งแรกที่เกษตรจังหวัดทำคือ เอาเทปสายวัดจะไปวัดความสูงของต้นและความกว้างของดอกทานตะวัน ซึ่งได้รับการต้านทานจากผู้คน แม้แต่เขาจะพูดแสดงตัวก็ไม่มีใครฟัง บางคนกลับโห่เอาเสียด้วย As the situation was turning hopeless, he saw the provincial agriculture officer enter. The first thing that the officer did was to pull out his tape to measure the width of the plant and the diameter of the flower head, but the crowd kept impeding. No matter what he said to introduce himself, nobody listened. Some even booed him.
ขณะที่พัลวันกันนั้น มีรถยนต์บรรทุกสองคัน นำด้วยรถนั่งสองแถวคันหนึ่งบุกเข้ามาถึง ผู้คนต่างหันไปมอง In the midst of the hubbub two lorries led by a public pickup van barged in. Everyone turned to look.
คนที่มาในรถสองแถวนำหน้าลงมาจากรถ จำได้ว่าคนหนึ่งเป็นเจ้าของโรงสี อีกคนหนึ่งเป็นเจ้าของโรงเลื่อย อีกสองคนเป็นพ่อค้าใหญ่ในตลาดจังหวัด บุคคลเหล่านี้ชาวบ้านเคยพูดกันว่าเป็นเจ้ามือหวยใต้ดิน อีกสองคน เป็นตำรวจชั้นสิบโทที่อำเภอคนหนึ่ง กับพลตำรวจคนหนึ่ง ทั้งสองคนถือปืนยาวมาด้วย  The people in the van came out first. One was recognised as the sawmill owner, the next one as the rice mill owner, the next two as big traders at the provincial town market. Those four men villagers held to be the ones behind the underground lottery. The last two passengers were police officers of corporal rank, one at district level, the other a constable. Both had brought rifles along.
ในรถอีกสองคันหลัง เป็นชายฉกรรจ์ใส่เสื้อดำ กางเกงดำ คาดผ้าขาวม้าแดงที่เอว ท่าทางแข็งขันแบบนักเลงเต็มตัว In the other two vehicles were able- bodied men in black shirts, black trousers and strips of red cloth round their waists, the air of regular toughies.
ทั้งหมดเดินตรงเข้ามา ชาวบ้านต้องหลีกให้เป็นช่อง แล้วหยุดยืนกันเรียงราวเป็นหน้ากระดาน ชาวบ้านสูงอายุคนหนึ่งถามนายสิบตำรวจว่า “มาทำไมครับ หมู่” They all moved in, the villagers stepping aside to give way, then stopped and stood in line abreast. An aged villager asked the constable, “What brings you here, officer?”
“มีคนเขาไปแจ้งความ” สิบตำรวจโทตอบ “We’re acting on a tip-off,” the police corporal answered.
“เรื่องอะไรครับ” “What about?”
ยังไม่ทันที่สิบตำรวจโทจะตอบ ชายคนหนึ่งร่างล่ำสันก้าวออกมาสามก้าว ถลกเสื้อแขนสั้นให้พับขึ้นไปอีกสองสามพับทั้งสองแขน เขาทำมันด้วยกิริยาที่สุขุมช้าๆ และท้าทาย Before the corporal could answer, a sturdy man took three steps forward and undertook to fold up his already short sleeves three times over with a deliberate attitude, slow and provocative.
“เราได้ทราบว่าได้มีการพยายามก่อความไม่สงบเกิดขึ้น” เขาพูดช้าๆ หนักแน่น เน้นทุกถ้อยคำ เสียงดังฟังชัด “มีการปลุกระดมโดยอ้างเจ้าแม่ทานตะวันขึ้นมาบังหน้า เป็นการหลอกลวงประชาชน จัดการชุมนุมโดยไม่ได้รับอนุญาต ในขณะที่มีประกาศใช้กฎอัยการศึก ไหน เจ้าของบ้านอยู่ไหน” น้ำเสียงของเขาในประโยคท้ายเบ่งประกายอำนาจคุกคามกระจายไปทั่วบริเวณ “Our information is that there has been an attempt to instigate disorder,” he said slowly, authoritatively, stressing each word, his voice loud and clear. “People have been roused by claims of the appearance of a sunflower goddess as a cover. This is public deception, and holding a meeting without permission under the state of emergency. Well now, where is the house owner?” His voice in the last sentence sent sparks of threatening power over the entire area.
ทิดคง ซึ่งมัวตกตะลึงในเหตุการณ์แทรกซ้อนที่เกิดขึ้น ถึงกับสะดุ้ง ยังไม่ทันที่เขาจะแหวกคนออกมาแสดงตัว คนมาใหม่ทั้งกลุ่มก็เดินไปที่รั้วกั้นต้นทานตะวัน ชาวบ้านที่เกาะแน่นตามขอบรั้วหลีกทางให้เป็นแถว Thit Khong, already astounded by the latest developments, was startled. Before he could push his way through the crowd to present himself, the whole group of newcomers walked up to the fences protecting the sunflower. The villagers clustered against the fences stepped aside hastily to give way.
ดูเหมือนพวกเขาทุกคนก็ทึ่งในความสง่างามที่ใหญ่โตของมัน เพราะทุกคนยืนนิ่งอยู่ชั่วอึดใจ It seemed that all of them were amazed by the grandness of the sunflower because they all stood still for a moment.
“นี่เป็นการหลอกลวงชัดๆ” ชายที่พูดคนเดิมพูดเหมือนตะโกนต่อไป “มันไม่ใช่ต้นไม้จริง ของปลอม ของปลอมทั้งนั้น ดูซิ เอารั้วมากั้นไว้เพื่อไม่ให้คนเข้าไปดูใกล้ๆ” เขานิ่งไปนิดหนึ่งเมื่อได้ยินเสียงคนพึมทำนองคัดค้าน “This is an obvious deception,” the previous speaker said, almost shouting. “This isn’t a real tree. It’s a fake, just a dummy. Look. Fences have been set up to prevent people from examining it closely.” He was silent for a moment when he heard mumblings of protest.
“มันเป็นของปลอม ทำด้วยกระดาษ ในกรุงเทพฯ มีขายถมไป เราสืบรู้มาหมดแล้ว เจ้าของบ้านเขาไปกรุงเทพฯ ซื้อต้นไม้กระดาษมา แต่ต้นไม้ใหญ่โตเกินไป เขาจึงเอาไปแอบซ่อนไว้ท้ายวัด ตรงที่เป็นป่า แล้วแอบไปขนมาทีละชิ้นสองชิ้นเวลากลางคืน เพื่อไม่ให้คนเห็น” “It’s a fake. It’s made of paper. In Bangkok there are plenty of those for sale. We know everything. The house owner went to Bangkok and bought this paper tree, but it was too big, so he went to hide it in the woods behind the monastery, and then secretly brought it in piece by piece at night so that people wouldn’t see him.”
ทิดคงยืนฟังอ้าปากหวอ เขาพูดด้วยน้ำเสียงจริงจังน่าเชื่อ จนทิดคงเองนึกว่าตัวได้กระทำเช่นนั้นจริง ประสาทที่เคร่งเครียดสับสนทับถมกันมาหลายต่อหลายวัน ทำให้เขาลืมตัวเองไปชั่วขณะ Thit Khong stood listening with his mouth agape. The man spoke with conviction, so credible that he himself thought he had acted like that. His nerves, tense and confused for days on end, made him forget himself for a while.
เสียงกลองยาว เสียงตอกตะปูโรงยี่เก เสียงเหะหะเฮฮาเพราะความเมาเงียบหายไปหมด The sounds of the long drums, of hammering for the likei stage, of the racket due to drunkenness were completely gone.
“ไม่จริงครับ ไม่จริง” ทิดคงตะโกนคัดค้าน เสียงของเขาแหบจนจำเสียงของตัวเองไม่ได้ “อาจารย์ที่เกษตรฯ กรุงเทพฯ ให้เมล็ดผมมาปลูกเพื่อทดลองพันธุ์ที่ผสมขึ้นมาใหม่” “That’s not true! It’s not true!” Thit Khong shouted in protest. His voice was so hoarse he didn’t recognise it as his own. “The agriculture professor in Bangkok gave me seeds to plant to try out a new crossbred species…”
“อ้อ นี่หรือเจ้าของบ้าน” มีเสียงขัดขึ้นก่อนที่เขาจะพูดจบ เป็นเสียงของคนที่พูดคนเดิมนั่นเอง “ใช่แล้ว สายของเรารายงานตรงกันทุกอย่าง รูปร่างหน้าตาตรงกันทุกอย่าง เรารู้ด้วยว่าไปซื้อที่ร้านไหน ราคาเท่าไร ของเดิมเขามีแต่ดอกเล็กๆ แกไปสั่งให้เขาทำขึ้นมาใหม่ ดอกขนาดเท่านี้แหละ ขนาดเดียวกับที่ร้านเขาแจ้งให้เราทราบ อย่างนี้มันก็ติดคุกหัวโตฐานหลอกลวงประชาชน ทำการปลุกระดม ชุมนุมคนจำนวนมากโดยไม่ขออนุญาตระหว่างกฎอัยการศึก” “Oh, so that’s the house owner, is it?” a voice interrupted before he could finish speaking. It was the voice of the previous speaker. “That’s right. Everything is as our informers reported, same body, same face exactly. We also know in which shop you bought it, at what price. They had only small flowers, so you ordered them to make a new one, a flower of this size precisely, the same size as the shop reported to us. This means jail for deceiving the people, rabble-rousing, holding a meeting without author- isation in a state of emergency…”
“ประเดี๋ยวครับ” เกษตรจังหวัดแทรก “ผมเป็นเกษตรจังหวัด มีหน้าที่ส่งเสริมช่วยเหลือประชาชนในด้านเกษตรกรรม ผมขอรับรองว่า ที่เจ้าของบ้านพูดมาเมื่อตะกี้นี้เป็นความจริง ผมทราบเรื่องมาตลอด และผมขอเวลาเรียนชี้แจง เรื่องนี้มีความสำคัญมากทางวิชาการเกษตร แต่ชาวบ้านจำนวนหนึ่งเข้าใจไปอีกอย่างหนึ่ง พวกเขามากันเอง ซึ่งห้ามเขาไม่ได้…” “Hold it, sir!” the provincial agriculture officer intervened. “I’m the agriculture officer of this province. My duty is to advise and help people improve in matters of agriculture. I guarantee that what the house owner just said is true. I’ve known about this all along and I ask for time to explain. This is very important for agricultural development, but some villagers misunderstood. They came by themselves and couldn’t be prevented…”
เริ่มมีเสียงพึมพำจากชาวบ้าน Villagers were beginning to mumble.
“เฮ้ย! เสียเวลา” ใครคนหนึ่งในกลุ่มที่มาใหม่ตะโกน “จะปล่อยให้หลอกลวงปลุกระดมประชาชนต่อไปอีกหรือไง” “Hey, we’re wasting time!” someone in the group of newcomers shouted. “Are we going to let them deceive and rouse the people or what?”
“เราจะพิสูจน์ความจริงให้ท่านทั้งหลายเห็น” ชายที่พูดคนเดิมประกาศต่อไป แล้วหันไปหยิบฝักดาบในมือของคนที่มาด้วยกันคนหนึ่ง ชักดาบขาววับออกจากฝักยกขึ้นเหนือหัวด้วยมือทั้งสอง “เราจะฟันต้นไม้กระดาษนี้ให้ขาดให้เห็นกันชัดๆ” “We’ll determine the truth for everyone to see,” the former speaker announced further and then turned to grab the sword held by one of the men in the group. The blade flashed white as it came out of the scabbard. He raised the sword over his head with both hands. “We’ll cut the paper tree into two for everyone to see clearly.”
เขายื่นดาบให้แก่อีกคนหนึ่งซึ่งจะเป็นคนลงมือ แล้วตัวเองเอามือขึ้นกอดอกยืนขาถ่างประมาณหนึ่งศอก หน้าเชิดเล็กน้อย การกระทำทั้งหลายเหล่านี้กระทำอย่างราบรื่น อย่างเป็นพิธีรีตอง มีจังหวะและท่วงท่าเหมือนดาราอยู่หน้ากล้องถ่ายภาพยนตร์  He passed the sword to another man who was to do the deed and then folded his arms over his chest, stood with his feet about a cubit apart, his face raised a little. He did all this impeccably as if it was a rite, with rhythm and ease like a movie star in front of a camera.
ชาวบ้านบางคนเพิ่งรู้สึกตัวว่า เจ้าแม่จะถูกฟันทิ้ง เริ่มจับกลุ่ม บางคนเสียดายเพราะรู้ว่ามันเป็นของจริง Some of the villagers, becoming aware that the sunflower goddess was going to be slain, began to get together. Others were sorry because they knew the plant was real.
เจ้าคนมือกลองยาวที่สร่างเมาไปชั่วครู่เพราะเหตุการณ์ใหม่ กลับซบไปกับความเมาเดิมอีก ซัดกำปั้นลงไปที่กลองยาวสามที The drummer who had sobered up momentarily because of the new happening slipped back to his drunken state and beat the long drum with his fist three times.
ตึง ตึง ตึง! Thud! Thud! Thud!
ทุกคนสะดุ้ง กลุ่มคนในชุดดำหันไปตาเขียวใส่เจ้ามือกลอง ซึ่งง่อกแง่กคอพับคออ่อนโดยไม่รู้สติว่าตนได้ทำอะไรลงไป มันเป็นเพราะเคยมือมากกว่า Everybody was startled. The group in black turned to glare at the drummer, who tottered drowsily, oblivious to what his hands had done merely out of habit.
คนในชุดดำถือดาบปีนข้ามรั้วชั้นนอก ขณะเดียวกันชาวบ้านกลุ่มหนึ่งก็ลอดรั้วเข้ามาจากอีกด้านหนึ่ง แต่ช้าไปแล้ว มือดาบเข้าไปถึงก่อน เอาตีนถีบรั้วชั้นในที่แพรวพราวด้วยผ้าสีต่างๆ พังลง แล้วเงื้อดาบสุดแขนฟันฉับเข้าให้ The man with the sword climbed over the outer fence. At the same time a group of villagers ducked under the fence, coming from another direction, but they were too late: the swordsman reached it before. He kicked the inner fence which was bedecked with cloth of various colours until it fell and then, holding the sword at the end of his stretched arms, he abruptly flung it down.
ต้นทานตะวันใหญ่ล้มลง กลีบดอกและเกสรกระจุยกระจายเมื่อฟาดลงมากระทบกับดินเต็มแรง The sunflower plant fell. Its petals and florets scattered about when the flowering head hit the ground hard.
เสียงผู้หญิงคนหนึ่งร้อง ว้า ย ย แล้วเป็นลมฟุบลง A woman shrieked and swooned.
ชาวบ้านเฮกันเข้าไปที่ต้นไม้ The villagers in an uproar rushed to the tree.
“ของจริง ของจริง ต้นไม้จริง ไอ้พวกนี้ต่างหากที่โกหก” เสียงของชาวบ้านตะโกนด้วยความโกรธ “เอามันเลย” “It’s real! It’s real! It’s a real plant! It’s those people that are the deceivers!” villagers’ voices shouted in anger. “Let’s get them!”
ฝูงชนหันกลับมาหาคณะพวกชุดดำและถาโถมเข้าไปเหมือนคลื่น ในขณะที่อีกบางคน พวกผู้หญิงและเด็กๆ แย่งกันเก็บชิ้นส่วนต่างๆ ของต้นทานตะวันฉีกและทึ้งแย่งกันพัลวัน The crowd turned to the men in black and swept towards them like a wave, while some other people, women and children, fell over themselves to collect bits and pieces of the sunflower plant, ripping them out of one another’s hands in a tangle.
ทิดคง เกษตรจังหวัด กับเมียและลูก วิ่งหลบไปทางท้ายสวน Thit Khong, his wife and son and the agriculture officer ran for shelter to the back of the garden.
เกษตรจังหวัดยืนคอตก “วิชาการต้องถอยหลังไปอีกนานเท่าใด” เขาพึมพำบ่นสะอื้น The provincial agriculture officer stood head hung. “How long will science have to regress like this?” he muttered between sobs.
ทิดคงทรุดลงนั่งกอดเข่าร้องไห้ Thit Khong let himself down and crouched holding his knees, crying.
ลูกชายเกาะที่เข่าพ่อ พูดเสียงแจ๋วสดใส “พ่อ หามาปลูกใหม่” His son tapped him on the knee and said with a bright voice, “Dad, find another one to plant!”
First published in Sao Hin Haeng Karnweila (Timeless Masters), Writers Association of Thailand, 1973
Seinee Saowaphong (real name: Sakchai Bamrung­phong, born 1918)
is a former diplomat and a National Artist, author of such classic novels as
Wanlaya’s Love and Ghosts, both available in English at thaifiction.com.
.

Tagged: , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: