Tag Archives: suspicion

Kilometre Marker 47 – Rattanachai Manabutra

You won’t read this in your favourite newspaper, but seen in that light the shenanigans of the befuddled Muslim South are beginning to make some sort of twisted sense. MB

หลักกิโลเมตรที่ 47

KILOMETRE MARKER 47

km km

รัตนชัย มานะบุตร

Rattanachai Manabutra*

* Pronounced ma.na.but, ‘u’ as a short ‘oo’
TRANSLATOR’S KITCHEN
วัยรุ่นสองคน Two teenagers =
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 42 เลยหลักกิโลเมตรที่ 47 ไปนิดเดียวมีป้าย ‘บ้านตันหยง’ ถูกพ่นทับด้วยข้อความสีแดง ‘เอกราช’ National Highway 42, slightly past Kilometre Marker 47, a billboard say- ing ‘Tan Yong Village’ has the word ‘Independence’ in red written across it.
เด็กหนุ่มคนหนึ่งกำลังยกค้อนเหล็กกระแทกกับเสาหลักกิโลเมตรที่ 47 มีเพื่อนอีกคนนั่งตรงขอบถนน ในมือมีขวดน้ำวิเศษที่เขาหวงแหนยิ่งกว่าอะไร… One teenager is lifting a sledge- hammer to smash the kilometre mar- ker 47. His friend sits at the edge of the road, in his hands a bottle of nec- tar he treasures more than anything.
“สะด๊ะ … สะใจ…” คนตัวผอมเอ่ย ‘I like that … I like that!’ the thin one says in a mixture of Thai and Jawi. Nifty editorial touch when Jawi-impaired.
เขาผละจากเสาหลักกิโลเมตรหลังค้อนเหล็กกระแทกครั้งสุดท้าย แล้วเดินไปหาเพื่อนอีกคนซึ่งตัวอ้วนกว่า อายุมากกว่า ร่ำเรียนมาสูงกว่า เกือบได้ไปเรียนที่ประเทศอียิปต์ ลิเบีย แต่มาสะดุดเพราะเกเรตามเพื่อน โดนไล่ออกจากโรงเรียนปอเนาะ เจ้าตัวไม่บอกสาเหตุที่โดนไล่ออก แต่เพื่อนตัวเล็กกว่าคนนี้เดาไม่ผิด ไม่เมากัญชาก็เมาใบกระท่อมนี่แหละ He steps back after a last strike at the marker with the sledgehammer and then walks over to his friend, who is fatter, older, more learned, almost went for studies in Egypt or Libya but didn’t because, wayward like his friend, he was expelled from the pondok school*. He didn’t say why he was expelled, but his smaller friend could guess: if he wasn’t high on grass, he was high on krathom leaves. * Muslim school, with prevalent Islamic religious instruction.กระท่อมKrathom leaves (Mitragyna speciosa)
“สะด๊ะ – สู้งโง๊ะเอ้าทีนี้ถึงคิวมึงแล้ว … นี่” เขาวางค้อนเหล็กลงตรงหน้าเพื่อน ดึงชายเสื้อขึ้นเช็ดเหงื่อแล้วรับขวดน้ำวิเศษมา “คืนนี้บรรยากาศช่างเงียบเชียบดีมากๆ” เขาดูดน้ำกระท่อมในขวดเพื่อเรียกพละกำลังกลับคืนมา “ในขวดนี่คูณกี่ร้อย” ‘I like that. Now it’s your turn. Here.’ He places the sledgehammer in front of his friend, pulls up the hem of his shirt to wipe off his sweat, then takes the bottle of nectar. ‘Tonight the atmo- sphere is so nicely quiet.’ He sucks krathom juice out of the bottle to recover his strength. ‘In this bottle, how many per hundred?’
“ป๊ะ…” เพื่อนบอก “สี่คูณร้อย” ‘Oh,’ his friend says. ‘Four per hundred.’
“ขอถามมึงหน่อยเถอะ ทำไมต้องเรียกคูณด้วยล่ะ” ‘Let me ask you this: why does it have to be “per”?’
“ก็ต้องเรียกว่าคูณนั่นแหละ ในนี้มีน้ำกระท่อมคูณด้วยยากันยุง” เพื่อนบอก ‘Because that’s how it’s called. In here there’s krathom juice multiplied by mosquito repellent,’ his friend says.
“ยากันยุง! กินเข้าไปได้ยังไง” ‘Mosquito repellent! How can you gobble that?’
“ห่าเอ้ย … มึงล่อเข้าไปทุกวัน ไอ้นี่แหละทำให้กล้าบ้าบิ่น…” ‘Sucker … you gobble it every day. That’s what makes you reckless.’
“บ้าบิ่นด้วยเหรอ ถึงว่า…” ‘Reckless too? No wonder…’
“คูณด้วยโค้ก” ‘And then Coke.’
“โค้กอีกแล้ว … ไม่น่าคูณเข้าไปเลย มันอเมริกาชัดๆ แต่ก็ยังดีกว่ายากันยุงว่ะ” ‘Coke again! … It shouldn’t be added. That’s clearly America. But it’s still better than mosquito repellent.’
“มึงล่อจะหมดขวดแล้วเพิ่งมาพูด มึงว่าตัวคูณตัวสุดท้ายคืออะไร” ‘Down the whole bottle and then you can talk. Guess what the last ingredient is.’
“กูไม่รู้ … กูกินอย่างเดียว” ‘I don’t know … I just drink it.’
“ผงชูรสอายิโนะโมะโต๊ะไง…” ‘Ajinomoto MSG.’
“ไอ้นี่มันของไทยนี่หว่า” ‘Well, at least that’s Thai!’ [Nice touch!]
“ของไทยแล้วทำไม รอบตัวมึงไทยทั้งนั้นแหละ ข้าวที่มึงกินเข้าไปทุกวันก็ข้าวไทย แล้วแผ่นดินที่มึงเหยียบไม่ใช่ประเทศของไทยหรือวะ มึงไอ้ตัวมั่วดีๆ นี่เอง แล้วทีนี้อยากรู้อะไรอีก” ‘It’s Thai and then what? Every- thing around you is Thai. The rice you eat every day is Thai rice and the land you stand on, isn’t that Thai land? You’re just woolly-headed. Now, what else do you want to know?’
“ทำไมไม่ลองห้าคูณร้อยบ้างล่ะ ถ้าได้ห้าคูณร้อย…” ‘Why don’t you try five per hun- dred? If you got five per hundred…’
“บ้าเลยแหละ … แค่สี่น่ะดีที่สุดแล้ว” ‘You crazy? … Just four, that’s the best.’
“เพื่อน ความจริงทุบหลักกิโล … ไม่น่าเกี่ยวกับเอกรง-เอกราชนั่น” ‘Friend, actually smashing the kilo marker … it shouldn’t have anything to do with independence.’
“มึงยังไม่รู้ดอกรึว่านี่เรากำลังตีประเทศไทย” ‘Don’t you know yet we’re striking at Thailand?’
“ตีประเทศไทย ใครบอกมึง … ประเทศไทยที่ไหนกัน นั่นมันหลักกิโล” ‘Striking at Thailand? Who told you that? … That’s no Thailand, that’s a marker.’
“กูนี่แหละบอกมึง ไม่เห็นรึหรือกิโลนั่นแหละมันมีตราครุฑ ตราครุฑนี่แหละมันประเทศไทย ตอนนี้เรากำลังตีประเทศไทยโว้ย มึงมันโง่จริงๆ กูไม่น่านำคนโง่มาทำงานเลยว่ะ” ‘I’m telling you, that’s who. Can’t you see that kilo marker has a Garu- da seal? The Garuda seal, that’s Thailand, man. Now we’re striking at Thailand, damn it. You’re really stu- pid. I shouldn’t have taken a simple- ton along for this work.’
“ตีประเทศไทย! นี่มันงานใหญ่นะมึง อีกกี่หลักถึงพอล่ะ” ‘Striking at Thailand! That’s a hell of a job! How many markers before it’s enough?’
“เราเพิ่งทุบได้เพียงสี่-ห้าหลักเท่านั้นเอง จากตานีถึงนราไม่รู้ตั้งกี่ร้อยหลัก ไหนยังมีป้ายอีกไม่รู้กี่พันป้ายที่จะต้องจัดการ…” ‘We’ve just smashed four or five so far. From ’Tani to Nara’, I don’t know how many hundreds of them there are. Besides, another thing is I don’t know how many thousand billboards we must deal with…’
“เป็นอันว่าเราต้องทุบหลักกิโลให้หมดตั้งแต่ปัตตานียันนราธิวาสยังงั้นรึ…” ‘You’re saying we must smash all the kilo markers from Pattani to Narathiwat like that?’
“เออสิวะ…” คนตัวอ้วนรู้สึกรำคาญ ‘Yes, schmuck…’ The fat one is feeling annoyed.
“เพื่อน บอกตรงๆ กูว่างานนี้คงเหนื่อนกันอีกนาน แค่หลักเดียว…” ‘Friend, I’ll tell you straight, I think this work will keep us tired for a long time. A single marker…’
“นี่ … จะบอกให้ เราทุบหลักกิโลยังน้อยไป เรายังจะต้องเปลี่ยนสีป้ายพร้อมๆ กันไปด้วย โอกาสเป็นของเราเมื่อไหร่ เราก็ปลดแอกเป็นสาธารณรัฐปัตตานีทันที” คนตัวอ้วนต้องการแสดงตน ราวกับว่าเขาเป็นคนคุมนโยบายเอง ‘Here, let me tell you: we’ve smashed too few markers. We must also repaint the billboards at the same time. At the least opportunity, we must liberate the Republic of Pattani at once.’ The fat one wants to assert himself as if he was in charge of the policy. เปลี่ยนสี is ‘change the colours’, i.e. ‘repaint’, but here it has another meaning that will become obvious at the end of the story.
“ยังงั้น เราก็เป็นคนหนึ่งที่ได้ชื่อว่าผู้ร่วมกอบกู้เอกราช เราสองคนคงได้ร่วมเฉลิมฉลองเอกราชอย่างยิ่งใหญ่…” ‘Like that, we are what they call independence fighters. The two of us will join the celebration of independ- ence in a big way.’
เด็กหนุ่มตัวอ้วนคิดถึงวันที่ได้รับเอกราช ช่างเป็นวันที่ยิ่งใหญ่… The fat youngster thinks of Inde- pendence Day. It’ll be a hell of a great day.
“นี่เพื่อน ขอถามหน่อยเถอะ ถึงวันนั้น เขาให้มึงเป็นอะไรกำนัน ผู้ใหญ่บ้านหรือเป็นนายอำเภอ” Tell me something, friend. When the day comes, what will they make you? Village chief? Kamnan? District chief?’ ขอถามหน่อยเถอะ may also be translated as ‘May I ask you something?’
“เออ … เรื่องนั้นมึงไม่ต้องห่วง” เขายิ้มกริ่ม ‘Uh … You don’t have to worry a- bout that just now.’ He smiles smugly. ยิ้มกริ่ม: also ‘to look pleased with oneself’.
“ไม่ว่ามึงเป็นอะไร กูขอตามไปเป็นผู้ช่วยมึงก็แล้วกัน” คนตัวผอมรู้สึกภาคภูมิใจ ‘Well, whatever you are, let me be your deputy, okay?’ The lean one feels full of pride.
เพื่อนตัวอ้วนจับค้อนเดินไปยังหลักกิโลเมตรแทนเพื่อจัดการทุบหลักกิโลเมตรให้สิ้นซากภายในคืนนี้ His fat friend grabs the sledge-hammer and goes over to the kilo- metre marker instead, to finish the job tonight.
สองคนผลัดกันทุบ รู้สึกเหนื่อยจึงพักดูดน้ำกระท่อมเพื่อเติมพลัง พวกเขาเพิ่งรู้ว่าหลักกิโลเมตรต้นนี้แข็งแกร่งกว่าต้นอื่นที่แล้วมา น้ำกระท่อมหมดไปแล้วขวดหนึ่งและขวดสุดท้ายกำลังจะหมดลง แต่เสาหลักกิโลเมตรแค่หัวแบะไปนิดเดียวเท่านั้น เมื่อน้ำกระท่อมหมดไม่เหลือให้เพิ่มพลังอีกทั้งสองนั่งห่อไหล่มองดูเสาหลักกิโลเมตรอย่างผู้พ่ายแพ้ They take turns striking, feel tired, so they rest, drinking krathom juice to regain strength. They have just found out that this kilometre marker is tougher than the previous ones. One bottle of krathom juice is empty and the last one nearly so, but only the top of the kilometre marker is knock- ed off, and only partly. When there is no more krathom juice to give them a boost, the two of them hunch their shoulders and look at the kilometre marker like losers.
“ประเทศไทยต้นนี้ทำด้วยซีเมนต์ตราอะไรก็ไม่รู้แข็งเป็นบ้า” คนตัวผอมเปรย แล้วหันไปพูดกับเพื่อน “บอกตามตรง กูทุบไม่ไหวแล้ว ค่อยมาต่อพรุ่งนี้ดีกว่า” ‘I don’t know what brand of cement they used to make this Thai marker. Damn hard it is’, the thin one says then turns round to tell his friend, ‘Let me tell you straight: I can’t strike any more. Let’s wait until tomorrow.’
“มึงเลิกเป็นเด็กขี้แยเสียที” คนตัวอ้วนพูด ถอนหายใจหนักหน่วง แม้ท่าทางไม่มีเรี่ยวแรงเช่นกันแต่ใจของเขายังคงแกร่งกร้าว “ไม่ได้ ยังไงคืนนี้เราต้องทุบให้หมด … อย่าลืมว่าตอนนี้เราเป็นนักต่อสู้แล้ว จะเหลวไหลไม่ได้เด็ดขาด … เราเป็นนักต่อสู้แล้วรู้มั้ยมันเป็นหน้าที่ของเรา … หน้าที่นั้นยิ่งใหญ่นัก” ‘Stop whining like a brat,’ the fat one says, breathing hard. He looks as if he hasn’t any strength left either, but his heart is still strong. ‘That won’t do. No matter what, we must destroy it entirely tonight … Don’t forget we’re fighters now. We can’t be wishy-washy. We’re fighters now, you know. It’s our duty … Duty’s everything.’
“ไม่ได้รึ … กูจะเป็นลมอยู่แล้ว งั้นมึงไป…” ‘Can’t we … I’m about to pass out. Well then, you go…’
คนตัวผอมมองไปยังถนน บัดนี้เขาเห็นตัวอะไรเป็นเงาโค้งๆ รูปร่างคล้ายอูฐกำลังเดินตรงมา จึงชี้ให้เพื่อนดู “ดูนั่นๆ อูฐ…” The lean one looks at the road. Now he sees some stooping shadow looking like a camel walking straight to them, so he points it out to his friend. ‘Look, over there, a camel…’
คนตัวอ้วนมองอย่างพินิจ “อูฐพ่อมึงสิมีสองขา” The fat one peers out. ‘That frig- ging camel of yours has two legs.’
“แต่ดูเหมือนอูฐเลยว่ะ” ‘But it looks like a camel.’
“นั่นมันคน” ‘It’s a man.’
ใกล้เข้ามาอีกจนเห็นภาพชัดเจน Getting closer the picture gets clearer.
“คนกำลังแบกถุง … เป็นคนบ้าหรือเปล่าก็ไม่รู้” คนตัวอ้วนตั้งข้อสังเกต ‘It’s a man shouldering a bag … a madman, maybe,’ the fat one con- jectures.
“หรือว่าเจ้าหน้าที่ปลอมตัว กูว่าเรารีบไปจากที่นี่ดีกว่า” ‘Or else a disguised official. I think we’d better get out of here fast.’
อย่าเพิ่งตีตนไปก่อนไข้ หากเหมือนมึงว่า ไปกลัวทำไม มันมาคนเดียว กูหักคอมันเอง” We’ll cross that bridge when we come to it. If it’s as you say, why should we be afraid? He’s alone. I’ll wring his neck myself.’ อย่าตีตนไปก่อนไข้: literally, ‘don’t beat yourself before you have a fever’.
ชายคนแบกถุงเห็นวัยรุ่นสองคนท่าทางน่าสงสัย คนหนึ่งถือค้อนเหล็ก ใกล้ๆ พบหลักกิโลเมตรถูกทุบจนหัวแบะ หากดูจากสารรูปภายนอก ชายคนแบกถุงเชื่อมั่นว่าวัยรุ่นทั้งสองต้องเมายาอะไรสักอย่าง The man shouldering a bag sees two teenagers who look suspicious, one holding a sledgehammer close to a kilometre marker he sees has its top partly demolished. Judging by their looks, the man with the bag is convinced the two teenagers must be high on some dope.
ชายคนแบกถุงประหวั่นค้อนในมือเด็กวัยรุ่นมากกว่าสิ่งใด แกคิดทันทีว่าแกเป็นคนบ้า คนบ้าต้องไม่รู้ไม่เห็น ไม่อะไรทั้งสิ้นนอกจากเดินก้มดูเท้าตัวเองเพื่อจะผ่านเลยไป The man shouldering the bag is wary of the sledgehammer in the teenager’s hands more than anything else. He thinks at once he’s faced with a madman, a madman must be ignored, neither seen nor acknow-ledged, and so must walk past stooped and looking at one’s feet.
วัยรุ่นทั้งสองมองชายคนแบกถุงตั้งแต่หัวจรดเท้าอย่างสงสัย ยังไม่มั่นใจเสียทีเดียวว่าเป็นเจ้าหน้าที่ปลอมตัวหรือเป็นคนบ้ากันแน่… The two teenagers scrutinise the man shouldering a bag from top to toe with suspicion. They are not altogether certain whether he is a disguised official or a madman.
ณะนั้นปรากฏภาพคนเคลื่อนไหวอีกคน ก้าวย่างเป็นจังหวะ หัวเท่ากำปั้น Right then appears another person on the move, with a rhythmic step and a head like a fist.
ใกล้เข้ามา… Coming closer…
“กูว่าคนบ้าปลอมตัวแหงๆ โน่นไงเพื่อนมันตามมาอีกคน” คนตัวผอมทึกทักชี้ให้ดู ‘I’m sure the madman is in dis- guise. There’s a friend of his following him over there,’ the lean one assumes, pointing.
วัยรุ่นทั้งสองเผ่นลงข้างทาง The two teenagers scarper by the side of the road.
=
ชายคนแบกถุง The man shouldering a bag
ชายนุ่งโสร่งสวมเสื้อยืดปรากฏตัวขึ้นท่ามกลางความพลุกพล่านของตลาดต้นไทร กำลังเดินแบกถุง ครั้งหนึ่งเคยสวมหมวกกะปีเยาะแต่เดี๋ยวนี้ไม่แล้ว แกเดินเข้าไปนั่งหลบแดดร้อนใต้เพิงร้านขายน้ำแข็ง วางถุงใบเขื่องลงข้างกาย พูดกับเด็กในร้าน … “กีตอ นามอ โต๊ะยา โต๊ะแยะ ยาดี ระยะ” ชายคนแบกถุงพูดยาวี ก่อนตามด้วยภาษาไทย “ผมชื่อโต๊ะยา โต๊ะแยะ เป็นราษฎร หมู่ 2 ตำบลน้ำดำ อำเภอมายอ ปัตตานี” A man in a sarong and t-shirt appears in the hubbub of the Ton Sai market shouldering a bag as he walks. Once he wore a kapiyoh*, but no longer. He walks over to sit out of the sun under the shed of an ice-cream shop, puts down his bulky bag at his feet, talks to the shop girl, saying first in Jawi then in Thai, ‘My name is Toya Toyaeh, I’m a resident of Block 2, Nam Dam Sub-district, Ma Yo District, Pattani Province’. = = * Muslim cap หมวก kapiyoh
เด็กในร้านหัวเราะ ยื่นถุงน้ำแข็งให้ “รู้แล้ว รีบไปซะ” The shop girl laughs, holds out a bag of ice cubes to him. ‘I know. There you go.’
คนรุ่นราวคราวเดียวรู้กันว่า เมื่อหลายปีก่อน แกเคยหลบหนีเข้าไปอยู่ในป่า 3 เดือน ครั้งแรกแกขัดใจกับสายข่าวตำรวจคนหนึ่งในหมู่บ้านเกี่ยวกับเรื่องที่ดินคล้อยหลังไม่นาน เพื่อนของเขาคนหนึ่งส่งข่าวมาว่า เจ้าหน้าที่ตำรวจเพ่งเล็ง นั่นคือเหตุผลที่เขาเผ่นหนีเข้าป่า ตอนทางการประกาศให้มอบตัว โต๊ะยาจึงเข้ามอบตัว ทุกวันนี้แม้ทำมาหากินสุจริตแต่ยังโดนเพ่งเล็งในฐานะเคยเป็นโจรเก่าอยู่ป่ามาก่อน … แกเลยตัดสินใจทำตัวเป็นคนบ้าคนหนึ่ง เดินสะพายถุงไปตามตลาดนัดต่างๆ ทั้งตลาดนัดบ้านต้นไทร ตลาดนัดบ้านปาลัส ตลาดนัดบ้านกรือแซะ และตลาดนัดหัวค่ำบ้านบางนา คนบางคนรู้ว่าแกแกล้งบ้า แต่บางคนก็เชื่อว่าแกเป็นบ้าไปแล้วจริงๆ People of about the same age know that many years ago he fled into the jungle for three months. At first he was angry with a police informer in the village about some land deal. Soon afterwards a friend of his informed him that police officials were watching him. That was the rea- son he fled into the jungle. When the authorities asked him to surrender, Toya gave himself up. These days, even though he earns his living honestly, he is still under surveillance as an old rebel who went into the jungle … so he decided to pass him- self off as a madman, walking with a bag on his back to the various markets, the Ton Sai market, the Pa Lat market, the Krue Se market and the Ba Na market. Some people know he’s only pretending to be mad, but others believe he really is mad.
ชายคนแบกถุงรับถุงน้ำแข็งแล้วเดินไปนั่งอีกร้านเป็นร้านขายข้าว “กี ตอ ยาดี ระยะ … ผมเป็นราษฎรหมู่ 2 ตำบลน้ำดำ อำเภอมายอ จังหวัดปัตตานี” The man with a bag takes the ice cube bag and then goes and sits in another shop, which sells rice. ‘My name is Toya Toyaeh, I’m a resident of Block 2, Nam Dam Sub-district, Mayo District, Pattani Province.’
ครู่หนึ่งเด็กในร้านนำห่อข้าวมาให้ “เป็นราษฎรแล้วยังไง” A moment later, the girl in the rice shop brings him a packet of rice. ‘You’re a resident, so what?’
“กลับตัวเป็นราษฎรก็ยังโดนเพ่งเล็งสู้เป็นคนบ้าไม่ได้ … ปลอดภัยกว่า” ‘Even as a resident, I’m still under surveillance. Nothing like being a madman … it’s safer.’
คำพูดที่แกพร่ำไปตามร้านรวงต่างๆ เป็นคำพูดเดิมๆ เด็กในร้านได้ยินจนชินหู และรู้ว่าทำอย่างไรแกจึงจะจากไป These words he keeps repeating in the various shops, the same old words the shop hands have got used to and they know what to do to have him leave.
ชายคนแบกถุง สะพายถุงไว้ด้านหลัง มีเชือกคล้องต้นคอ สองมือพยุงไม่ให้เชือกรัดคอหายใจไม่ออก ในถุงไม่มีใครรู้ว่ามีสิ่งใดบ้าง ความจริงมีสิ่งของ มีผ้าถุงผืนเดียว รองเท้าหนึ่งคู่และเสื้อยืดอีกสองตัว นอกนั้นแกยัดๆ ถุงพลาสติกให้เต็มๆ แล้วแอบผลัดเปลี่ยนเสื้อผ้าตอนลับตาคน The man sets his bag on his back. It has a rope around his neck on which he pulls with both hands to prevent it from stifling him. Nobody knows what’s in his bag. Actually, it’s his belongings, a single sarong, a pair of shoes and two t-shirts. Apart from that, he stuffs it with plastic bags and changes clothes out of people’s sight.
เมื่อตลาดต้นไทรร้างราผู้คน ชายคนแบกถุงจึงออกเดินทางไปตามถนน มุ่งหน้าไปยังตลาดนัดถัดไป ถึงบ้านปาลัสตอนสองทุ่มเศษ แต่ที่นั่นกลับไม่มีตลาดนัดอย่างที่คิด แกเข้าใจผิดว่าตลาดปาลัสเป็นตลาดกลางคืน ที่จริงตลาดกลางคืนเป็นตลาดบ้านบางนาใกล้ตัวเมืองปัตตานี ซึ่งยังอีกไกล … แกไม่อาจนอนพักค้างแรมบ้านคนรู้จัก เพราะว่าคนบ้าไม่ควรไปขอนอนบ้านคนอื่น เลยเดินไปเรื่อยๆ เหนื่อยก็ค่อยนอนพักศาลาริมทาง พอเดินมาถึงบ้านตันหยง แกพบวัยรุ่นสองคนเผ่นลงข้างทางหายไปในความมืด When the Ton Sai market is desert- ed, the man shouldering his bag goes out and walks along the road in the direction of the next market. He reaches the Pa Lat market sometime after eight p.m. but it turns out there is no market there as he thought. He has misunderstood that the Pa Lat market is a night market. Actually, the night market is the one in Ba Na village, close to Pattani Town, which is still far away … He won’t stay over- night in the house of some acquaint- ance because a madman shouldn’t ask to stay in someone else’s house, so he keeps on walking, and when he is tired lies down and rests in a roadside pavilion. When he reaches Tan Yong Village, he meets two teen- agers who scarper along the road and disappear into the darkness.
แกมองไปที่แผ่นป้ายซึ่งถูกพ่นทับด้วยสีแดง ‘เอกราช’ He looks at the billboard with ‘Independence’ in red written across it.
“วะ เอกราชแล้วรึ” ‘Wow! Independence already?’
แกทิ้งถุงลงอย่างไม่ไยดี แม้ไม่หนักแต่รู้สึกน่ารำคาญขึ้นมาทันที He drops his bag without prompt- ing. It isn’t heavy, but it feels bother- some all of a sudden.
=

‘Lak Kilomet 47’ in Ruam Rueang San Chai Phoo Ang Tua Pen Seng Tha Narm / Someone from Pattani Darussalam, PajonPhai Publishing, Bangkok, Oct 2013.

Rattanachai Manabutra, born in Songkhla Province, works in a Pattani provincial excise office. He has published two collections of short stories in the past ten years and is currently working on a novel. .rattanachai

The blind man – Taratip

Joseph Heller said it first: ‘Just because you’re paranoid doesn’t mean they aren’t after you’. A marvellously depressing story. MB

คนตาบอด

THE BLIND MAN

blind1 blindflip

ธราธิป

TARATIP

TRANSLATOR’S KITCHEN
= ==
คุณมองรถเมล์ที่แล่นผ่านป้ายด้วยความกระวนกระวายใจ แต่ละคันผู้คนแทบล้นทะลักออกนอกประตู คุณเริ่มเปลี่ยนเป้าหมายจากรถเมล์ธรรมดามาเป็นรถเมล์ปรับอากาศ หรือรถ ปอ.พ. แต่คุณก็ยังไม่สมหวัง คุณเริ่มไม่มั่นใจว่าจะได้ขึ้นรถเมล์กลับบ้านทันดูรายการวาไรตี้ที่คุณชอบ คุณเริ่มกระสับกระส่าย สายตาที่หวาดระแวงของคุณยังปรายๆ ไปทางชายหน้าเหี้ยม คุณเชื่อว่าเขาลอบมองคุณด้วยแววตาหื่นกระหาย คุณเชื่อของคุณเช่นนั้น คุณเชื่อมาตลอดถึงความไม่ปลอดภัยในชีวิตว่านับวันจะทวีมากขึ้น คุณเริ่มนึกถึงพี่พร You look at the buses that come to the bus stop with wariness. With each bus, people almost spill out of the doors. You’re beginning to change target from an ordinary bus to an air-conditioned bus but keep being disappointed. You’re beginning to doubt a bus will take you home on time for the variety programme you like. You’re beginning to fidget. You cast suspicious eyes on a man with a ruthless face. You believe he’s peeping at you with lust in his eyes. That’s what you believe. You’ve always thought that insecurity in life can only increase with every passing day. You’re beginning to think of Big Sister Phorn.
พี่พรเป็นผู้หญิงที่คุณชื่นชอบ เป็นทั้งหัวหน้างานและพี่สาวแสนดี Phorn was a woman you admired. She was both your chief at work and your elder sister. Change of tense, made imperative by the context: Phorn is dead.
“พี่พรไม่กลัวหรือคะ กลับดึกๆ ดื่นๆ แถมบ้านพี่ยังเข้าไปลึกมากด้วย” คุณถามพี่พรในคืนหนึ่งขณะแกขับรถมาส่งคุณที่บ้าน ‘With your house deep down the street, aren’t you afraid going back home so late at night,’ you asked your sister one night as she was driving you back home. The inversion in the terms of the question is forced by the use of the verb ‘asked’ late in the sentence.
คุณและพี่พรอยู่ทำงานจนดึก คุณอยู่เพราะเกรงใจ ไม่กล้าปฏิเสธพี่พรซึ่งต้องการเพียงคนอยู่เป็นเพื่อนแก้เหงา อีกอย่างคุณยังไม่พ้นการทดลองงานสามเดือน คนเพิ่งจบมาใหม่ๆ อย่างคุณยังหิวกระหายในการทำงานมากเหลือเกิน คุณคิดว่าตัวเองโชคดีกว่าเพื่อนหลายคน เพียงเดินทางเข้ามาแสวงหางานในเมืองหลวงไม่นานก็ได้รับการเรียกตัว You and she stayed working late. You stayed late out of consideration for her, not daring to refuse while she merely wanted someone to keep her company so she didn’t feel alone. Besides, you aren’t through the three months’ trial period at work yet. Those that are just out of school like you are eager for work. You think you’re luckier than many of your friends. Shortly after travelling to the capital to look for work you were called on. คนเพิ่งจบมาใหม่ๆ: literally, ‘those who have just finished’ – ‘their studies’ is implicit.
คุณยังจำได้ว่าพี่พรหัวเราะเสียงใส “พี่จะไปกลัวอะไร พี่ไม่เคยคิดร้ายกับใคร พี่สวดมนต์แผ่เมตตาทุกคืน คนอย่างพี่อย่าว่าแต่โจรเลย แม้แต่ผียังต้องรักพี่คุ้มครองพี่” You still remember that Phorn laughed gaily. ‘What is there for me to be afraid of? I never wish to do anybody any harm. I pray and share the merit every night. Someone like me, it’s not just the bandits: the spirits themselves must love and protect me.’
พี่พรเชื่อและมั่นใจในการเป็นนักปฏิบัติธรรมของแกมาก แกเชื่อในกฎที่ว่าแรงตกเท่ากับแรงสะท้อนกระแสแห่งความเมตตาการุณย์ที่พี่พรพร่ำแผ่เป็นรัศมีกว้างไพศาลครอบคลุมโลกตามคำบอกของแกจะเป็นเกราะคุ้มภัยที่ดีกว่าอาวุธใดๆ Phorn believed in the practice of dharma she followed scrupulously. She believed in the rule that says that an impulsive force is equal to its counter effect. The flow of loving kindness that she kept pouring out had a huge spread protecting the world. According to her, it was armour against danger better than any weapon.
“เมตตาชนะทุกสิ่งทุกอย่าง” พี่พรมักจะพูดเช่นนั้น แต่คุณไม่เคยเชื่อ ‘Goodwill wins over everything.’ That’s what she kept saying but you’ve never believed this.
คุณเชื่อในระบบรักษาความปลอดภัยที่ต้องระวังตัวแจจนเกือบเป็นวิตกจริต ก่อนนอนคุณจะตรวจสอบกลอนประตูซ้ำๆ เวลาเดินในเส้นทางที่มืดค่ำหน่อย คุณจะหันหน้าหันหลังจนกว่าจะถึงที่หมาย คุณไม่เคยวางใจอะไรเลยนอกจากตัวเอง คุณไม่ผิดที่คิดเช่นนั้น เพราะทุกเช้าที่อ่านหนังสือพิมพ์คุณจะพบแต่ข่าวร้ายๆ เขย่าประสาทคนขวัญอ่อนอยู่เสมอ คนที่อยู่จังหวัดเล็กๆ อย่างคุณ นานปีจะมีข่าวครึกโครมให้ตื่นเต้นตกใจ ความจริงคุณไม่อยากจากบ้านเกิดมาหรอก ถ้าหากมันมีงานให้คุณทำ อย่างที่ว่านั่นแหละ คุณเพิ่งจบ กำลังไฟแรงอยากจะสร้างตัวเลี้ยงตัวเองให้ได้ในเร็ววัน คุณไม่อยากเป็นภาระของครอบครัวอีก You believe in ensuring security sys- tematically by being extremely careful to the point of compulsive worrying. Before going to bed, you check repeatedly that all the doors are locked. When you go in a direction that is rather dark, you keep turning your head until you reach the place you were aiming to. You’ve never trusted anyone but yourself. You’re not wrong to think like this, because every morning when you read the newspaper you find only terrible news that shake the nerves of the timorous. Those who live in a small province as you did are shocked by news splashed over the media only once in a long while. Actually you didn’t want to leave your hometown if only there had been work for you to do there. It was like that: you had just fin- ished school, were enthusiastic, wanted to make something of yourself, to be able to sustain yourself rapidly. You didn’t want to be a burden for the family any longer.
คุณเคยตกใจมากในครั้งที่ทราบว่าบังอรเพื่อนร่วมชั้นเรียนสมัยมัธยมฯ ของคุณซึ่งมาเรียนต่อที่กรุงเทพฯ ถูกฆ่าข่มขืน ตั้งแต่นั้นคุณเริ่มกลัวและไม่วางใจในคนแปลกหน้า บางครั้งกับคนเคยเห็นหน้าคุณยังไม่วางใจ You were really shocked when you learned that Bang-orn, your classmate in high school who had gone on to study further in Bangkok, had been raped and killed. From then on you began to be scared and to distrust strangers. Some- times even people you had known before you no longer trusted.
“มองโลกในแง่ดีเสียบ้างสิ เดี๋ยวประสาทกินหรอก” บางคนเคยบอกคุณ แต่คุณจะยิ้มเหยียดๆ ที่คนคนนั้นไม่รู้จักระมัดระวังรักษาตัวเอง สักวันจะต้องเสียใจ ‘Look at the bright side of things, or you’ll suffer a nervous breakdown,’ some people told you, but you would smile contemptuously that they didn’t know enough to be careful and protect themselves and would regret it one day.
คุณเชื่อเช่นนั้นและเชื่อมากขึ้น เมื่อพี่พรมาประสบเหตุถูกฆ่าชิงทรัพย์ในซอยที่แกเข้าออกมาเป็นสิบๆ ปี อานุภาพพระคาถาและรัศมีแห่งความเมตตาไม่อาจปกปักรักษาพี่พรให้รอดปลอดภัยได้ That’s what you believed and you believed it even more when Phorn was robbed and killed in the street she had walked in and out of for dozens of years. The power of incantations and the radiance of goodwill didn’t protect her and keep her safe from danger.
ถ้าพี่พรไม่ตายแต่บาดเจ็บ แกอาจจะบอกว่า “มันเป็นกรรมเก่าของพี่เอง” เหตุการณ์ต่างๆ ที่เข้ามาในชีวิตของพี่พรมีที่มาจากแหล่งเดียวคือกรรมเก่า ส่วนจะเคยทำไว้ในชาตินี้หรือชาติก่อนเป็นอีกเรื่องหนึ่ง พนักงานส่งเอกสารคนก่อนลาออกไปพร้อมกับเงินที่ขอยืมพี่พรหลายพันบาท พี่พรโทร. ตามหาจนทราบแน่นอนว่าไม่มีโอกาสได้พบตัวอีกแล้ว แกก็ยกมือท่วมหัว กล่าวคำอโหสิกรรมให้กับเขา พี่พรคิดว่าตัวเองคงเคยเอาของเขามาก่อน และรายนี้ไม่ใช่รายแรก If she hadn’t died but had been merely hurt, maybe she’d have told you, ‘It’s my own past karma’. Everything that happened in Phorn’s life had a single source, which was her past karma. Whether this karma was from this life or from the one or ones before, that was another matter. The previous employee in charge of dispatching documents had resigned and left with several thousand baht he had borrowed from Phorn. Phorn had gone after him by phone until she knew for sure that she’d never see that money again. She had raised her joined hands above her head and proclaimed she forgave him. Phorn thought that she herself must have taken money from him before and this wasn’t the first case.
คุณคิดว่าพี่พรทั้งโง่และงมงาย ไม่เคยหลาบจำกับการถูกขอยืมเงินแล้วเชิดหาย คุณอยากเป็นคนเห็นแก่ได้ ยืมเงินพี่พรแล้วไม่คืนบ้าง แต่คุณก็อายใจที่คิดอย่างนั้น You thought Phorn was stupid and credulous, never chastened by being asked for money and then making off with it. You wanted to be greedy, to borrow from her and not return the money, but you felt ashamed to think like this.
พี่พรเหมือนกับยายของคุณที่ให้ศีลให้พรและมอบพระองค์เล็กๆ กับสายสร้อยทองคล้องคอคุณ พร่ำบอกให้คุณหมั่นอาราธนาคุณพระคุณเจ้าให้คุ้มภัย ยายมีเพียงสิ่งศักดิ์สิทธิ์มอบให้ คุณหัวเราะเพราะดีใจที่ได้สร้อยและขำอุปกรณ์รักษาชีวิตของยาย คุณอยากได้ปืนสักกระบอกเหมือนวีณา – ลูกสาวนายตำรวจเพื่อนคุณ น่าเสียดายที่พ่อคุณเป็นแค่พ่อค้าผลไม้ธรรมดาไม่ใช่ข้าราชการ Phorn was like your grandmother, who had blessed you and given you a small Buddha pendant and a golden chain she hung to your neck, repeatedly telling you to keep inviting the gods to protect you from danger. She only had sacred things to bestow. You laughed because you were glad to be given a necklace and you found her implements to take care of life funny. You wished you had a gun like Weena, a friend of yours who is the daughter of a police officer. Too bad your father is only an ordinary fruit seller, not a civil servant.
ชีวิตที่ผ่านมาของคุณ คุณรักษาตัวรอดได้เพราะการระวังตัว คุณไม่เคยไปที่เปลี่ยวๆ คุณไม่เคยวางใจแม้แต่เพื่อนนักศึกษาชายที่คุณเรียนร่วมกันมากับพวกเขา คุณรักตัวเอง คุณไม่เคยรักคนอื่น ดวงตาคุณมีแต่เครื่องหมายลบ In your life so far, you’ve kept safe thanks to your caution. You’ve never ventured into isolated places; you’ve never trusted even those male students with whom you studied. You love your- self; you’ve never loved anyone else. Your eyes have only negative symbols.
“แจงดีทุกอย่างจริงๆ นะ” เพื่อนชายที่หมายปองคุณคนหนึ่งเคยพูด “ถ้าแจงจะให้โอกาสใครต่อใครพิสูจน์ตัวเองบ้าง ผมว่าแจงมองโลกในแง่ร้ายเกินไป” ‘You’re good in everything, Jaeng,’ one of your male friends who has a soft spot for you once said. ‘If you require of everyone to prove their worth, I think you’re looking at the world too neg- atively.’
คุณยิ้ม ไม่ตอบ คุณรู้สึกชอบพอเขามากกว่าใคร แต่คุณจำได้ว่าเมื่อปีก่อนเขาเคยประพฤติเช่นนี้กับเพื่อนหญิงคนหนึ่งของคุณ แล้วทอดทิ้งให้เพื่อนคุณผิดหวังกับความฝันลมๆ แล้งๆ ที่เขาสร้างขึ้นมา คุณไม่อยากเป็นเหยื่อรายต่อไปของเขาหรือของใคร You smiled, didn’t answer. You felt you liked him more than anyone else, but you remembered that the year before he had behaved like this with a friend of yours and then ditched her and left her disappointed with the empty dream he had generated. You didn’t want to be his or anyone else’s next prey. เพื่อนหญิงคนหนึ่งของคุณ: no need to specify it’s a female friend as ‘her’ will do the job of sexing the character.
คุณยังจำความรู้สึกพิเศษที่มีต่อเพื่อนชายครั้งเรียนชั้นมัธยมฯ ได้ คุณชื่นชมในความเรียนเก่งและความสุภาพเรียบร้อยของเขา แต่วันหนึ่งคุณแทบช็อกเมื่อเขาถูกจับได้ว่าแอบดูคนข้างบ้านอาบน้ำ คุณเสียความรู้สึกอย่างมาก จนปรักปรำว่าในหัวมนุษย์ผู้ชายมีแต่เรื่องอย่างนั้น บางทีคุณน่าจะบวชชี แต่ที่วัดก็มีสมีอยู่มาก You still remember the special feeling you had for this male friend when you studied together in high school. You admired his ability to learn and his good manners, but one day you almost had a seizure when he was caught peeping at a neighbour bathing. This made you feel real bad, to the point of alleging that in the head of the human male there were only stories like that. Maybe you should become a nun, but in the monasteries there were many miscreant monks.
เมื่อคุณต้องมาเรียนในสถาบันราชภัฏที่จังหวัดใกล้บ้าน ระยะทางเจ็ดสิบกว่ากิโลฯ คุณเลือกที่จะนั่งรถเมล์โดยสารไปกลับแทนการอยู่หอพัก นอกจากจำเป็นจริงๆ คุณจึงจะนอนค้างกับเพื่อนสนิทคนหนึ่ง คุณรู้สึกปลอดภัยกับการเดินทาง แต่คุณรู้สึกหวาดกลัวกับการอยู่หอพัก เพื่อนๆ หัวเราะเยาะคุณ แต่คุณไม่โกรธเพราะคุณรู้สึกปลอดภัยในความคิด When you had to go and study in a teachers’ training college in a neigh- bouring province, more than seventy kilometres away, you chose to take the bus back and forth every day rather than staying in the dormitory. When it was absolutely necessary, you would stay overnight with a very close friend. You felt safe commuting by bus but you felt scared at the idea of staying in the dormitory. Your friends laughed at you but you weren’t angry because you felt secure in your thoughts.
ถ้าจะถามว่า นอกจากพ่อแม่พี่น้อง คุณไว้ใจสัตว์เพศผู้อื่นๆ บ้างไหม ก็คงเป็นไอ้ยอด – หมาพันทางที่คุณเลี้ยงมันมาตั้งแต่เป็นลูกหมา มันจะวิ่งมารอที่ทางเข้าบ้านทุกเย็นเวลาคุณกลับจากการเรียน และเดินมาส่งคุณทุกเช้าเพื่อเฝ้ามองคุณขึ้นรถโดยสารไป มันไม่เคยทำให้คุณเสียความไว้วางใจ If you were asked whom apart from your parents and siblings you trusted among the males of the species, it must be Yort, the dog you’d bred since it was a puppy. It would run out and wait at the head of the lane leading to the house every afternoon when you came back from school and walk you there every morning to watch you get onto the bus. It can be said it never made you lose your trust in it. [Strange formulation as mother and sister are not male; not to mention the use of the word สัตว์, ‘animal’.]
=
คุณหลบสายฝนที่โปรยปรายลงมา เข้าชิดด้านในหลังคาที่พักผู้โดยสาร ผู้ชายคนนั้นเขยิบใกล้เข้ามา คุณรีบฉากออกมาอีกด้านซึ่งไกลจากเขา แต่ไม่มากพอจะรู้สึกปลอดภัย คุณมองเขาเป็นระยะๆ พลางภาวนาให้รถอะไรมาก็ได้ สายที่จะพาคุณกลับไปบ้านของญาติซึ่งคุณมาอาศัยอยู่ด้วย ยิ่งมืดค่ำมากขึ้นเรื่อยๆ คุณนึกเสียดายที่น่าจะซ้อนท้ายมอเตอร์ไซค์ของสมชายกลับไปลงบริเวณที่ใกล้บ้านป้ามากกว่านี้ แต่สมชายเพิ่งมาทำงานใหม่ แทนคนเก่าที่เชิดเงินพี่พรนั่นแหละ รอยสักยันต์ที่คอและที่หลังมือของเขาดูน่ากลัวพอที่คุณจะไม่ไว้วางใจเขา ไม่ต้องรอการลงความเห็นจากใครหรอก ความรู้สึกของตัวเองนั่นแหละดีที่สุด To protect yourself from the falling rain, you move deeper inside the bus shelter. That man moves closer to you. You hurriedly shift to the other side away from him, but not enough to feel safe. You look at him by snatches, while wishing for some bus to come, one that will take you back to the relative’s house where you are staying now. It’s getting increasingly dark. You regret you didn’t ride pillion on Somchai’s motorcycle to be dropped off in the vicinity of your aunt’s house, but Somchai is a new worker, replacing the one who abscond- ed with Phorn’s money. The tattoos on his neck and the back of his hands are too frightening for you to trust him. You don’t have to wait for anyone’s opinion. What you feel is the best.
อารมณ์หนึ่งคุณคิดถึงพี่พร รูปถ่ายของแกที่ตั้งอยู่หน้าศพยังดูเบิกบานวางใจในเพื่อนมนุษย์ พี่พรตายเพราะความเชื่อถือคนแท้ๆ มีพยานรู้เห็นบอกตำรวจว่า พี่พรยืนคุยตกลงกับผู้ชายสองคนหลังจากที่รถเฉี่ยวกัน (ถ้าเป็นคุณ คุณจะไม่มีวันทำเช่นนั้นในซอยลึก แม้จะเป็นซอยที่คุณอยู่มากว่าสิบปีก็เถอะ) แล้วพี่พรก็ถูกอุบายตื้นๆ ของทรชนลวงลงมาจากรถยนต์ ฆ่าชิงทรัพย์ ทำไมอานิสงส์ที่พี่พรปฏิบัติศีล สมาธิ ภาวนา ทำบุญสุนทานมากมายไม่ช่วยคุ้มครองแกแล้วยังพระคาถาต่างๆ ที่พี่พรเคยนำหนังสือมาให้คุณเพื่อสวดท่องบ่นอีก ทำไมไม่อาจคุ้มชีวิตแกได้ พี่พรตายอย่างงมงาย คุณเชื่อเช่นนั้น In one mood you miss Phorn, your big sister. Her photograph placed in front of the body still looked cheerful, trusting in the fellow man. Phorn really died be- cause of her trust in people. A witness told the police that she stood chatting amiably with two men after being grazed by a car (if it were you, there’s no way you’d do that deep into the street, even though you might have lived in that street for more than ten years) and then she was victim of the simple trick of a criminal who slipped out of the car and robbed and killed her. What was the advantage for Phorn of observ- ing the precepts? Meditating, praying, making merit of all kinds didn’t help to protect her, and then again the various incantations in a book your sister had brought for you to learn by rote: why didn’t they protect her life? Phorn died for her credulity, that’s what you believe.
คุณมาร่วมงานศพพี่พรเป็นคืนแรก และจะมาอีกครั้งในวันเผาซึ่งคงไม่ต้องกลับมืดอย่างนี้ คุณไม่อยากมาหรอก บ้านพี่พรอยู่ไกลจากบ้านป้าคุณมาก คุณไม่ชำนาญถนนหนทางในกรุงเทพฯ นัก แต่คุณเลี่ยงไม่ได้ มันเป็นความผูกพันและมารยาททางสังคมที่ต้องมาแสดงความเสียใจต่อศพ เพื่อนร่วมงานคนอื่นๆ แยกย้ายไปคนละสายรถเมล์ คุณยังยืนคอยรถเมล์สายที่ต้องการอยู่ รถขาดระยะนานเหลือเกิน แต่ละคันที่มาก็แน่นทะลักเกินกว่าคุณจะเบียดแทรกขึ้นไปได้ รถ ปอ.พ.ซึ่งราคาแพงที่นั่งก็เต็มทุกคัน คุณเริ่มลังเลใจ อยากจะเรียกรถแท็กซี่แต่คุณยังกลัวอยู่ ในรถแท็กซี่ คุณหนีไปไหนไม่ได้ ถ้ามันขับเร็วๆ ออกไปนอกเขตตัวเมือง คุณจะทำอย่างไรถ้ามันโปะยาสลบคุณ คุณจะทำอย่างไรคุณลังเล You just went to Phorn’s funeral on the first night and you’ll be present again on cremation day when you won’t have to go back at night like now. You didn’t want to go. Phorn’s house is very far from your aunt’s. You’re not familiar with Bangkok roads, but you couldn’t avoid it. For the sake of blood ties and social manners you had to come and show sorrow to the body. Your work col- leagues have all gone each in their bus lines but you are still standing waiting for the bus you want. There’s a very long time between two buses, and each is too crowded for you to make your way inside. The expensive air-conditioned buses have all their seats taken. You’re beginning to hesitate. You’d like to call a taxi but you’re still fearful. In a taxi, you can’t escape anywhere. If it drives fast and goes out of town, what will you do? If you’re given an anaesthetic what will you do? You hesitate.
เสียงกักๆ ดังมาจากด้านหนึ่ง คุณหันขวับ ชายกลางคนสะพายแผงพับสำหรับขายสลากกินแบ่งเดินเคาะไม้เท้าเข้ามาที่ป้ายรถเมล์ คุณรู้สึกดีขึ้นที่ไม่ต้องยืนกับชายหน้าเหี้ยมตามลำพัง ชายตาบอดหยิบผ้าเช็ดหน้าออกมาซับเม็ดฝนบนหน้า กลิ่นบุหรี่ที่ชายหน้าเหี้ยมสูบทำให้เขารู้ว่ามีคนอื่นอยู่ใกล้ ชายตาบอดหันมาทางทิศของควัน A series of taps are heard on one side. You turn to look. A middle-aged man shouldering a folding tray filled with lottery tickets and walking tapping the ground with his cane is reaching the bus stop. You feel better that you don’t have to stand alone with the man with the harsh face. The blind man takes out his handkerchief and wipes the rain off his face. The smell of the cigarette smoked by the man with the harsh face lets him know there is someone standing near- by. The blind man turns in the direction of the smoke.
“สาย 01 มาช่วยบอกผมด้วยนะครับ” เสียงเขานุ่มทุ้ม ‘The 01 line. Please let me know when it’s here.’ His voice is soft and deep-toned.
“ได้สิ จะไปไหนหรือ” ชายหน้าเหี้ยมถาม แล้วทั้งสองก็ยืนคุยกันเหมือนรู้จักกันมานาน ‘Sure. Where are you going,’ the man with the ruthless face asks and then the two of them stand chatting as if they had known each other for a long time.
คุณเริ่มมองเห็นมิตรภาพที่ป้ายรถเมล์ You’re beginning to see friendship at the bus stop.
เขาตาบอดมองไม่เห็นอะไร เขาไม่รู้ว่าชายคนนี้หน้าตาน่ากลัวอย่างไร เขาไม่รู้ว่าชายคนนี้คือใคร เป็นโจรหรือพลเมืองดี แต่เขากล้าที่จะมอบความไว้วางใจของตัวเองผ่านสายตาของชายคนนี้ เขาเชื่อมั่นในความดีมีน้ำใจของเพื่อนมนุษย์ He’s blind and can’t see anything. He doesn’t know how scary that man’s face is. He doesn’t know who he is, a bandit or a good citizen, but he dares to put his trust in that man’s eyesight. He’s confident in the goodness and goodwill of the fellow man.
คุณยืดไหล่ยืนตัวตรง ความรู้สึกเริ่มผ่อนคลาย ทั้งสองคนคุยกันปรับทุกข์เรื่องเศรษฐกิจ ด่ารัฐบาลบ้างฝ่ายค้านบ้าง คุณเริ่มถอยจากมุมป้ายรถเมล์เข้ามากลางๆ หลังคาหลบฝอยฝนที่กระเซ็นมาเปียกแขน คุณเริ่มหาเหตุผลเข้าข้างตัวเอง ฝนตกหนักกว่าเดิม เวลาก็ค่ำมืดลงเรื่อยๆ คุณคิดถึงห้องพักที่แสนจะปลอดภัยและเป็นส่วนตัว คุณอยากจะอาบน้ำสวมชุดนอน แล้วดูรายการโทรทัศน์ อาหารเย็นนั้นคุณกินข้าวต้มไก่มาแล้วจากบ้านงานศพ You square your shoulders and stand straight. You’re beginning to feel relax- ed. The two of them commiserate about the economy, curse the government as well as the opposition. You step out of the corner of the bus stop to stand in the middle of the roof to avoid the spatter- ing raindrops that have wetted your arm. You’re beginning to try to justify yourself. It’s raining harder than before and it’s getting darker and darker. You think of the room which is so safe and private. You’d like to shower, put on your night- gown and then watch the TV program. For dinner you’ve already eaten rice porridge in the house where the funeral is taking place.
คุณมองดูชายหน้าเหี้ยม เห็นเขาหัวเราะเสียงดัง ดูเปิดเผย ไม่ดูน่ากลัวเหมือนอย่างที่คุณเห็นครั้งแรก เสียงรถเมล์แล่นมา ชายตาบอดถามชายหน้าเหี้ยมบอกไม่ใช่ คันนี้สาย 04 แล้วพวกเขาก็คุยกันต่อ You look at the man with the ruthless face, you see him laughing out loudly, looking candid, not scary as when you saw him first. There’s the sound of a bus approaching. The blind man asks the other man who says no, this one is the 04, and then they go on talking.
คุณมองรถแท็กซี่ซึ่งเปิดไฟแดงว่างที่กระจกหน้ารถ นึกถึงความตายของพี่พร นึกถึงข่าวร้ายๆ ที่เคยอ่านจากหนังสือพิมพ์ แล้วมองชายตาบอดซึ่งยืนถือไม้เท้าพูดคุยอย่างสบายใจ You look at a taxi with the wang sign on the windscreen lit up in red. You think of Phorn’s death, think of the terrible news you’ve read in the papers and then look at the blind man who stands holding his cane and talking at ease. .???????????????????????????????
คนตาบอดยังมองเห็นความดีของเพื่อนมนุษย์ มองเห็นสีสันสวยงามของโลกมากกว่าคนตาดีอย่างคุณ คุณรู้สึกละอายใจ บวกกับเหตุผลต่างๆ ที่คุณคิดขึ้นมาเพื่อให้กำลังใจตัวเอง ทำให้คุณเริ่มเปลี่ยนท่าที คุณนึกถึงสิ่งดีๆ ในชีวิตที่เคยได้รับตั้งแต่มาอยู่กรุงเทพฯ จิ๊กโก๋ผมยาวหนวดเครารุงรังลุกให้คุณนั่งบนรถเมล์เมื่อคุณหอบข้าวของเต็มอ้อมแขน คุณนึกถึงน้ำใจหลายๆ อย่างที่คนแปลกหน้ามอบให้คุณ คุณนึกถึงอะไรต่อมิอะไร แล้วก็รู้สึกขอบคุณคนตาบอดที่ช่วยทำให้คุณตาสว่าง มองเห็นโลกในอีกแง่มุม บางทีคุณอาจจะยอมให้อนันต์เพื่อนร่วมงานไปส่งคุณที่บ้านป้า หรือตกลงดูหนังกับเขา หรือไปเดินดูของที่สวนจตุจักรตามคำชวน คุณอยากจะทำอะไรอีกมากมายที่คุณไม่เคยยอมให้ตัวเองทำ และคุณอยากจะขอบคุณชายตาบอดคนนี้ The blind man still sees goodness in the fellow man, sees the beautiful col- ours of the world better than people with good eyes like you. You feel ashamed. Added to the various justifications you’ve thought up to give yourself courage, your outlook is beginning to change. You think of the good things in life you have received since you moved to Bangkok. A young punk with long hair and bushy beard and moustache got up to give you his seat on the bus when he saw you with your hands full of things. You think of the many tokens of gener- osity towards you from strangers, you think of this and that and then feel thankful to the blind man for helping you open your eyes and look at the world from another perspective. Maybe you’ll allow Anan, a friend at work, to drive you to your aunt’s house or accept to watch a film with him or go and look at things at the Chatuchak market as he has invited you. There are many other things you’d like to do that you’ve never allowed yourself to do and you would like to thank this blind man.
ไฟสีแดงบอกว่าว่างเห็นแต่ไกล คุณโบกมือ รถแท็กซี่แล่นมาจอดตรงหน้าคุณ กระจกถูกไขลดลง คนขับหน้าตาดูเป็นมิตรดี มีอายุพอสมควร คุณหายใจเต็มปอด บอกสถานที่ เขาพยักหน้า คุณเปิดประตูหลังก้าวเข้าไปนั่ง ถอนหายใจอย่างโล่งอก … คราวนี้ได้กลับถึงบ้านเสียที รถแล่นออกมาจากป้ายรถเมล์ คุณหันกลับไปมองคนตาบอดกับชายหน้าเหี้ยม แล้วยิ้มให้กับตัวเอง The red sign upfront means empty and can be seen from afar. You flag the taxi down. It comes to a stop in front of you. Its window is wound down. The driver’s face looks friendly, rather elderly. You take a deep breath. You open the back door, get in and sit down, and sigh as if in relief … This time you’ll finally make it back to the house. The car moves away from the bus stop. You turn round to look at the blind man and the man with the ruthless face and then you smile at yourself.
คนขับแท็กซี่มองกระจกมองหลังลอบมองหน้าใสๆ ของคุณ คุณไม่รู้หรอกว่ารูปร่างหน้าตาของคุณชวนมองพอควร และที่คุณไม่รู้อีกอย่างคือ คนขับแท็กซี่ลดมือลงคลำใต้เบาะที่เขานั่ง สัมผัสเครื่องช็อตไฟฟ้าชนิดพกพาที่เขาซ่อนไว้ The taxi driver looks into the rear- view mirror and shoots furtive glances at your cute face. You don’t know that your features are rather attractive and something else you don’t know is that the taxi driver is slipping his hand under the cushion on which he sits and fingers the portable Taser he has hidden there.
คุณรอเวลาที่จะถึงบ้านป้า ส่วนเขารอเวลาที่จะถึงสถานที่เหมาะๆ คุณไม่รู้หรอก You’re waiting for the time to reach your aunt’s house. As for him he’s waiting for the time to reach the right spot. You don’t know that.
= ‘Khon Ta Bot’ in Chor Karrakeit 40, 1998
Taratip (king, lord of the land) is one pen name of Tharathip Choptham. This graduate in political science went through a string of petty jobs before joining  the editorial board of several magazines and penning five collections of short stories during the last fifteen years of the twentieth century. ????????????????????????????????

The black shadow – Saowaree

In this edifying tale of a child’s perception of the world, the delicacy of feelings between mother and daughters is conveyed through the subtlety of the dialogue, in contrast to a scabrous theme and the alienating behaviour of the mother. MB

เงาดำ

THE BLACK SHADOW

scorpionfly_lauren scorpionfly rev

เสาวรี

SAOWAREE

TRANSLATOR’S KITCHEN
…จากนั้นเธอได้หลับตาลง ในดวงตาที่หลับเธอมองเห็นสายหมอกขาว เห็นแม่ เห็นวัด เห็นแมงป่อง … After which she closed her eyes. Behind her resting eyelids, she saw a trail of white fog, she saw her mother, saw the temple, saw the scorpionfly.
“เธอควรจะกลับบ้าน” เขาผ่านเสียงเข้ามาในม่านหมอก ‘You should go back home.’ His voice came through the curtain of fog.
“ไม่” น้ำเสียงนั้นแผ่วเบา นัยน์ตาปิดสนิท ‘No,’ said with a soft tone of voice, eyes shut tight.
“เธอจะเสียหาย” เขาว่าอีก แต่ท่าทางเขาไม่ยี่หระ “เธอจะเสียหาย” ‘That’s not good for you,’ he said again, but he sounded unperturbed. ‘Not good for you.’
=
ฟ้าแลบ ฟ้าร้อง และสายฝนที่กระหน่ำอยู่ข้างนอกทำให้เธอนึกถึงความอับชื้นในบ้านที่มีสายหมอกปกคลุมบางเบาในฤดูหนาว ฤดูหนาวที่พ่อได้ตายจากไป ศพของพ่ออยู่ในโลงไม้จำปาตั้งไว้ที่วัดซึ่งอยู่ข้างบ้าน … วัดซึ่งอยู่ข้างบ้าน เธอกัดเล็บตัวเองจนปลายเล็บฉีก เกลียดวัด ความรู้สึกเกลียดวัดรุนแรงมาก จนไม่แน่ใจว่าถ้านรกมีจริงเวลาตายไปเธอต้องไปอยู่ที่นั่นหรือเปล่า Lightning, thunder and rain pelting repeatedly outside made her think of the stuffiness in the house which thin fog enfolded in the cold season, the season Father passed away, Father’s body in the champak wood coffin displayed at the temple next door … the temple next door. She bit her nails until their tips were torn. She hated the temple. Her feeling of hate for the temple was so strong that she wasn’t sure, if there was a hell, whether she’d have to go there or not when she died. ===

=

=

=

=

=

=

‘when she died’: the slight inversion at the end of the sentence is needed to make it read smoothly.

ศพพ่อยังนอนอยู่ในโลงด้วยซ้ำขณะที่คนเริ่มพูดกันถึงเรื่องราวของแม่ เธอเป็นเด็กอายุสิบสองขวบ ยังเดินเกาะชายผ้าถุงแม่ ตอนที่เอาศพพ่อไปเผาแม่ร้องไห้สะอึกสะอื้น พี่สาวคนโตก็เช่นกัน ตัวเธอกำชายเสื้อดำของแม่ไว้แน่นขณะที่ร่างของพ่อกำลังเผาไหม้อยู่บนเชิงตะกอน Father’s body was still in the coffin when people began to talk about Mother. She was a twelve-year-old child, still walked clinging to the stem of her mother’s wraparound. When Father’s body was taken to be cremated, Mother wept and sobbed, and so did her big sister. She clutched Mother’s black shirt tight while Father’s body was being consumed on the pyre.
ศพพ่อไหม้ไปไม่นาน ใจแม่ก็ไหม้ไปด้วยไฟโลกีย์ เปล่า … เธอไม่ได้ว่าแม่ คนอื่นๆ ต่างหากที่พูดกันเช่นนั้น เธอต้องตะโกนด่าคนอื่นๆ เหล่านั้นด้วยความโกรธ เพราะเธอรักแม่ Not long after Father’s body was burnt, Mother’s heart burnt with the fire of lust. No, she didn’t reproach Mother. It was the others that spoke like that. She had to shout cursing the others in anger be- cause she loved Mother. The repetition of ‘burnt’ is obviously meant and must be respected.
=
“พรุ่งนี้เช้าต้องไปส่งผักที่ตลาด” เขาพูดมาจากปลายเตียง ‘Tomorrow morning I have to take the greens to the market,’ he said from the foot of the bed.
“กี่โมง” เธอถามทั้งๆ ที่ยังหลับตา ‘At what time,’ she asked even though her eyes were still closed.
“ตีสี่” ‘Four.’
“แล้วจะกลับมากี่โมง” ‘What time will you be back?’
“คงประมาณหกโมง” ‘About six, I reckon.’
“อย่าลืมซื้อน้ำเต้าหู้กับปาท่องโก๋มาฝากด้วย” ‘Don’t forget to buy soymilk and pa- thongko* for me.’ * Deep-fried dough dollops (see below).
“น้ำเต้าหู้กับปาท่องโก๋” เขาทวนคำ ‘Soymilk and pathongkho,’ he re- peated.
=
แม่บอกว่าเพราะอะไรแม่จึงต้องไปวัดบ่อยๆ แม่โศกเศร้า เธอรู้ แต่แม่ไม่ได้พูดเช่นนั้น แม่บอกว่าไปคุยกับหลวงพ่อ ไปคุยกับพระ แต่ป้าแก่ๆ พวกนั้นพูดว่าแม่ไปนอนกับพระ Mother told her why she had to go to the temple often. Mother was sorrowful, she knew, but Mother didn’t speak like that. Mother told her that she went to talk to the Reverend, to talk with the monk, but those old crones said Mother went to sleep with the monk. .pathongko
ฟ้าแลบเข้ามาในห้องอีก สว่างจ้า แล้วฟ้าก็ผ่าเปรี้ยง ไฟฟ้าดับพรึ่บ เหลือเพียงฝอยฝนกระทบหลังคา A flash of lightning entered the room again, dazzling, and then deafening thunder. The electricity went out, leaving only the rain pummelling the roof. ฝอยฝน gives the idea of filaments of rain as in the French expression ‘il pleut des cordes’ (it’s raining cats and dogs).
“กลัวไหม” ผู้ชายจากปลายเตียงส่งเสียงมาที่หัวเตียง เธอลืมตาขึ้นมืดสนิทยิ่งกว่าตอนที่หลับตา มองไม่เห็นอะไรเลยจริงๆ ดีเหลือเกิน เธอไม่อยากเห็นอะไรอีกแล้ว ‘Are you afraid?’ The voice of the man at the foot of the bed was directed towards the head of the bed. She open- ed her eyes. It was even darker than when her eyes were closed. She couldn’t see anything at all. Great! She didn’t want to see anything any longer.
“จุดเทียนไหม มีเทียนกับไฟแช็กอยู่ที่ลิ้นชักหัวเตียง” เขาพูด ‘How about lighting a lamp? There’s a lamp and a lighter in the drawer at the head of the bed,’ he said.
“ไม่ต้อง” ‘No need.’
=
ก่อนฝนตกหนัก แม่ข้ามไปที่วัด พายุพัดแรง ต้นไม้ใหญ่ล้มระเนระนาด ในบ้านมีแสงตะเกียงวอมแวม อากาศเย็นชื้น เธอนั่งอยู่กับพี่สาว ต่างคนต่างก็ชะเง้อคอมองออกไปที่วัด พี่สาวบอกเธอว่าฝนตกหนัก แม่คงข้ามกลับมาไม่ได้ แต่นัยน์ตาของพี่สาวกลับเต็มไปด้วยความขุ่นเคือง Before it pelted with rain, Mother had gone over to the temple. The windstorm made big trees fall on top of one another. In the house, a lamp light flickered. The air was dank. She sat with her big sister, each stretching their neck to look in the direction of the temple. Her sister told her it was raining so hard Mother would probably not make it back, but her eyes were full of annoyance. อากาศเย็นชื้น: here, ‘dank air’; two paragraphs down, ‘dank weather’. It’s as important to keep the adjective as to get the nouns right.
วัดอยู่ข้างบ้าน บ้านอยู่ข้างวัด แต่เธอกลับรู้สึกว่าบ้านกับวัดเวลานี้ช่างไกลห่างกันเสียเหลือเกิน คิดถึงแม่ อยากให้แม่มาอยู่ใกล้ๆ ตอนฝนตกฟ้าร้องคำรณ เธอชะเง้อคอมองออกไปที่วัดอีกครั้งและเห็นเพียงยอดโบสถ์ตอนฟ้าแลบ The temple was next to the house. The house was next to the temple. But she felt instead that house and temple right now were miles apart. She missed Mother, wanted Mother to be close by when it rained and the thunder rumbled. She stretched her neck towards the temple once again and could see only the top of the main pavilion when there were flashes of lightning.
=
มันเข้ามาพร้อมๆ กับอากาศที่ชื้นเย็น เข้ามาขณะที่แม่ไม่อยู่ ไอ้ตัวชั่วร้าย … เธอเกลียดมัน มันทำให้เธอรู้สึกหวาดกลัว แมงป่องตัวสีดำ หางงอนชี้ชัน มันเข้ามากัดชีวิตเธอ It came in along with the dank weather, came in while Mother wasn’t there, that nasty creature. She hated it. It made her feel scared. A black scorpionfly with a raised curved tail. It came in to bite her life. ===

กัดชีวิตเธอ: ‘bite her life’ is cute and obviously meant: a dividend of word for word translation.

ตีมันให้ตาย ตีมันให้ตายไปเลย” เธอร้องไห้และสะบัดนิ้วไปมา ‘Smash it and kill it! Kill it!’ she shouted, shaking her finger heatedly. ตีมันให้ตาย: literally, ‘beat it to death’; ไปมา, ‘back and forth’.
“มันหนีไปแล้ว” พี่สาวพูด “มาส่งมือมานี่” พี่สาวตำหัวหอมมาพอกให้ที่นิ้วมือซึ่งบวมและปวดมากขึ้นเรื่อยๆ ‘It’s gone,’ her sister said. ‘Show me your hand.’ Her sister sliced an onion and applied slices around the finger which was swelling and hurting more and more.
“ทำไมแม่ไม่กลับมาเสียที” เธอพร่ำพูด ‘Why isn’t Mum back yet,’ she kept asking.
“เงียบนะ เงียบเดี๋ยวนี้ ถ้ายังขืนพูดมากอยู่จะปล่อยให้แมงป่องมันกัดให้ตายอยู่ตรงนี้แหละ” ‘Quiet. Stop it now. If you keep bab- bling, I’ll have the scorpionfly bite you to death, right here.’
นิ้วมือบวมเป่งเหมือนจะแตก เธอโกรธแม่ The finger swelled as if it was about to burst. She was angry with Mother.
“แม่ไปนอนกับพระหรือ” เธอถามพี่สาว ‘She’s gone to sleep with the monk, hasn’t she,’ she asked her sister.
=
ฝนซาเม็ด เธอนอนอยู่ในห้อง อย่างปลอดภัย นิ้วมือยังคงบวมเป่ง ความปวดทุเลาลง ได้กลิ่นหัวหอมที่พอกอยู่บนนิ้วลอยมาจางๆ The rain relented. She lay in the room in safety. Her finger was still very swollen. The pain had receded. The onion slices placed around her finger gave out a faint smell.
“ทำไมแม่ทำอย่างนี้นะ” เสียงพี่สาวต่อว่าแม่ในความมืด ‘Why do you behave like this?’ Her sister’s voice berated Mother in the dark. In (this overheard) dialogue แม่ is no longer ‘Mother’ but ‘you’…
แม่ไม่ได้ทำ” แม่ว่า ‘I didn’t do anything,’ Mother said. …and ‘I’.
“ไม่มีใครเขาเชื่อแม่หรอก นังนันต์มันยังถามเลยว่าแม่ไปนอนกับพระหรือ” ‘Nobody believes you. The little one even asked if you’d gone to sleep with a monk.’ นังนันต์ (Ms Nan) is obviously the little girl’s name. Hence ‘the little one’ instead.
“แล้วแกก็คิดว่าแม่เป็นอย่างที่พวกเขาพูดกัน” แม่ย้อนเรียบๆ ‘And you think that I am like people say,’ Mother retorted evenly.
“แม่ทำตัวไม่ดี” พี่สาวร้องไห้ และเธอได้ยินเสียงถอนหายใจของแม่ ‘You’re not behaving properly.’ Her sister was crying and she heard Mother sighing.
“แม่ไปคุยกับพระ พระท่านสอนแม่เกี่ยวกับธรรมะ” แม่พูดช้าๆ  ‘I went to talk with the monk, he’s teaching me dharma,’ Mother said slowly.
เงียบกันไปครู่หนึ่ง พี่สาวก็พูดว่า “นังนันต์มันโดนแมงป่องกัดที่นิ้ว นั่งรออยู่ตั้งนาน” They were both silent for a while. Then her sister said, ‘The little one’s been bitten on a finger by a scorpionfly. She waited for you a long time.’
เธอนอนนิ่งแกล้งทำเป็นหลับต่อ แม่จับมือเธอขึ้นไปดู สัมผัสจากมือของแม่อบอุ่นจนเธอรู้สึกว่าหายปวดเป็นปลิดทิ้ง She lay still, pretending to sleep. Mother took her hand and raised it to have a look. The contact of Mother’s hand was so comforting she felt her pain vanish.
=
แม่กลายเป็นที่นินทาของชาวบ้านอย่างสนุกปาก แต่แม่ไม่สนใจ Mother had become the target of lively gossip among the villagers, but Mother didn’t pay attention.
“หน้าด้านล่ะสิ” ป้าแย้มพูด ‘See how brazen she is!’ Aunt Yaem said.
=
“แม่ไม่ได้เป็นอย่างที่พวกเขาพูด” แม่พูดเท่านี้ ทุกครั้งแม่จะพูดเท่านี้ ไม่มีคำโต้เถียง ไม่มีคำอธิบาย เธอไม่เข้าใจแม่ เธอต้องการให้แม่ออกมาเถียง ออกมาสู้กับปากชาวบ้าน ออกมาบอกว่าแม่ไม่ได้นอนกับพระ หรือว่าแม่นอนกับพระจริงๆ ‘I’m not like they say,’ that’s all Mother would say. She never said a word more. No protest, no explanation. She didn’t understand Mother. She wanted Mother to come out and argue and fight the public rumour, come out and tell them she wasn’t sleeping with the monk or even say she was.
“ใครเขาจะเชื่อแม่” พี่สาวว่า แล้วแม่ก็เงียบไปเหมือนทุกๆ ครั้ง ‘Who’d believe you?’ her sister said and then Mother was silent as always.
หลวงพ่อที่ถูกกล่าวหาออกจากวัดไปแล้ว แม่บอกว่าท่านออกธุดงค์ แต่ชาวบ้านกลับพูดว่าถูกเจ้าอาวาสจับสึก เธอไม่รู้จะเชื่อใครดีเพราะเธอไม่เคยเห็นพระรูปนี้อีกเลยจนบัดนี้ อย่างไรก็ตาม แม่ก็ยังไม่พ้นคนนินทาอยู่นั่นเอง เธอเองก็ยังคลางแคลงใจแม่เสมอมา อดีตของแม่เป็นเหมือนเงาดำที่แอบแฝงอยู่ในจิตใจของเธอมาตลอด บางครั้งเธออยากจะหนีไปให้ไกลจากแม่ แต่เธอก็ยังไม่แน่ใจ The Reverend in question had already left the temple. Mother told her he had gone on a pilgrimage, but the villagers claimed he had been disrobed by the abbot. She didn’t know whom to believe, because she had never seen that monk again. In any case, Mother still didn’t escape gossip. She herself remained suspicious of Mother. Mother’s past was like a black shadow hidden away in her heart all the time. Sometimes she wanted to flee far away from Mother, but she still wasn’t certain.
=
“เธอควรจะกลับบ้านแต่เช้านะ” เขาพูดขณะที่ฝนเริ่มซาเม็ด ‘You should go back home early,’ he said when the rain began to abate.
“กินปาท่องโก๋เสร็จจะกลับ” เธอว่า ‘I’ll leave when I’ve finished the pa- thongko,’ she said.
“ง่วงหรือยัง” เขาถามแล้วหาวเสียงดัง ‘Sleepy yet?’ he asked and then yawn- ed loudly.
“ยัง” ‘Not yet.’
“ถ้าอย่างนั้นเรานอนก่อน” เขาพูด แล้วก็นอนพาดตัวขวางเตียงอยู่ในความมืด ‘In that case, I’ll sleep first,’ he said and then lay down and stretched across the bed in the dark. In familiar language, เรา (we) is often used to mean ‘I’.
เมื่อคืนนี้เธอไม่ได้นอนทั้งคืน เขาลุกไปส่งผักตอนตีสี่ เธอก็ยังไม่หลับ กระทั่งเขากลับมาตอนหกโมงเช้าและส่งถุงน้ำเต้าหู้ร้อนๆ กับปาท่องโก๋ให้เธอ Last night she hadn’t slept for the whole night. He had got up to dispatch the vegetables at four. She still wasn’t sleep- ing when he came back at six and handed her hot soymilk and pathongko. Note the change of tense for a past action.
“ขอบใจ” เธอพูด ขอบตาเขียวคล้ำ เขาเดินเข้ามาถอดเสื้อกล้ามพาดไว้ที่ปลายเตียง เธอเทน้ำเต้าหู้ใส่ชามและฉีกปาท่องโก๋ใส่ เขามองเธอแล้วหัวเราะ ‘Thanks,’ she said, with rings under her eyes. He had walked over and taken off his vest and folded it at the foot of the bed. She had poured the soymilk in a plate and torn the pathongko into pieces she dunked in the soymilk. He had looked at her and then laughed.
=
ชาวบ้านเริ่มมีเรื่องใหม่พูดกันสนุกปาก พวกเขาพูดว่า “ลูกสาวคนเล็กของใยแก้วมันดอกทองเหมือนแม่มัน” The villagers began to have a new story on which to exercise their verve. They said, ‘Kaeo’s younger daughter is as much of a hussy as her mother.’ ดอกทอง (‘golden flower’) is one of those abusive, rather old-fashioned words with plenty of translations to choose from: harlot, hussy, strumpet, slut…
พี่สาวเรียกเธอไปถามด้วยใบหน้าถมึงทึง ต่อหน้าแม่ที่ยืนเงียบสงบเหมือนคนไม่มีปากเสียง Her sister called her up and questioned her with a dour face in front of Mother who stood silent as if deprived of a voice.
“หนูไม่มีอะไรจะพูด” เธอยืนกอดอก ลอยหน้า ‘I have nothing to say.’ She stood hug- ging her chest and shaking her head.
“แต่แกต้องพูด” พี่สาวเสียงแข็ง ‘But you must speak.’ Her sister’s voice was harsh.
“ก็ได้…” เธอแบะปาก “หนูไม่ได้เป็นอย่างที่ชาวบ้านพูด … เชื่อไหมล่ะ” ‘All right…’ She opened her mouth. ‘I’m not like they say … Do you believe me?’
“ไม่มีใครที่ไหนเขาเชื่อหรอก ว่าหญิงกับชายอยู่กันสองต่อสองทั้งคืน จะมีอะไรเหลือรอด กลับมา” พี่สาวพูด ‘Nobody will ever believe that a boy and a girl alone all night haven’t been up to no good,’ her sister said.
เธอไม่ได้เถียงสักคำ สิ่งที่พี่สาวพูดก็ถูกแต่ไม่ใช่ถูกทั้งหมด กฎเกณฑ์อย่างเดียวกันจะนำมาใช้ประเมินหัวใจของคนทุกคนไม่ได้ เธออยู่นอกเหนือกฎ- เกณฑ์นั้น แล้วแม่ล่ะ เธอรู้สึกตื่นเต้น She didn’t utter a word in denial. What her sister said was true but it wasn’t entirely true. You couldn’t use the same rule to measure the heart of everyone. She was above that rule. Then what about Mother? She felt curious. เธอรู้สึกตื่นเต้น: literally, ‘she felt excited’. With that word, the author is tipping her hand. Editorial decision to change it to ‘curious’.
เขาไม่เคยล่วงเกินเธอ นอกจากพูดคุย คุยเรื่องไปส่งผัก เขาบอกว่าอยากมานอนที่นี่ก็มาซิ มีที่ให้นอน เป็นปีมาแล้วกระมัง แต่จนป่านนี้ทั้งเธอและเขาก็ยังไม่มีใคร “เสร็จ” ใครอย่างที่ชาวบ้านพูด He had never molested her, only talked, talked about sending the greens to the market. He had told her if you want to come and sleep here, feel free, there’s a bed to sleep on. It must have been a year already but so far nothing had happened between her and him as the villagers said.
“ห้ามแกไปบ้านนั้นอีก จำไว้” พี่สาวสั่งเสียงกร้าว ‘I forbid you to go to that house again, and don’t you forget it,’ her sister ordered with a harsh voice.
เธอหัวเราะ ส่ายหน้า She laughed, shook her head.
“หมายความว่า…” พี่สาวจ้องหน้าเหมือนอยากฉีกเธอเป็นชิ้นๆ ‘Meaning that…’ Her sister glared at her as if she meant to tear her to pieces.
“หนูไม่เคยดอกทอง” เธอยื่นหน้าเข้ามาใกล้พี่สาว บอกไม่ถูกเหมือนกันว่าเธอทำอย่างนั้นเพื่ออะไร เพื่อประชดชีวิตหรือทด- ลองเล่นกับชีวิต เธอรู้ผู้หญิงดีๆ ไม่มีใครเขาทำตัวล่อแหลมกับชีวิตอย่างนี้หรอก พี่สาวจ้องมองหน้าด้วยความโกรธ แม่ยืนนิ่งเงียบ เธออยากให้แม่พูดบ้าง แต่แม่กลับไม่พูดอะไร ‘I’m not a hussy.’ She stood facing her sister at close quarters. She couldn’t say either why she acted like that: to spite life or to try to play with life? She knew that good girls never behaved perilously with life in this way. Her sister stared at her, fuming. Mother was still silent. She want- ed Mother to say something, but Mother wasn’t saying a word.
ด้วยความโกรธ พี่สาวถลันพรวดเข้ามา จิกผมกลางศีรษะและตบฉาดก่อนจะผลักเธอจนหน้าหงาย เธอยกมือขึ้นเสยผม เจ็บจนชา In anger, her sister rushed at her, pulled the hair on the top of her head, slapped her in the face and pushed her until her head flipped back. She raised her hands to rake her hair, dumb with pain.
“พี่เชื่อที่หนูพูดไหม” เธอถาม น้ำตานองหน้า ‘Do you believe what I say,’ she asked, tears flowing down her face.
“ไม่” พี่สาวกัดฟันกรอด ‘No!’ Her sister clenched her teeth.
“เฮอะ!” เธอสะบัดหน้าและหันไปทางแม่ที่ยืนนิ่งเหมือนรูปปั้น “แม่ก็เหมือนกันใช่ไหม เรามันก็ไม่แตกต่างกันเท่าไหร่” เธอทึ้งผมตัวเอง หน้าตาบูดเบี้ยว ‘Huh!’ She shook her head and turned towards Mother who stood still like a statue. ‘And the same goes for you, Mother, right? We’re not so different.’ She pulled on her own hair, sour-faced.
แม่ยังคงยืนนิ่ง แล้วแม่ก็พูดออกมาว่า “แม่เชื่อว่าแกบริสุทธิ์” แล้วแม่ก็เงียบอีก ดวงตาของแม่บ่งบอกแววเชื่อมั่น Mother stood still and then she spoke and said, ‘I believe you are innocent.’ Then Mother was silent again. Her eyes brimmed with confidence.
แม่เชื่อเธอ อะไรทำให้แม่เชื่อ เธอเองไม่เคยเชื่อแม่เลยสักครั้ง … นานถึงสิบสามปีที่เธอหลับตาลงเห็นแต่หมอกขาว เห็นแม่ เห็นวัด เห็นแมงป่อง เธอเกลียดมัน Mother believed her. What made Mother believe? She herself had never believed Mother, not even once … all of thirteen years that she had closed her eyes and seen nothing but white fog, seen Mother, seen the temple, seen the scorpionfly. She hated it.
ทำไมแม่ถึงเชื่อเธอ Why did Mother believe her?
“แม่โกหก” เธอพูด ‘You’re lying,’ she said.
“แม่ไม่ได้โกหก แม่ไม่เคยโกหก” เธอเห็นน้ำตาของแม่ “แม่เชื่อเพราะแกบอกแม่ว่าแกไม่ได้เป็นอย่างที่พวกเขาว่า” แม่มองเธออย่างเชื่อมั่น “แม่เองก็อธิบายไม่ถูกเหมือนกัน” แม่พูดเบาๆ ทำให้เธอเข้าใจแจ่มแจ้ง ‘I’m not lying. I’ve never lied.’ She saw Mother’s tears. ‘I believe you because you told me you were not like those people said.’ Mother looked at her with confidence. ‘I myself can’t explain why exactly.’ Mother spoke in a low voice. Why did she understand so plainly?
เธอเข้าใจแล้วว่าเรื่องวันนี้หรือเรื่องในอดีต บางครั้งก็ไม่จำเป็นจะต้องมานั่งอธิบายให้ใครฟัง เพราะไม่มีประโยชน์ อดีตที่ผ่านมาของแม่ก็เช่นกัน ไม่มีใครรู้ดีไปกว่าตัวของแม่เอง และไม่มีใครสามารถจะเข้าใจเรื่องบางเรื่องที่แปลกออกไปจากครรลองได้เท่ากับคนที่เคยตกอยู่ในสภาพเดียวกัน She understood now that, about the story today and the story in the past, sometimes no explanation is necessary, because it would be pointless. What had happened to Mother in the past was the same. Nobody knew better than Mother herself, and nobody was able to under- stand stories that strayed from social convention as well as those that found themselves in the same predicament.
“แม่” เธอเรียก ‘Mother,’ she called.
“อะไรหรือ” ‘What is it?’
“ไปกินข้าวเถอะ หนูจะกินข้าวกับแม่” เธอยิ้ม ‘Let’s eat. I’ll eat with you.’ She smiled.
‘Ngao Dam’ in Chor Karrakeit 13, 1983
= =
Saowaree (Saowaree Yemla-or)
is a nurse in a district hospital
in Ratchaburi province,
where she was born.
Two of her collections of short stories
were short-listed for the SEA Write Award.
Previously published here: ‘Love’s last lesson’.
.saowaree enhanced