Still alive – Uruda Covin

Uruda Covin was, for the last six years of his life, the wife of the celebrated southern writer Kanokphong Songsomphan, who died of flu at the age of 40 in 2006. The reader must be aware of this to understand the full import of this story. MB

เธอยังอยู่

STILL ALIVE

manorah1 manorah

อุรุดา โควินท์

Uruda Covin

Pronounced ‘Kho-win’
TRANSLATOR’S KITCHEN
= = =
เราได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับเธอมากมายเมื่อเทวาจากไป และคงไม่เกินจริงนัก หากจะกล่าวว่า เธอถูกพูดถึงนับแต่วันแรกที่มาสู่เมืองเล็กๆ นี้ แต่เรื่องเล่าเหล่านั้นมักปลิวหายไปกับลมกลางคืนแห่งขุนเขา – ตราบเท่าที่เทวายังอยู่กับเธอ We heard tales about her when Thewa* passed away and it would be no exaggeration to say that she was talked about from the first day she came to this small town, but those tales vanished with the night wind from the mountain – as long as Thewa was still with her. * Thewa = god, angel, deva, deity, divinity.
เทวาเป็นที่รัก และเป็นที่หนึ่งในบรรดาพวกเขาทั้งหมด เทวาอยู่กับพวกเขา และเป็นของพวกเขา กระทั่งวันที่เธอเดินเข้ามา เธอมาสู่เมืองพร้อมเป้ใบมโห- ฬารและรอยยิ้มสดใส เทวาพาเธอมากินข้าวกับพวกเขา เธอดูเปิดเผยและเป็นมิตร กินข้าวเสร็จ เธอเก็บจานล้างสะอาดสะอ้าน แล้วนั่งสูบบุหรี่ร่วมวงกับผู้ชาย รุ่งจ้องเธอตาไม่กะพริบ รุ่งไม่เคยคิดสูบบุหรี่ และไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งในวงสนทนาของสามี คืนนั้นเทวาผละจากวงเร็วกว่าทุกวัน ขับรถสีขาวกลับบ้านริมน้ำตกแต่หัวค่ำ เธอนั่งเคียง รถเคลื่อนออกไป เสียงเครื่องยนต์ค่อยๆ จางหาย ขณะเสียงพูดถึงเธอดังขึ้น Thewa was the love of them all, the primus inter pares. Thewa lived with them and belonged to them – until the day she walked in. She came to town with a huge backpack and a bright smile. Thewa took her to share a meal with them. She looked candid and friendly. After the meal she cleared the table and cleaned the dishes thorough- ly and then sat smoking in the circle of men. Rung stared at her without blink- ing. Rung had never thought of smo- king and never sat with her husband’s talking partners. That night, Thewa left them faster than every day, drove his white car back to his house by the waterfall as early as dusk. She sat beside him. The car moved away. The noise of the engine slowly faded out while the talk about her took over.
นิพนธ์ตบเขาเปิดฉาก “ไหมล่ะ เทวามันบอก จะอุทิศตัวทำงานเหมือนออกบวช คงได้งานเยอะล่ะคืนนี้” Niphon started the proceedings with a slap on his knee. ‘How come? Thewa said he’d dedicate himself to work like a monk. He’ll be very busy tonight, no doubt.’
“กว่าพระพุทธเจ้าจะตรัสรู้ยังมีมารผจญ เทวามันก็ต้องเจอบ้างล่ะ” สุวรรณออกความเห็น ‘Before Buddha saw the light he had to deal with a demon; so must Thewa,’ Suwan opined.
รุ่งหัวเราะชอบใจ สามีเธอเปรียบเทียบได้ดีนัก Rung laughed, amused. Her hus- band’s comparison was very apt
“น้องว่าสวยกว่าคนก่อนนะ” รุ่งพูด ‘I think she’s prettier than the one before,’ she said.
นิพนธ์แทรก “เทวามันเลือกขาวๆ สวยๆ ไว้ก่อน คอยดูเถอะ ไม่นานหรอก เดี๋ยวก็เข้าอีหรอบเดิม” ‘Thewa likes them pretty and clear-skinned,’ Niphon interjected. ‘But don’t worry: before long it’ll be the same as before.’ ‘Niphon interjected placed at the beginning of the sentence would be awkward.
“แต่เธอล้างจานสะอาดเชียว คนก่อนไม่เคยแตะ” นภาตะโกนจากก้นครัว ‘But she did a great job with the dishes. The last one never touched them,’ Napha shouted from the far end of the kitchen. =
“โธ่เอ๋ย แล้วคนก่อนโน้นล่ะ ล้างจนมือเปื่อย สุดท้ายเทวาก็สะบัดตูดหนี เธอจำไม่ได้หรือ” นิพนธ์แย้งภรรยา ‘Oh yeah? What about the one before that, then? Her hands peeled doing the dishes and in the end Thewa wriggled his bottom and took flight. Don’t you remember?’ Niphon contra-dicted his wife.
แค่ในคืนแรก เริ่มจากสองคู่สามีภรรยากลายเป็นสาม มีคู่ของประภาสกับสุนีย์ตามมาสมทบ พวกเขาไม่รู้ว่าเธอมาจากไหน มาที่นี่เพื่ออะไร ไม่มีใครถามเธอ อาจเป็นได้ที่พวกเขามีคำตอบในใจแล้ว เธอไม่แนะนำตัวเอง หรือเธออาจไม่ต้องการให้พวกเขารู้เรื่องเธอ เธอถูกพูดถึงโดยเปรียบเทียบกับเธอคนอื่นอีกหลายคน ในหลายแง่มุม ตั้งแต่หัวค่ำจนดึกดื่น เรื่องกระจายออกไปสู่คนอื่นในหมู่พวกเขา เร็วราวไฟป่า แต่สิ้นสุดเพียงเส้นเขตเมือง On the very first night, the two married couples became three with the addition of Praphat and Sunee. They didn’t know where she came from, what she was here for. No one asked her. It may be that they already had the answers in their minds. She didn’t introduce herself or perhaps she didn’t want them to know about her. She was compared with the many other ‘she’, from many perspectives, from dusk until late into the night. The story spread out to the others in his group of friends fast as jungle fire, but stopped at the outskirts of town.
เราไม่จำเป็นต้องรู้รายละเอียด เพราะ อย่างที่บอก เรื่องทั้งหมดปลิวหายในสายลมและจางไปด้วยรัศมีของเทวา There’s no need for us to know the details because, as I said, the whole story vanished in the wind within the reach of Thewa’s aura.
=
เรื่องเล่าที่น่าสนใจ เป็นเรื่องซึ่งมีน้ำหนัก เกิดขึ้นหลังจากนั้น เทวาทิ้งลมหายใจสุดท้ายไว้กับเธอ เขาจากไปอย่างเงียบเชียบ ไร้ซึ่งสัญญาณหรือลางสังหรณ์ พวกเขาไม่รู้ว่าเทวาเริ่มเป็นไข้หวัดใหญ่ตั้งแต่เมื่อไร ปอดติดเชื้อได้อย่างไร อาการทรุดเร็วเพียงใด พวกเขาไม่ทันเห็นการต่อสู้เพื่อมีชีวิตอยู่ของเทวา ไม่ได้ยินถ้อยคำสุดท้าย ไม่ได้บอกลา เธอเท่านั้นที่รู้เห็นทั้งหมด The interesting story, the story that had weight, happened after that. Thewa left his last breath with her. He left quietly, without any signal or premonition. The lot of them didn’t know when Thewa caught the flu, how his lungs caught the virus, how fast he wasted away. They didn’t have time to see Thewa’s struggle to stay alive, didn’t hear his last words, didn’t bid him farewell. Only she witnessed everything.
ขุนเขาส่งสายฝนมาขานรับ ฟ้าผ่าเปรี้ยงลงยอดไม้ใหญ่ The great mountain answered with rain; lightning struck the top of a tall tree.
กว่าพวกเขาจะถึงโรงพยาบาล ศพก็พร้อมสำหรับการเคลื่อนย้าย By the time they reached the hospi- tal, the body was ready to be taken away.
นักข่าวหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นกรูเข้าสัมภาษณ์เธอ เธอตอบคำถาม เสียงสั่นแต่ชัดถ้อยชัดคำ ดวงตาแดงก่ำล่องลอยไปไกลโพ้น Reporters from the local newspaper swarmed to interview her. She answer- ed the questions in a shaking yet clear voice, her dark red eyes adrift, far away.
พวกเขายืนอยู่ตรงนั้น ห่างเธอไม่เกิน 10 ก้าว สุวรรณกับรุ่ง นิพนธ์กับนภา ประภาสกับสุนีย์ ไม่มีใครเดินไปหาเธอ ไม่มีใครพูดกับเธอ พวกเขาอาจตระหนกจนขาดสติ หรืออาจโศกเศร้าเจียนจะขาดใจ The lot of them stood there, not more than ten paces away, Suwan and Rung, Niphon and Napha, Praphat and Sunee. No one walked up to her. No one spoke to her. Maybe the lot of them had lost their senses out of fright or were so sad they almost stopped breathing.
=
กว่าหนึ่งปีให้หลัง เราได้ยินว่าเธอหัวเราะร่าในวันนั้น “ผมเห็นเธอหัวเราะ ผมจำได้ ตอนเราย้ายศพไปวัด เธอนั่งกระบะหลังกับวิชัย ผมนั่งข้างหน้ากับคนขับ ผมหันไปมอง ผมยังแปลกใจ เธอหัวเราะได้อย่างไร” นิพนธ์พูดในวงเหล้า More than one year later, we heard that she had laughed gaily that day. ‘I saw her laughing. I remember it well. When we took the body to the temple, she sat at the back of the pickup truck with Wichai. I sat in front with the driver. I turned round to have a look. I’m still amazed: how could she be laughing?’ Niphon said over drinks.
ทุกสายตาจ้องไปที่เธอ All eyes are on her.
ชาวเมืองเลือกเธอ เธอโดดเด่นอยู่บนเวที กำลังบรรเลงเพลงซึ่งเธอแต่งให้เขา ตัวโน๊ต กลมเกลี้ยงร้อยต่อเป็นโซ่แห่งท่วงทำนอง หาใช่บทเพลงของความรันทดอาดูร เธอเปล่งเสียงร้องและเล่นกีต้าด้วยรอยยิ้มแห่งความหวัง The city dwellers have chosen her. She’s outstanding on stage, singing a song she composed for him. The smooth round notes string a melodic chain. In no way is it a song of sad lament. She sings and strums the guitar with a smile of hope. Change of tense: part of the appeal of this story is the clever combination of past and present to emphasise its central meaning.
หลังเสียงปรบมือกึกก้อง เธอบอกชื่อเพลง “เธอยังอยู่” After the thunderous applause has died down, she says that the song’s title is ‘Still alive’. In เธอยังอยู่ เธอ could be ‘him, ‘her or ‘you: make that no one, then.
เธออยู่ที่นี่ด้วย ในเสื้อผ้าทันสมัยแปลกตา และราวกับว่าความตายของเทวาชุบชีวิตเธอ มอบพลังแก่เธอ เธอจึงดูอ่อนเยาว์ มีน้ำมีนวลกว่าตอนอยู่เคียงข้างเทวามาก Still alive and here too, she is, in striking fashionable clothes and as though Thewa’s death had gilded her life, had empowered her, so she looks younger, she’s much more radiant than when she was by his side. อยู่ means both ‘to be some- where’ and ‘to be alive’, so the text needs a little fine- tuning here.
“ใช่มั้ยวิชัย เธอหัวเราะ คุณก็อยู่ตอนที่เธอหัวเราะ คุณไม่เห็นหรอกหรือ” สุวรรณหันไปถามวิชัย ‘Isn’t that so, Wichai? She laughed. You were there when she laughed. Didn’t you see it,’ Suwan turns round to ask Wichai.
“ผม … ผมไม่แน่ใจ คือ … ผมจำอะไรไม่ค่อยได้” ‘I … I’m not sure, that is … I don’t quite remember.’
“ฉันไม่เห็นน้ำตาเธอสักหยด ทั้ง 15 วันในงานศพ” รุ่งพูด ‘I didn’t see her shed a single tear during the fifteen days of the funeral,’ Rung says.
“ตอนเผายิ่งแล้วใหญ่ เธอดูศพแป๊บเดียว เผายังไม่เสร็จ เธอก็หายตัวไปจากวัด” นิพนธ์ยืนยันหนักแน่น ‘It was even worse during the cre- mation. She hardly looked at the body. The cremation wasn’t over yet when she disappeared from the temple,’ Niphon certifies emphatically.
เธอผู้อยู่เคียงข้างและเกาะเขาติดแน่นตลอด 6 ปี ควรจะร่ำไห้ปานขาดใจ หรืออย่างน้อย เธอก็ควรปล่อยน้ำตาแห่งความพลัด- พรากออกมา รุ่ง นภา และสุนีย์ เสียอีก ที่แทบล้มทั้งยืนในงานศพ หากเราวัดความเศร้าโศกจากปริมาณน้ำตา คงไม่มีใครเศร้าเท่าพวกเธอ She who was by his side and clung to him tightly for all of six years should have been grief-stricken and on the verge of dying or at least should have let the tears of loss pour out. It was Rung, Napha and Sunee instead who nearly fell as they stood during the funeral. If we measure sorrow by the yardstick of tears, no one was sadder than the lot of them.
=
เธอกำลังย่างเท้ามา ด้วยบู้ทสูงสองนิ้วครึ่ง รุ่งมองเธอจากดวงตาจรดปลายกระโปรง แสยะยิ้ม แล้วสะบัดหน้าเดินหนี She steps forth in boots with heels two and a half inches tall. Rung looks at her from her eyes down to the seam of her skirt, smirks and then shakes her head and walks away.
ริมฝีปากสีชมพูวาววับโปรยยิ้มหยาดเยิ้ม ดวงตาเจิดจ้าท้าทาย เธอยกมือไหว้ The glistening pink lips flash a rav- ishing smile. The brilliant eyes chal- lenge. She raises her hands palms joined and bows.
บทสนทนาจึงถูกพักไว้ เหลือเพียงคำทักทายที่แสดงความอาทรห่วงใย So the conversation stops, leaving only greetings of condolences.
เราคงไม่จำเป็นต้องฟัง เพราะถ้อยคำพื้นๆ เหล่านั้นถูกขุดขึ้นมาจากหลุมของความขลาด No need for us to listen, because those superficial words are dug out of a well of cowardice.
=
การปรากฏตัวของเพื่อนเธอทำให้พวกเขากระอักกระอ่วนใจ ตลอด 6 ปีที่เธออยู่กับเทวา ไม่มีใครรู้จักเพื่อนของเธอ หรืออาจเป็นไปได้ที่ไม่มีใครสนใจว่าเธอมีเพื่อนหรือไม่ พวกเขารับรู้แต่เพียง เธอเป็นผู้หญิงของเทวา ใช้ชีวิตในเมืองของเทวา ด้วยวิถีของเทวา The appearance of her friend puts them in a quandary. During the whole six years she lived with Thewa, no one knew any friends of hers or it was possible that no one wondered whether she had any friends or not. The lot of them only knew that she was Thewa’s girl, she spent her life in Thewa’s town, the way Thewa wanted.
เพื่อนเธอมาถึงงานศพในวันแรก ชายหนุ่มจากแดนไกล ทำไมเรารู้น่ะหรือ เพราะชายคนนั้นผิวพรรณเกลี้ยงเกลา เพราะชายผู้นั้นสูบบุหรี่มาร์โบโร่ และเพราะเขาแสดงความห่วงใยเธอมากเกินไป เขาต้องมาจากดินแดนแสนไกล ไกลเกินกว่ารัศมีของเทวาจะไปถึง เขาจึงไม่ตระหนักว่า เธอเป็นของเทวา หญิงม่ายของเทวา Her friend arrived on the first day of the funeral, a young man from a distant land. How did we know? Because that man was very light-skinned, because that man smoked Marlboros and because he showed too much consideration for her. He must have come from far away, farther than Thewa’s aura could reach, so he was unaware that she belonged to Thewa, that she was Thewa’s widow.
ญาติพี่น้องจัดงานศพเทวา15 วัน ล้มวัว 5 ตัว หมู 6 ตัว กลางคืนมีหนังตะลุง มโนราห์ และคอนเสิร์ต ผู้คนหลั่งไหลมาจากทิศเหนือ ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศใต้ นั่นไม่ใช่เรื่องที่เราแปลกใจ ในเมื่อเทวาเป็นที่รัก เป็นที่หนึ่งในหมู่พวกเขา Relatives and friends organised The- wa’s funeral over fifteen days, slaugh- tered five cows and six pigs. At night, there were shadow plays, menora* shows, and concerts. Guests flocked in from the North, from the South, from the East, from the West. That was no wonder for us, given that Thewa was the love of them all, the primus inter pares. menora
* Singing and dancing drama performances popular in Southern Thailand.
ต่างหารือว่าจะทำอย่างไร หรืออะไรเพื่อเทวาอีกบ้าง มีคนเสนอให้หล่อรูปเหมือนเขาไว้กลางจัตุรัสเมือง มีคนเสนอปรับปรุงบ้านของเขาเป็นพิพิธภัณฑ์ มีคนอยากจัดงานรำลึกถึงเขาทุกปี They consulted one another about what to do further for Thewa. Some suggested casting an image of him and placing it in the middle of the town’s main square. Others suggested turning his house into a museum. Others still wanted to organise a memorial fair every year.
เราเห็นเธอในงานศพตลอด 15 วัน เธออยู่ภายใต้สายตานับพันคู่ หญิงม่ายคนนั้น เธอไม่ร้องไห้ แม้ขณะมองร่างเขาเป็นครั้งสุดท้าย We saw her at the funeral over the whole fifteen days. She, the widow, was under the eyes of a thousand people. She didn’t cry, even when she looked at his body for the last time.
=
เราได้ยินว่า เทวาจากไปไม่ครบร้อยวัน เธอก็ควงชายแปลกหน้าต่างถิ่นดื่มกาแฟร้านดังของเมือง จ่ายตลาด เข้าร้านหนังสือ We heard that less than a hundred days before Thewa passed away she had gone with that outsider to drink coffee in a well-known coffee-shop in town; they had been seen in the market and then entering a bookshop. =

ควง means ‘to go together, date, go with, walk arm in arm.

เรายังได้ยิน เรื่องที่คนบอกว่ารู้มาจากสุวรรณ วันหนึ่งสุวรรณปั่นจักรยานผ่านบ้านริมน้ำตกหลังนั้น เขาเห็นไฟหน้าบ้านเปิด รถสีขาวของเทวาจอดหน้าบ้าน เขาคิดว่าเธอพาผู้ชายไปนอนที่นั่น แต่จะเป็นคนเดียวกับที่เห็นในร้านกาแฟหรือเปล่า เขาไม่รู้ We also heard a story which origi- nated with Suwan. One day, Suwan rode his bicycle past that house by the waterfall. He saw that the light in front of the house was on. Thewa’s white car was parked in front of the house. He thought she had taken a man to sleep with her there, but whether it was the same man as the one in the coffee- shop he didn’t know.
เรื่องเธอไม่ร้องไห้ในงานศพ ถูกพูดถึงครั้งแล้วครั้งเล่า น้ำหนักของมันเพิ่มขึ้นทีละน้อย ตามรายละเอียดของเรื่องเล่าใหม่ The story of her not shedding a tear at the funeral kept being repeated, its weight increasing a little each time according to the details added with each telling.
เธอไม่ได้อยู่ข้างเทวาอีกแล้ว เรื่องเล่าจึงฝังตัวบนแผ่นดิน ดั่งเมล็ดพันธุ์ที่รอฝน She was no longer by Thewa’s side. The tale thus sank into the ground, like a seed waiting for the rain.
=
หลังเก็บเถ้ากระดูกเทวา ทุกเช้าเธอซื้อกล่องกระดาษจากร้านค้า จมหายในบ้านหลังนั้นเพียงลำพัง ใกล้ค่ำ เธอทยอยยกกล่องหนักอึ้งใส่กระบะหลัง ขับรถไปนอนบ้านวิชัย After the collection of Thewa’s ashes, every morning she bought cardboard boxes from a shop, then shut herself away in that house. Near dusk she took out those heavy boxes one by one, put them on the back platform and drove to Wichai’s house to stay there.
เธอใช้เวลาครึ่งเดือนเก็บข้าวของ ทำความสะอาดบ้าน ใส่กุญแจแน่นหนา ขับรถสีขาวไปจอดที่บ้านพี่สาวเทวา แล้วเธอก็หายไปจากเมือง She spent half a month gathering her things, putting the house in order. She put it under heavy lock, drove the white car she parked at Thewa’s elder sister’s house and then disappeared from town.
=
ฤดูฝนอันยาวนานผ่านพ้น เมล็ดพันธุ์แห่งเรื่องเล่าผลิใบเลี้ยง เมื่อแดดแรกของฤดูร้อนมาถึง The long rainy season passed by. The tale seeds burst into cotyledons when the first sunshine of the hot season came round.
“ผมอยากช่วยเธอเก็บของอยู่หรอก แต่กลัวเธอคิดว่าผมอยากได้สมบัติเทวา” นิพนธ์พูดในวงข้าว ‘I wanted to help her gather her things but I was afraid she’d think I was after Thewa keepsakes,’ Niphon said over a meal.
“เธอได้เงินช่วยงานศพเยอะล่ะสิท่า อีกหน่อย เธอคงบอกขายที่ดินของเทวา” สุวรรณพูด ‘She must have made quite a bundle from the donations at the funeral. And before long she’ll sell Thewa’s land,’ Suwan said.
“ได้ยังไง สวนผืนนั้นพวกเราช่วยลงแรงสร้างทำมา” รุ่งว่า ‘How could that be? That plantation, it was we who helped set it up with our own strength,’ Rung said.
นภากำลังเก็บจาน เธอเอ่ย “แต่เธอก็ทำสวนเคียงไหล่เขานะ” Napha was clearing the table. She said, ‘But she worked it by his side, you know.’
“แค่ไม่กี่ปีเอง พวกเราอยู่กับเทวา ช่วยเหลือเทวาตั้งแต่หัวเท่ากำปั้น เมียผมต่างหากที่หุงข้าวให้มันกิน ไม่ใช่เธอ” สุวรรณเสียงดัง ‘Only a few years. We’ve been with Thewa, we’ve helped Thewa since he was kneehigh to a grasshopper. It was my wife who cooked his food, it wasn’t her.’ Suwan’s voice was loud. หัวเท่ากำปั้น: literally, ‘head as big as a fist.
รุ่งเหยียดยิ้ม เธอพูด “พอเธอมาอยู่ด้วยนั่นแหละ เทวาถึงไม่ค่อยมากินข้าวกับพวกเรา” Rung had a disparaging smile. She said, ‘As soon as she went to live with him, Thewa hardly came to eat with us any longer.’
“เทวามันเปลี่ยนไปเลยล่ะ ความคิดเปลี่ยนไปมาก มันไม่นับถือพวกเราเหมือนก่อน” นิพนธ์ถอนใจ “ถ้าเทวาอยู่กับพวกเรา มันคงไม่ตาย” ‘Thewa changed. His thinking changed a lot. He didn’t respect us as he used to.’ Niphon sighed. ‘If he’d stayed with us, maybe he wouldn’t have died.’
สุวรรณพยักหน้า “พวกเราไม่ปล่อยให้มันตายง่ายๆ แบบนั้นหรอก” Suwan nodded. ‘We wouldn’t have let him die easily like that.’
รุ่งหันไปทางสามี “น้องไม่ชอบหน้าเธอตั้งแต่แรก น้องดูออกว่าเธอเป็นคนแบบไหน” Rung turned round to her husband. ‘I never liked her. I could see the kind of person she was.’
=
ทั้งสองอยู่ด้วยกันเสมอ เทวากับเธอทำงานในบ้านหลังเดียวกัน ไปตลาดด้วยกัน ทำสวนด้วยกัน ไปเที่ยวด้วยกัน ทั้งสองใช้เวลาร่วมกันวันละ 24 ชั่วโมง ราวกับเธอเป็นเงาของเขา The two of them always stayed to- gether. Thewa and she worked in the same house, did their shopping to- gether, worked in the plantation to- gether, went out for strolls together. The two of them were together twenty-four hours a day, as if she was his shadow.
บ้านริมน้ำตกซีดเซียวหลังนั้น ถูกแต้มสีด้วยดวงดอกของพันธุ์ไม้ ห้องหับอันเงียบเหงาถูกปลุกด้วยความใส่ใจของเธอ ไม่นานนัก รวงรังก็สะอาด สวยงาม สมบูรณ์ และมีลมหายใจ That washed-out house by the waterfall was coloured up with tree flowers, the forlorn rooms woke up under her care. Before long the nest was clean, beautiful, complete, and it breathed.
เรามักได้ยินคนเอ่ยชมว่าเธอจัดบ้านเก่ง ทำอาหารเลิศรส เธอเอาใจและคอยปรนนิบัติเทวา We would hear compliments on how well she had arranged the house, how delicious the food she made was, how well she took care of Thewa.
เธอเป็นส่วนหนึ่งของเทวา และคล้ายว่าเทวากลายเป็นของเธอ เทวาเริ่มคบหาเพื่อนใหม่ คนอีกกลุ่มในเมืองซึ่งสนิทสนมและยอมรับเธอมากกว่า ระยะห่างระหว่างพวกเขากับเทวาเริ่มถางขึ้น She was a part of Thewa and it was as if Thewa had become hers. Thewa began to have new friends, another group of people in town who were close to her and welcomed her more. The distance between the lot of them and Thewa began to lengthen.
เริ่มแรก พวกเขามองเธอไม่ต่างจากหญิงสาวคนอื่นของเทวา นานวันเข้า พวกเขาจึงคิด แม้ไม่อยากยอมรับ ว่าเทวาอาจเลือกเธอ เทวาไม่เคยอยู่กับใครนานเท่าเธอ นั่นไม่สำคัญเท่า   เทวาวางเธอไว้เคียงข้างในทุกสถานการณ์ At first, they looked at her no dif- ferently than they did Thewa’s other women. As days passed, they came to think, yet were reluctant to accept, that Thewa must have chosen her. Thewa had never stayed with anyone as long as with her. That wasn’t as important as Thewa placing her by his side in all circumstances.
เธอนั้นเล่า เธอไม่เคยทำตามพวกเขาคาดหวัง เธอไม่ใช่ผู้หญิงหัวอ่อนที่คอยพยักหน้าและยิ้มเมื่อพวกเขาสำแดงตัวตน ไม่ใช่คนเก็บปากเก็บคำ ไม่ใช่แม่บ้านที่ซุกตัวเองไว้หลังเตาไฟ พวกเขาไม่เคยวางใจเธอ มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับเธอมาถึงหูเราเสมอ She herself never did as they hoped. She wasn’t a scatter-brained woman who would merely nod and smile when they asserted themselves, she didn’t mind her tongue, she wasn’t a house- wife who kept herself busy behind the stove. They never trusted her. Stories about her were always reaching our ears.
เทวายังอยู่ เรื่องเหล่านั้นจึงเป็นเพียงเสียงกระซิบใต้น้ำ While Thewa was still alive, those stories were only whispers under water.
=
วันนี้เธอกลับสู่เมืองอีกครั้ง ในฐานะตัวแทนของเทวา เช่นเคย เธอไม่ให้สิ่งที่พวกเขาคาดหวัง Today she’s back in town as Thewa’s representative. As before, she doesn’t provide them with what they hoped for.
พวกเขาคาดหวังอะไรจากเธอหรือ ไม่มากมายเกินไปหรอก สิ่งแรก และแต่แรก เธอควรสำนึก ว่าเธอเป็นเพียงผู้หญิงคนหนึ่ง ซึ่งไม่มีวันสำคัญไปกว่าพวกเขา What is it they hope from her? Not very much, really. First and foremost, she should be aware that she’s only a woman who will never get the upper hand.
เธอควรเป็นหญิงม่ายผู้สงบเสงี่ยมเจียมตน น่าสงสาร ผอมโทรม เคว้งคว้าง ไร้ที่พึ่ง เธอควรจะเดินมาหาพวกเขาและร้องขอความช่วยเหลือ เทวาคือบ้าน คือคู่ชีวิต คือผู้เลี้ยงดู คือครู และเพื่อนร่วมงาน เธอจะอยู่อย่างไรเมื่อปราศจากเขา She should be an unassuming widow, pitiable, frail, adrift, without an anchor. She should walk up to them and ask for their help. Thewa meant home for her, he was her life partner, was her support, was her teacher and her work mate. How can she live without him?
แต่เธอกลับยิ้มเริงร่า เฉลิมฉลองแก่ปัจจุบัน ใช่ นี่คืองานรื่นเริงประจำปีของเมือง แต่หาใช่งานฉลองสำหรับหญิงม่ายเช่นเธอ But instead she’s smiling gaily, celebrating the present. Yes, this is the town’s yearly festival, but a time for celebration for a widow like her this is not. =

=

The formal แต่หาใช่ calls for a similarly unusual construction.

“ให้ตายเถอะ เขาเพิ่งจากไปไม่ถึงสองปี ดูเหมือนความสูญเสียทำอะไรเธอไม่ได้เลย” วิชัยพูด ‘Good grief! He hasn’t been gone two years and it looks like losing him hasn’t done a thing to her,’ Wichai says.
“ผมบอกแล้ว ผมเห็นเธอหัวเราะ เธอไม่เศร้าด้วยซ้ำ เธอไปนอนบ้านคุณตั้งครึ่งเดือน คุณไม่ได้กลิ่นบัดสีของเธอบ้างหรือ” นิพนธ์ถาม ‘I told you so. I saw her laugh. She wasn’t sad. She slept in your house for two full weeks. Didn’t you get any idea of how shameful she is,’ Niphon asks.
“ผม … ผมไม่รู้เรื่อง” วิชัยอ้ำอึ้ง ‘I … I know nothing.’ Wichai is tongue-tied.
“คุณไม่รู้แล้วใครจะรู้ คุณรู้จักเธอดีกว่าผม คุณเป็นเพื่อนกับผู้ชายคนนั้นด้วย คุณบอกผมมาตรงๆ ดีกว่า มันจริงใช่มั้ย” ‘If you don’t know, who will? You know her better than I do. You’re a friend of that man too. Level with me, will you: it’s true, isn’t it?’
หลังโค้งของวิชัยยืดตรง เมื่อเขาตอบ “ผม … ผมไม่อยากพูด” Wichai’s hunched back straightens up when he answers, ‘I … I’d rather not say anything.’
“เห็นมั้ยล่ะ ฉันไม่ยอมให้เรื่องหยุดแค่นี้หรอก ฉันจะพูด ทุกคนต้องรู้ว่าเธอเป็นคนอย่างไร” รุ่งจีบปาก ‘You see? I won’t have the story end like this. I’ll speak out. Everybody must know what kind of person she is.’ Rung purses her lips.
“แต่ผมว่าเราอย่าเอะอะไปเลยนะ เรื่องไม่ดีแบบนี้ อีกอย่าง เราไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร” วิชัยขัดขึ้นเบาๆ ‘But I think we’d better keep quiet, things are bad enough as it is. Besides, we don’t know exactly what’s what,’ Wichai protests mildly.
“คุณไม่อยากพูด แต่ฉันสงสัยและได้ยินมานานแล้ว เป็นเรื่องจริงใช่มั้ย” รุ่งคาดคั้น ‘You don’t want to speak but I’ve long been wondering and hearing things. It’s true, isn’t it?’ Rung objects.
“ผมพอจะหลับหูหลับตาไม่รู้ไม่เห็นได้อยู่หรอก แต่พวกแม่บ้านคงรับไม่ได้ คุณก็รู้นี่วิชัย รุ่งกับนภารักเทวาเหมือนน้องชาย ดูแลเทวาตั้งแต่ยังไม่เป็นตัวเป็นตน เรายอมให้เธอย่ำยีศักดิ์ศรี  เทวาไม่ได้หรอก นั่นเท่ากับย่ำยีพวกเราด้วย” พูดเสร็จ สุวรรณมวนยาเส้นกับฝ่ามือ ส่งเข้าปาก จุดไฟแดงวาบ พ่นควันฉุย ‘I can well be deaf and dumb, but our women are something else. You know what they’re like. Rung and Napha loved Thewa as their little brother; they took care of him since he was a child. We can’t allow her to trample Thewa’s dignity: it’d be like trampling ours.’ Having said this, Suwan rolls himself a cigarette, sticks it in his mouth, lights it in a red flare and exhales billowing smoke.
ไม่ไกลกันนัก เธอยืนเคียงชายสองคนซึ่งเธอกับเทวาคบหาในช่วงหลัง เราได้ข่าวว่า เธอมีความสัมพันธ์ลึกซึ้งกับชายที่เธอกำลังคุยด้วย เขามีภรรยาและลูก 2 คน เธอสนิทสนมกับภรรยาเขา แต่เราก็ได้ยินมาว่า เธอใจกล้าถึงขนาดไปเล่นรักในบ้านของเขา Not very far from them she stands between two men that she and Thewa saw frequently in later years. We are told that she has a deep relationship with the man she’s speaking to. He has a wife and two children. She’s close to his wife but we hear that she’s daring enough to go and play footsie in his house.
=
ไม่มีใครรู้ว่าหลังเทวาจากไป เธอใช้ชีวิตอย่างไร อยู่ที่ไหน ทำมาหากินอะไร ดูเหมือนพวกเขาไม่สนใจที่จะรู้ หรือเป็นไปได้ว่า พวกเขาจมจ่อมกับความสูญเสียจนไม่มีแก่ใจจะนึกถึงเธอ Nobody knows how she spent her life after Thewa passed away, where she was, what she did for a living. It seems the lot of them don’t want to know or it’s possible they’ve been so steeped in the loss they haven’t had the heart to think about her.
วันนี้พวกเขาเพียงแต่เห็น เช่นเดียวกับเรา ว่าเธอช่างสดใส เปล่งประกาย ไม่เกินเลยไปหรอกหากจะกล่าวว่าเธอกลายเป็นหญิงสาวผู้ลึกลับ พราวเสน่ห์ Today they only see, just as we do, that she is positively radiant. It isn’t too much to say that she has become a mysterious, highly attractive young woman.
เจ้าของความตายของเทวา The owner of Thewa’s death.
เธอยังอยู่ที่นี่ Still alive. Very much so. เธอยังอยู่ที่นี่: literally, ‘she is still here.
เราเผลอมองเธอบ่อยๆ หากบังเอิญเธอหันมา เราจะรีบมองไปทางอื่น ถ้าไม่เร็วพอ เราอาจปะทะกับรอยยิ้มอันน่าฉงนของเธอ We can’t help looking at her often. If she happens to turn round, we’ll promptly look away. If not fast enough, we’ll be confronted with her puzzling smile.  
รอยยิ้มเป็นสิ่งที่เราพอจะรับได้ แต่ดวงตานั้นไม่ใช่ เราไม่อาจจ้องดวงตาคมวาวคู่นั้น The smile we can take, but not those eyes. We can’t bear to stare at those glittering eyes.
=
พร้อมการกลับมาอย่างเฉิดฉายของเธอ เรื่องเล็กๆ น้อยๆ ได้ปะติดปะต่อร้อยเรียงเป็นเรื่องเดียว Together with her magnificent return, all the little anecdotes string up into a single story.
ด้วยลมปากของพวกเขา เรื่องเล่าสยายปีกกว้างครอบคลุมเมืองทั้งเมือง Through the breath of their mouths, the story spreads its wings to cover the whole town.
เราต่างเอียงหูฟัง… We are all ears…
=

‘Theu Yang Yoo’ in Saming Phra Rahoo – Rueang San See Chomphoo,
Writer Publishing, 2013

Born in Chiang Rai, Uruda Covin worked
in a bank there for six years before resigning over ten years ago, moving to the South
and becoming a celebrated columnist
and short-story writer, with a novel under serialisation in a monthly magazine.
Her life is allegedly centred on daily writing, running, cooking, vodka and love.
uruda blue

Tagged: , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: