The suspect – Ummisalam Umarn

Yet another lighting on the goings-on in the South, where fear and paranoia fuel prejudice and xenophobia – by a promising young writer who deserves to be better edited. MB

ผู้ต้องสงสัย

The suspect

rubbish bin sign red rubbish bin sign

อุมมีสาลาม อุมาร

Ummisalam Umarn

TRANSLATOR’S KITCHEN
= = =
ทุกเช้าฟารีดามักเห็นเขานั่งอืดอยู่ใต้ต้นสนหัวมุมตึกของวงเวียน ข้างกายจะมีใบจากที่ตัดเรียบร้อยแล้ว พร้อมขวดเครื่องดื่มชูกำลังวางอยู่เคียงข้างลำตัวเสมอ ร่างที่อวบหนานั้นมักนั่งเหยียดขายาวราวกับคนขี้เกียจ ตัวดำพร้อมผมเผ้ารกรุงรังนั้น ก็เพียงพอแล้วหากใครสักคนจะหยิบยกเขาเพื่อหลอกลูกเล็กเด็กแดงให้หวาดกลัวและเชื่อฟังในสิ่งที่พ่อแม่สั่งเสื้อผ้านั่น เธอไม่เคยเห็นเขาเปลี่ยนเลยสักครั้ง แต่ครั้งหนึ่งเธอเห็นยางที่เอวกางเกงยืดย้วยจนเขาต้องดึงไว้ขณะเดินไปเดินมาบริเวณรอบๆ วงเวียน ผ่านไปไม่กี่วัน ก็เห็นว่าเขาหาเชือกฟางมาผูกไว้เพื่อจะได้ไม่ต้องดึงอีกต่อไป แต่มันก็หมิ่นเหม่จวนเจียนจะหลุดอยู่เรื่อยน่าแปลก เขาเป็นคนจรจัดที่ร่างกายอ้วนท้วนที่สุดเท่าที่เธอเคยเห็นมา เขาช่างต่างกับชายแก่ที่เที่ยวเร่ขอเงินบาทเดียวทั่วเมืองปัตตานีคนนั้นเสียจริงๆ Every morning, Farida would see him sitting bloated under the pine tree at the corner of a building at the round-about, with next to him a square of coconut palm and a bottle of tonic as always. His bulky thickset body usu- ally settled with its long legs sprawled out in abandon. His swarthy complex- ion and dishevelled hair were enough for anyone to single him out to scare small children and make them obey their parents forthwith. She had never seen him change clothes, but once she had seen the elastic at the waist of his trousers so distended he had to pull them up as he walked back and forth around the roundabout. A few days later she saw he had found a straw rope not to have to keep hold- ing them up, but it was precarious and threatened to snap at any time. Strangely he was the vagrant with the most bloated body she had ever seen. He was utterly different from that old man that went about begging for one baht only all over Pattani. =

=

=

=

=

=

Literally, ‘like someone lazy’

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=
Literally, ‘get loose’.

ชายชราที่อยู่ใกล้มัสยิดปากีสถานริมแม่น้ำปัตตานี มักถือขวานเดินอาดๆ เข้าตลาดมองซ้ายมองขวาอย่างหวาดระแวงเหมือนกำลังปกป้องคุ้มภัยอะไรบางอย่าง ท่าทางแบบนั้นสร้างความตระหนกตกใจแก่ผู้คนที่สัญจรไปมาอยู่บ่อยๆ แม้สุดท้ายแล้วเขาจะไม่เคยทำอะไรใครเลยก็ตาม สำหรับชายอ้วน เขาเพียงแต่เป็นตัวละครเล็กๆ ประดับเมืองปัตตานี จะว่าเป็นสีสันก็ไม่น่าใช่ ฟารีดาไม่เคยเห็นเขาก่อเรื่องราว หรือทำท่าทางแปลกประหลาดให้ใครเห็นเลยสักครั้ง แต่ความหวาดผวาทำให้เขาเข้าไปครอบครองพื้นที่ในความทรงจำของผู้คนในปัตตานีได้มากกว่าชายเฒ่าผู้ถือขวาน That old man, who stayed near the Pakistani mosque by the Pattani river, usually carried an axe and walked boldly, entered the market looking left and right suspiciously as if on the lookout for some danger. That kind of posture often caused apprehension among passers-by, although actually he never did anyone any harm. As for the fat man, he was just a bit player enhancing the town of Pattani, al- though you couldn’t call him pictures- que. Farida had never seen him make trouble or take a conspicuous stance with anyone. But fearfulness had him rule a space in the memory of people in Pattani more than the axe-handling old man did. =

=

=

=
Literally, ‘as if to protect himself from’.

ฟารีดาเคยเห็นตอนเขาถอดเสื้อผ้า นั่นเป็นครั้งแรกและครั้งเดียว แต่มันก็เกาะกุมอยู่ในความทรงจำของเธอได้มากพอ มันทำให้เธอที่กำลังขับมอเตอร์ไซค์เข้าวงเวียนตกใจจนแทบจะประคองรถไว้ไม่ได้ รอยแผลเป็นที่กลางหลังขนาดกว้างและยาวจากต้นคอจนถึงบั้นเอว มันเป็นแผลเป็นที่น่าเกลียดน่ากลัว เนื้อสีแดงที่นูนออกมาเป็นส่วนเกินของผิวนั้น คล้ายเนื้อวัวสดๆ ที่ยังติดเลือดอยู่ แม้จะเป็นแผลที่แห้งและตกสะเก็ดแล้วแต่ยังไม่วายน่าสยดสยอง เธอนึกสงสัยว่ามันคือแผลเป็นของอะไร หากว่าเป็นน้ำร้อนลวกหรือน้ำกรด แผลไม่น่าจะเป็นเช่นนั้น หรือเป็นรอยของมีคม มันเป็นเรื่องที่ฟารีดาหมกมุ่นกับคำตอบมาก Farida had seen him take his clothes off. This happened only once but was still sufficiently vivid in her memory. It shocked her as she reach- ed the roundabout on her motorcycle so much she almost lost control of her vehicle. The long wide scars on his back from his nape down to his waist were scary and disgusting. The rolls of red flesh that protruded re- sembled fresh meat still gorged with blood. Even though they were dry and their crust was gone, she couldn’t help being horrified. She wondered what had caused them. If they were due to boiling water or acid, they shouldn’t be like that. Or were they slashes from something sharp? The answer to this very much taxed Farida’s wits.
“เปาะเน” คือชื่อที่คนสัญจรไปมาตั้งให้เขา ความจริงเขาไม่ได้ชื่อนี้หรอก เอามาจากชื่อตัวละครในนิทานแบบตาสีตาสา มันเกิดขึ้นเมื่อครั้งหนึ่ง เขาเดินโทงเทงโดยที่ปล่อยกางเกงหลุดลุ่ยไม่รู้ตกอยู่ตรงไหน ขณะที่เจ้าตัวเดินไปคุ้ยถังขยะที่อยู่ห่างออกไปจากหลังคาที่พัก เคยมีใครสักคนบอกว่าเขาเคยมีฐานะร่ำรวย อยู่ในตระกูลที่มีรากเหง้าสัมพันธ์กับประวัติเมืองปัตตานี แต่ที่เขาต้องมาตกอยู่ในสภาพเช่นนี้ เพราะลูกๆ แย่งชิงสมบัติกันชนิดไม่ไว้หน้าพ่อ ฟารีดาก็แปลกใจไม่น้อย อายุของเขาไม่น่าจะเกิน 55 ปี คนวัยเท่านี้จะมีลูกที่โตพอขนาดที่จะแย่งสมบัติกันแล้วหรือ แล้วที่เขาเป็นเช่นนี้ก็หลายปีมาแล้ว แต่มันเป็นเพียงความสงสัยของเธอเท่านั้น ไม่มีใครให้คำตอบนี้แก่เธอได้ Pohney was the name the passers- by had given him. Actually, that wasn’t his name at all. It was taken from the name of a hillbilly character in a tale. It had been coined when he walked unsteadily, unaware that he had let his trousers drop, as he rummaged in a rubbish bin which was some distance from a nearby shelter. Someone had told her he used to be very wealthy in a family that had roots in the history of Pattani, but he had fallen into this state because his children had fought over the family wealth without any consideration for their father. Farida was rather sur- prised. He shouldn’t be over fifty-five years old. Could someone that age have children old enough to help themselves to his wealth? And then he’d been like this for years. But she merely wondered. No one could give her the answer to this.
“อย่าไปเกาะแกะใกล้เปาะเนเชียวนะไอ้ตัวนี่มันไม่ธรรมดา ที่เราเห็นมันแบบนี้แค่เปลือกนอกเท่านั้น” ลูกของฟารีดากลับจากโรงเรียนในวันหนึ่งแล้วบอกว่า ครูของแกเล่าเรื่องเปาะเนให้ฟัง แล้วกล่าวตักเตือนเธออย่างนั้น ‘Don’t go near Pohney. This man isn’t normal. What we see of him is just the outer shell.” Farida’s son came back from school one day and then said to her that his teacher had told them about Pohney and had warned them in those words.
“เหลวไหล” ฟารีดาแอบคิดในใจ คนอย่างเปาะเนจะมีพิษมีภัยได้อย่างไรกัน แค่ที่นอนก็ยังไม่มีให้ซุก ข้าวของ อาวุธติดตัวรึ ก็ไม่มี บางวันถ้าร้านค้าไหนไม่ใจดียื่นข้าวยื่นน้ำให้ แกยังต้องคุ้ยถังขยะไม่ต่างจากเจ้าสี่ขาข้างโรงแรมใกล้ๆ นั้นเลย หากจะบอกว่าให้ระวังไอ้คนที่ถือขวานที่ริมแม่น้ำนั่น มันน่าเชื่อได้มากกว่านี้ เธอแอบขำและสมเพชกับความคิดของครูคนนั้น คนอย่างเปาะเนน่าสงสารจะตายไป ครูคนนี้น่าจะเป็นคนที่มีความคิดคับแคบ Nonsense, Farida had thought to herself. How could someone like Pohney present any danger? He didn’t even have a place to sleep or food to eat. Weapons he didn’t have. On some days, if one shop or another wasn’t generous enough to give him something to eat or drink, he had to sort through the refuse, no different from the four-legged creatures* near the hotel. Saying beware of the man who wields an axe by the river, that would be more credible. She was secretly amused by and compassion- ate with that teacher’s thinking. People like Pohney were so much to be pitied. That teacher must be narrow-minded. =

=

=

=

=

=

=

* The temptation here is to write ‘dogs’, which isn’t in the text.

“อย่าไปเชื่อครูเลยลูก เปาะเนไม่ได้น่ากลัวสักหน่อย ครูแกไม่ใช่คนที่นี่ ไม่รู้จักเปาะเนจริงๆ หลอก” ฟารีดาบอกลูกของเธอ ‘Don’t believe the teacher, darling. There’s nothing to be afraid of with Pohney. Your teacher isn’t from here, she doesn’t really know him,’ Farida said to her son.
“แต่ครูบอกว่า เขาอาจจะเป็นสายลับของกลุ่มขบวนการหรือกลุ่มของตำรวจก็ได้นะแม่ วันก่อน ที่ระเบิดแถวโรงแรมนั่น ครูว่าเขาก็น่าจะเกี่ยวข้องนะ แต่เพราะใครๆ เห็นเขาเป็นคนบ้าก็เลยไม่ได้จับตัว” ‘But teacher said maybe he’s a spy for the terrorists or even for the cops, mum. That day when there was that explosion near the hotel, teacher said he might have something to do with it but since everyone thinks he’s mad he gets away with not being arrested.’
เธอเริ่มรู้สึกโกรธครูคนนั้นเสียแล้ว ป้อนความคิดให้เด็กมองโลกในแง่ร้ายได้อย่างไร แกจะต้องเติบโตให้มากกว่านี้ เห็นทีจะต้องไปคุยกับครูเสียแล้ว เล่าเรื่องเหลวไหลให้ลูกเธอ ฟังอย่างนี้แล้วเด็กอีกนับสิบในห้องนั้นเล่า ถูกป้อนความคิดเช่นนี้ ต่อไปจะเกิดอะไรขึ้น She began to feel angry with that teacher. How could she allow her child to be fed with ideas that led to looking at the world in a negative way? He had to grow beyond this. She must go and talk to that teacher telling nonsensical stories to her child like this, and what of the dozen other children in the class? With such ideas being put into their heads, what would happen later?
เธอเริ่มสงสัยขึ้นมาเสียแล้วว่า ตกลงครูในโรงเรียนสอนนักเรียนอย่างไรกันแน่ หรือวันๆ แค่เล่าเรื่องเหลวไหลให้เด็กฟัง She began to have doubts about what the teachers at school were teaching. Were they telling foolish stories to the children day after day?
“ต่อไปลูกต้องคิดก่อนนะ จะเชื่ออะไรใครสักคนนี่ ต่อไปเราต้องไปเจอโลกที่กว้างกว่านี้ อย่าเชื่ออะไรใครง่ายๆ” เธอกำชับลูก ลืมนึกไปว่านั่นคือครูและลูกของเธอคือนักเรียน ‘From now on, you must think by yourself before you believe anyone, you know.* We’ll have to face a wider world than this. Don’t believe anyone easily,’ she instructed her son, forget- ting to acknowledge that that was the teacher and her son was the pupil. * Ironically given the Muslim context, this is one of the main teachings of the Buddha.
“ฮื่อแม่ … ฟังผมเล่าก่อน วันนี้ครูเล่าเรื่องสนุกมากเลยนะ ครูเล่าตอนที่ครูไปสอนแถวนราธิวาสด้วยนะแม่ โห! น่ากลัวมากเลย โรงเรียนที่ครูอยู่นั้นอยู่ในป่ายาง แล้ววันหนึ่งรถทหารที่ครูนั่งมาถูกดักระหว่างทาง ครูบอกว่ามีทหารถูกยิงด้วยนะแม่ แต่ครูรอดมาได้เพราะหนีไปอีกทางพร้อมทหารและเพื่อนอีกหลายคน” ลูกชายเล่าเรื่องเป็นฉากๆ พร้อมท่าทางประกอบ ฟารีดาไม่สบายใจกับท่าทางเช่นนี้เลย ‘Uh huh, mum … Listen to me first. Today teacher told us a very exciting story, you know. She told us that when she went to teach around Naratiwat, it was very scary. The school where she was was deep into a rubber plantation and one day the military lorry she was in was ambush- ed along the way. Teacher said a soldier got shot, mum, but she was safe because she fled in another direction together with soldiers and the other teachers.’ Her son told the story step by step along with relevant gestures. Farida wasn’t happy at all with such gestures.
“ครูอาจจะแต่งเรื่องก็ได้ลูก เรื่องแบบนี้ใครๆ ก็แต่งได้ แม่ยังแต่งได้เลย หากจะกล่าวโทษใครสักคน” แม้พยายามจะเตือนอย่างไร แต่ดูเหมือนลูกจะฝังใจกับเรื่องเล่านั้นเสียแล้ว แน่นอน ถ้าเป็นภาพยนตร์เรื่องเล่าพวกนี้ก็เหมือนฉากหนีการไล่ล่าของตัวเอกที่น่าประทับใจนั่นเอง ‘Maybe the teacher invented the whole story. Something like this anyone can invent, even I, in order to blame someone else.’ No matter how she tried to warn him, it seemed her son was impressed with this sort of story. Sure, if it were a movie, stories of this kind would be like impressive scenes of pursuit of the hero in flight.
“ครูร้องไห้ด้วยนะแม่ เพื่อนๆ ร้องไห้กันเกือบทั้งห้องเลย สงสารครูนะแม่นะ เปาะเนด้วยแม่ น่ากลัวมากคนอย่างเปาะเน” ‘She was crying, mum. Almost all my friends in the room were crying too. Teacher is to be pitied, right, mum? Pohney too, mum. Someone like Pohney is so scary.’
ฟารีดาไม่รู้จะพูดอย่างไรกับลูกดีให้ทิ้งความเหลวไหลเช่นนั้น สงสารก็แต่คนอย่างเปาะเนกลายเป็นตัวละครที่ร้ายกาจในสายตาของเด็กๆ เสียแล้ว นี่หากมีครูอย่างนี้อีกสักยี่สิบสามสิบคน เด็กที่นี่จะมองโลกด้วยสายตาแบบไหน Farida didn’t know what to say for her child to give up such nonsense and have pity for someone like Pohney, who had become an evil character in the eyes of the children. If there were twenty or thirty teachers like this one, what kind of look would the children here cast on the world?
ค่ำหนึ่งหลังละหมาดมัฆริบเรียบร้อยแล้ว ฟารีดานั่งอ่านอัลกุรอานอย่างสงบอยู่ที่มุมละหมาดของบ้าน สามีออกไปที่มัสยิด คงรอเวลาละหมาดอีชาให้เสร็จเสียก่อน ลูกชายเข้ามาคลอเคลียอยู่ข้างๆ แล้วเอาการบ้านมานั่งทำ เธอตั้งใจว่าอ่านกุรอานเสร็จ จะไปทำกับข้าวกินพร้อมหน้าสามี One evening, after maghrib*, Farida sat reading the Koran quietly in the prayer corner of the house. Her husband had gone out to the mosque, probably waiting for the isha prayer**. Her son came in to snuggle against her and then sat down to do his homework. She intended, once she had finished reading the Koran, to cook food to eat with her family. * The evening prayer, around 6:30pm.

=

=

=
** One hour later.

เสียงระเบิดดังขึ้นหลังจากที่ฟารีดาอ่านกุรอานได้เพียงสามหน้า เสียงที่ดังสนั่นหวั่นไหวนั้น มีอานุภาพพอจะทำให้บ้านหลังเล็กๆ ของเธอสั่นสะเทือนไปทั้งหลัง ไฟฟ้าดับพรึ่บลงทันที ด้วยความตกใจ ลูกชายกระโดดเข้ามาเกาะหลังเธอแล้วส่งเสียงสะอื้น หมู่บ้านตกอยู่ในความมืด เหมือนไม่มีเสียงใดๆ เกิดขึ้นแม้ชั่วขณะ รถราที่ส่งเสียงไม่ได้ศัพท์อยู่เมื่อสักครู่ พร้อมใจกันเงียบอย่างสงัด สักพัก ฟารีดาได้ยินเสียงสามีเคาะประตูบ้าน แล้วแทรกตัวเข้ามาพร้อมกับส่งเสียงถามด้วยความเป็นห่วง เมื่อเธอบอกไม่เป็นอะไร เขาถอนหายใจอย่างโล่งอก ก่อนจะหันไปหาลูกชายที่กำลังตื่นตระหนกอยู่ด้วยส่งเสียงสะอึกปนสะอื้นเป็นพักๆ อย่างน่าสงสาร An explosion resounded after Farida had read only three pages, a deafening explosion powerful enough to make her entire small house shake. Power went out at once. In shock, her son jumped to clutch her back and then began to sob. The whole village went dark. Everything was dead silent for a moment, even the vehicles which had sent out meaningless sounds a moment ago jointly fell silent. After a while Farida heard her husband knock on the door and then slip in with a question asked in a worried voice. When she answered that they were fine, he heaved a sigh of relief before turning to look at his son who was still nervous and kept sobbing and hiccupping intermittently. =

=

=

=

=

=

=

Literally, ‘As if there had been no sound even for a moment’.

“ไฟฉายอยู่ไหน หาไฟฉายหน่อย เดี๋ยวค่อยจุดเทียน” เสียงสามีสั่ง ฟารีดาค่อยๆ คลำทางไปเปิดลิ้นชักที่อยู่หน้าประตูห้องนอนแล้วยื่นเทียนให้สามี ลูกชายยืนกอดผู้เป็นพ่อแน่น ความตกใจค่อยลดลงแล้ว ‘Where’s the torch? Find the torch and then we’ll light up candles,’ her husband’s voice ordered. Farida slowly groped her way to the chest of drawers in front of the bedroom and then handed candles over to her hus- band. Their son stood hugging his father tightly. His fright had receded by now. =

=

=

Literally, ‘to open the drawer’.

“ที่ไหนอีกเนี่ยบัง” เธอถามขึ้นหลังยื่นไฟฉายให้เขา ‘Where was it this time,’ she asked after handing over the torch to him. Incoherent writing: was the torch in the drawer? Unlikely. If she had it before, why should she ‘slowly grope her way’?
“โรงแรม” เขาเอ่ยชื่อโรงแรมชื่อดังของปัตตานี ฟารีดาพลันนึกไปถึงเปาะเน เขาจะเดินคุ้ยถังขยะบริเวณไหนในเวลานั้น ขอให้เขาปลอดภัย เธอนึกได้แค่นั้น ตอนนี้แม้แต่โทรศัพท์ก็ถูกตัดสัญญาณไม่อาจรับรู้ข่าวใดๆ ได้ คงต้องรอถึงวันรุ่งขึ้น วันที่คนนอกพื้นที่รู้รายละเอียดเรื่องนี้กันหมดแล้วนั่นแหละ ฟารีดาถึงจะได้รู้บ้าง ‘At the hotel.’ He uttered the name of a well-known Pattani hotel. Farida thought of Pohney. Where was he walking rummaging through refuse piles at this time? May he be safe! She thought no further. Now even the phone was cut off, no news could be received. They’d have to wait until the next day. By then, outsiders would have all the details, so she would be informed.
คืนนั้น ครอบครัวของเธอเข้านอนทันทีหลังละหมาดอีชาเสร็จ นอนโดยที่ไม่รู้สึกหิวข้าวแม้แต่น้อย ลูกชายหลังทันทีที่หัวถึงหมอน ความตกใจอาจจะทำให้แกเหนื่อย That night her family went to bed after the isha prayer was over and lay without feeling hungry in the least. Her son fell asleep as soon as his head hit the pillow. The shock must have tired him.
รุ่งขึ้น ไฟฟ้ากลับมาใช้ได้ตามปกติ สามีของเธอเปิดโทรทัศน์แต่เช้า ข่าวรายงานความเสียหายของจุดเกิดเหตุโชคดีที่ไม่มีใครเสียชีวิต แต่ก็นั่นล่ะ ฟารีดาคิดว่า หากเหตุการณ์เช่นนี้ยังเกิดอยู่ซ้ำๆ ไม่ใช่เรื่องที่ดีเลย วันนั้น ลูกชายของเธอไม่ไปโรงเรียน แม้ว่าความตกใจในดวงตาน้อยๆ นั้นหายไปหมดสิ้นแล้วก็ตาม The next day, the electricity was back as usual. Her husband turned on the TV for the morning news about the damage the bomb had caused. Luckily there was no loss of life but then, Farida thought, if something like this happens all over again it won’t be good. That day her son didn’t go to school, even though the scare in his little eyes had gone entirely. =

=
=
Literally, ‘damage at the spot where it had taken place’.

“แม่ คงเป็นเปาะเนแน่ๆ เลย เหมือนที่ครูบอกจริงๆ ด้วย” เสียงลูกชายเริ่มประเด็นในวงอาหาร ‘Mum, it must be Pohney for sure, just like teacher said,’ her son’s voice broached the subject as they had a meal.
ฟารีดาขมวดคิ้วด้วยความไม่พอใจ “ลูกอย่าคิดอะไรไปเองอย่างนั้น อย่าใส่ร้ายคนอื่น เรายังไม่รู้เลยว่าใครเป็นคนทำ อย่าไปปรักปรำเขาอย่างนั้น” เธอว่า Farida frowned, displeased. ‘Don’t jump to conclusions, darling. Don’t accuse others. We don’t know yet who did it. Don’t malign others like that,’ she said.
“เอาน่าฟารีดา ลูกก็พูดไปอย่างนั้น ตามประสาเด็กน่ะ อย่าไปดุอะไรแกเลย” เสียงสามีปรามเธอเบาๆ เธอจึงเงียบลง แล้วลูกชายก็เริ่มต้นเล่าเรื่องเหมือนที่เล่าให้เธอฟังในครั้งนั้น เช้านี้เธอขุ่นมัวตั้งแต่เช้า สองพ่อลูกคุยกันอย่างถูกคอ เมื่อผู้เป็นพ่อสอดเสริมเรื่องให้ดูน่าตื่นเต้นระทึกใจเข้าไปเป็นช่วงๆ ‘Come on, Farida, he was just talking, he’s just a child, don’t be so harsh on him,’ her husband’s voice cautioned her softly, so she held her council. Then her son began to tell the story he had told her that other time. All morning she had been depressed since she woke up. Father and child chatted genially, with the father adding to the story at times to make it more exciting and touching. =

=

=

=

=

Literally, ‘This morning she had been depressed since morning’.

หลังสามีออกไปทำงานในเช้านั้น ฟารีดาลงมือทำความสะอาดบ้าน ขณะลูกชายนั่งทำการบ้าน และดูโทรทัศน์อยู่ ข่าวเรื่องระเบิดยังคงมีรายงานอย่างต่อเนื่อง แต่ไม่มีความคืบหน้าเกี่ยวกับบุคคลต้องสงสัยแต่อย่างใด ไม่มีใครรู้เห็น ไม่มีใครจดจำอะไรได้ ไม่มีใครเห็นรูปพรรณสัณฐานของใคร เห็นเพียงแค่รถกระบะที่เป็นชนวนของคาบอมบ์จอดไว้แต่ไร้เงาของผู้ต้องสงสัยเช่นเคย เหมือนที่เคยเกิดขึ้นในที่อื่นๆ เธอชินเสียแล้ว ที่จะรับรู้เช่นนี้ After her husband left for work that morning, Farida undertook to clean the house while her son sat doing his homework and looking at television. The news of the bomb was still being reported continuously but there was nothing whatever about suspects. There were no witnesses, nobody remembered anything, nobody could give any description of anyone, only the parked pickup containing the car bomb had been seen, but no sign of any suspect as usual, as had happened in other places before. She was used to it, to being informed like this. =

=

=

=

=

=

=

Literally, ‘had seen any description’.

แล้วความคิดก็เริ่มวกเข้าสู่เรื่องของเปาะเนอีกครั้ง มันไร้เหตุผลเกินไปที่เปาะเนจะต้องกลายเป็นผู้ร้ายในสายตาเด็กๆ เขาไม่ได้ทำอะไรเลย Then her thoughts circled back to the story of Pohney. There was no reason for Pohney to be a bad man in the eyes of a child. He hadn’t done anything.
เธอคิดว่า ในพื้นที่แห่งนี้มีคนโชคร้ายอีกหลายคน พวกเขาเคลื่อนตัวเองไปมาระหว่างผู้ถูกใส่ร้าย และผู้ใส่ร้าย ใครเล่าบอกว่าคนเช่นนี้โชคดี ฟารีดานึกถึงเพื่อนคนหนึ่ง โชคร้ายจากการเสียชีวิตในเหตุการณ์ที่กรือเซะของพ่อผู้ใช้ชีวิตประจำวันอยู่นอกบ้านกลายกลับเป็นโชคดี เธอโชคดีเพราะความที่เธอเป็นลูกของพ่อผู้ต้องสูญเสียชีวิตในเหตุการณ์ที่ถูกสลักไว้ในความทรงจำของสังคม ทางการโอบรับเธอและญาติพี่น้องอีกหลายคน แต่เพียงชั่วเวลาไม่นาน เธอก็ครื้นเครงในความโชคดีนั้นจนเกินพอดี ปากของเธอก็ได้แสดงความเป็นจริงในหัวใจ ความอยากเด่นและความครื้นเครงในโชคโดยไม่ใส่ใจผู้อื่นได้ทำให้เธอกลายเป็นบุคคลอันตรายสำหรับคนรอบข้าง She thought that in this land there were many other unlucky people. They moved back and forth between being slandered and being slander- ers. Who said people like that were lucky? Farida thought of one friend, who had suffered the death of her father in the Krue Se Incident*, her father who spent his daytime out of the house, though this turned out to be good luck. She was lucky because being the daughter of a father who had lost his life in an event that was inscribed in the collective memory she became a centre of attention and support on the part of officials as well as relatives, but before long her boisterousness about her good luck became unseemly. Her mouth told the truth of her heart. Her desire to be outstanding and rejoice in her good luck without paying attention to others turned her into a dangerous person for the people around her. =

=

=

=

=

Literally, ‘unlucky in the death’.

* See http://en.wikipedia.org/wiki/Krue_Se_Mosque.

ฟารีดาได้แต่ทอดถอนใจในชะตากรรมของเพื่อน มันเป็นความผิดพลาดของอะไรยากที่จะรู้ได้ เพื่อนของเธอเพียงแต่รู้ว่าเธอต้องมีชีวิตที่ดี ความตายของพ่อนำไปสู่โอกาสที่ทางการ และคนจากหลายองค์กรยื่นให้ นั่นแหละ … แผ่นดินนี้ง่ายเกินไปสำหรับการป้ายสีคนอื่น และอยู่ยากยิ่งขึ้นสำหรับผู้ที่ไม่ยอมประกาศตนว่าเป็นคนดี Farida merely sighed at her friend’s fate. It was hard to know where the mistake was. Her friend merely knew she had to have a good life. Her father’s death had brought her the opportunities that officials from the state and many other institutions ex- tended to her. Indeed … this country was too easily prone to slandering others and increasingly harsh on those who held back on proclaiming what good people they were.
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าทำให้ความน่ากลัวของบ้านเกิดฟารีดายิ่งขยายอาณาเขตออกไปเรื่อยๆ เข้าไปเกาะกินถึงหัวใจผู้คนทั้งคนนอกและคนในเอง แม้แต่หัวใจอันบอบบางของเด็กน้อยก็แทรกซึมด้วยความกลัวเหล่านี้ ไม่เว้นแม้แต่หลุมฝังศพ พื้นที่และอาณาเขตของกุโบร์ขยายกว้างขึ้นและลึกขึ้น บางสิ่งบางอย่าง ยิ่งควานหายิ่งหนีหาย การล้มหายตายจากของบุคคลใกล้ชิดก็เพิ่มจำนวน ที่นี่คือปัตตานีที่หลายชีวิตมักสูญหายไปจากความทรงจำ ขณะที่ความทรงจำใหม่ๆ ก็ถูกระดมใส่กันเข้ามา The incidents that kept repeating themselves steadily increased the fear felt in Farida’s native land, gnawing at the hearts of the people, outsiders as well as locals. Even the frail hearts of little children were permeated with those fears. The graves, space and domain of the kubo* kept widening and deepening. Some things, the more you searched the more they vanished. The passing away of the nearest and dearest increased in numbers. This here was Pattani where lives kept vanishing out of memory while new memories were gathered up. =

=

=

=

=

=

=

* Muslim cemetery.

ฟารีดารู้สึกขมขื่นกับความเป็นไปเช่นนี้ แต่เธอจะทำอย่างไรได้เล่า แม้แต่ลูก ก็ถูกอิทธิพลของเรื่องเล่าที่ไร้เหตุผลสิ้นดีเข้าครอบงำ Farida felt bitter with this state of affairs but what could she do? Even her child was under the power of such utter nonsense.
ฝนกลุ่มแรกของฤดูกาลเริ่มตกลงมาแล้ว บางที ฝนจากฟ้าอาจช่วยชำระความร้อนรุ่มลงได้บ้าง เธอเชื่อเสมอว่าพระเจ้าไม่ได้ลำเอียงต่อบ่าวของพระองค์ เหมือนที่พระองค์ไม่ลำเอียงต่อพืชพันธุ์ที่จะหยัดลำต้นขึ้นมาเติบโตบนพื้นดิน ลูกของเธอเหมือนจะมีโลกที่ห่างออกไป เมื่อทุกวันเด็กน้อยจะมีเรื่องเล่าที่ได้ยินจากโรงเรียนมาเล่าต่อไม่เคยซ้ำกัน แต่ลงท้ายเช่นเดิม เปาะเน ยังกลายเป็นบุคคลที่เด็กๆ ต้องระวัง ฟารีดาพยายามจะพูดคุยกับสามี แต่เขาก็คิดเพียงว่า มันเป็นเรื่องเล่าธรรมดาๆ เสียเวลาหากจะคิดเอามาเป็นเรื่อง The first bout of rain of the season fell. Maybe the rain from the sky would abate the heat. She always believed that God didn’t discriminate between His servants; neither did God discriminate between the plants that strove to grow out of the ground. Her son’s world seemed to grow distant as every day the little child would come telling new stories he heard at school, never the same but ending similarly: Pohney was still someone of whom the children must be wary. Farida tried to speak to her husband but he merely thought these were ordinary stories; it was a waste of time brooding about them.
“ผู้หญิงนี่ชอบคิดอะไรไร้สาระ…” เขาพูดกลั้วหัวเราะ “เรื่องแค่นี้เองไปกลัวอะไร มันไม่ได้เสียอะไรตรงไหนเลย แล้วเปาะเนมันเป็นคนบ้า จะไปยึดติดและเข้าข้างคนพรรค์นั้นอยู่เรื่อย ปล่อยให้ลูกเราได้เรียนรู้อะไรกว้างๆ บ้าง โตขึ้นไปเดี๋ยวแกก็คิดเองได้ว่าอะไรดี อะไรอย่านำมาเป็นเยี่ยงอย่าง” สามีอธิบายยาว ตกอยู่ในบรรยากาศของความหมายในคำพูดของเขาจนลืมสนิทว่าจะพูดอะไรต่อไปได้บ้าง จึงได้แต่นั่งบื้อใบ้มองดูลูกชายเล่นหุ่นยนต์กราดยิงศัตรูอย่างเมามัน ‘Women like to think about silly stuff…’ he said with laughter in his voice. ‘That’s all there is to it. What are you afraid of? It’s totally harm- less. And then Pohney is a madman. How can you care so much and take his side all the time? Let our son learn widely. When he grows up he’ll figure out by himself what’s good and what shouldn’t be imitated.’ Her husband spoke at length. Caught in the atmosphere of the significance of his words, she totally forgot what she wanted to say next, so she just sat with a wooden expression looking at her son who played with a robot wildly riddling some enemy with bullets.
ฝนตกติดต่อกันหลายวันแล้ว ฟารีดาไม่ต้องออกไปส่งลูกที่โรงเรียนเช่นเคย เมื่อสามีของเธอรับอาสาทำหน้าที่นั้นแทน หลังจากทำความสะอาดบ้านเสร็จเรียบร้อย เธอลงไปยังสวนครัวหลังบ้าน ต้นพริกเริ่มชูดอกขาวๆ ออกมาให้ชื่นชม มองลอดรั้วออกไปหลังบ้าน ฝนที่ตกเมื่อตอนเช้าพลอยทำให้ถนนเฉอะแฉะ แพะสองสามตัวเดินเรียงกันออกมายกตัวขึ้นยันสองขากับรั้วบ้าน ปากแทะยอดมะม่วงของเพื่อนบ้านที่โผล่พ้นเขตรั้วเข้ามาเหมือนเด็กยืนเกาะคอก ขณะที่อีกตัวเดินไปยันสองขาไว้ที่ถังขยะก่อนที่จะคุ้ยให้มันล้มลง จนขยะระเนระนาดเกลื่อนถนนสิ่งเน่าปะปนกับน้ำที่เจิ่งนองอยู่บนพื้นถนนโชยกลิ่นออกมาชวนแสบจมูก ฝนเริ่มลงเม็ดอีกครั้ง แพะส่งเสียงร้องก่อนจะวิ่งหาที่หลบฝน ฟารีดามองดูความเคลื่อนไหวบนท้องถนนอย่างเพลิดเพลิน แต่ก่อนที่เธอจะเอี้ยวตัวกลับเข้าบ้าน เงาร่างหนึ่งก็วูบเข้ามาในคลองตา It rained for days on end. Farida didn’t have to send her son to school as before, as her husband had volunteered to take on the duty instead. After cleaning the house, she went down to the kitchen at the back of the house. The chillies were begin- ning to bud into fine white flowers. Looking beyond the house fence, [she noticed] the rain that had fallen in the morning had turned the road into a quagmire. A few goats filed out and came to place their front legs on the house fence, their mouths nib- bling the tips of the neighbour’s mango branches that jutted out, like infants standing clutching a pen, while another goat went to place its front legs on the rubbish bin to make it topple over foraging inside and scattering rubbish all over the road. Rotten things mixed with the water of the puddles on the road surface, exhaling a smell painful to the nose. It began to rain again. The goats bleat- ed and ran for shelter. Farida found the goings-on on the road entertain- ing but before she turned round to get back inside the house, a human silhouette caught her eye. =

=

=

=

=

=

=

=
The addition is necessary to avoid a very common grammatical mistake: the rain isn’t looking beyond the fence.

ร่างที่อวบสมบูรณ์นั้นดำมะเมื่อม เป็นมัน ผมกระเซิงเปียกลู่ติดหนังหัวเป็นเส้นหยิกหยอย ครั้งนี้ไม่มีเชือกสีแดงมัดที่กางเกงเหมือนที่เช่นเคย มือข้างหนึ่งจึงต้องกุมขมวดกางเกงไว้ มืออีกข้างยกถังขยะที่แพะคุ้ยล้มลงขึ้นมา ก่อนจะเก็บขยะที่อยู่รอบๆ นั้นขึ้นมาดูทีละชิ้น แล้วโยนสิ่งที่เห็นว่าใช้การไม่ได้ลงถัง That overfed man had greasy swarthy skin and soaked hair stuck to his skull in dangling strands. This time there was no red rope to [hold up] the trousers as before. One hand thus had to keep them in place while the other picked up the bin the goat had upset, before scraping up the rubbish lying all around to inspect it, one piece at a time, and then throw- ing into the bin what couldn’t be of use.
“เขาเดินมาถึงที่นี่เลยหรือ หรือว่าวันนี้ไม่มีอาหารกิน” ฟารีดานึกถามในใจ เมื่อเห็นว่าบุคคลเบื้องหน้าเป็นใคร เธอรีบหันหลังกลับเข้าบ้านเมื่อนึกได้ว่ามีอาหารบางอย่างอยู่ในตู้เย็น เธออดยิ้มกับภาพที่เห็นเมื่อครู่เสียไม่ได้ อย่างน้อยๆ เขาก็ยังปกติสุขเหมือนเดิม บางที สิ่งที่ลูกกลับมาเล่า มันอาจจะเป็นปราการปกป้องเขาจากการถูกทำร้ายก็ได้ ชั่วแค่เดี๋ยวเดียวที่เธอกลับเข้าไป และออกมาอีกครั้งพร้อมอาหารเต็มถุง เขาก็หายตัวไปแล้ว ถังขยะวางอยู่อย่างเรียบร้อย ไม่มีขยะเกลื่อนกลาด ฟารีดาพยายามชะเง้อมองหา เธอไม่เห็นใครเลยนอกจากสายฝนที่เริ่มโปรยเม็ดหนาขึ้น So he’s walked all the way up to here, has he? Or is it that today he has nothing to eat? Farida asked herself when she saw who the indivi- dual in front of her was. She hurriedly turned her back and entered the house when she thought that there were some foodstuffs in the fridge. She couldn’t help smiling at the picture she had just seen. At least he’s the same as before. Maybe what her son came to tell her was a kind of protection for him not to be harmed. In the little time she spent going back inside and coming out again with a plastic bag full of food, he had vanished. The rubbish bin stood there, there was no rubbish scattered around. Farida craned her neck to look for him. She saw no one under the rain which was beginning to thicken. =

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=
Literally, ‘tried to crane’.

Literally, ‘saw no one except the rain’!

=
ปัตตานีในฤดูฝนดูเหมือนหญิงชราผู้สงบเสงี่ยมคนหนึ่ง เม็ดฝนกับแสงแดดผลัดกันมาเยือนราวกับความหิวกับความง่วงงุนของนาง บรรยากาศเช่นนี้ทำให้ใครๆ หลายคนวางใจ ความน่ากลัวของเหตุการณ์ถูกหลงลืมไปชั่วขณะ ลูกชายก็เหมือนจะไม่มีเรื่องเล่าของครูมาเล่าที่บ้านเช่นเดิม ดูเหมือนจะไม่มีอะไรเกิดขึ้นใหม่อีกแล้ว นอกจากการเติบโตของสิ่งมีชีวิตของพระเป็นเจ้า Pattani during the rainy season was like an old woman keeping to herself. Raindrops and sunrays came alternately like hunger and drowsi- ness. This kind of atmosphere gave confidence to the many. Fear of events was forgotten for a time. Her son didn’t seem to have teacher’s stories to tell at home as before. It seemed nothing new would happen, besides the growing of God’s creatures.
นกน้อยส่งเสียงเจื้อยแจ้วอยู่ที่ชายคาบ้าน สรรพเสียงใหม่ๆ เริ่มแข่งกันร้องระงมอีกครั้ง วันต่อมา ฟารีดาต้องส่งลูกไปโรงเรียนเช่นปกติ ขณะนั่งกินอาหารเช้าพร้อมหน้ากันอยู่นั้น สามีเดินไปเปิดโทรทัศน์ก่อนจะกลับมานั่งทันทีที่หย่อนก้นลงกับเก้าอี้ เสียงตูมก็ดังสนั่นหวั่นไหวขึ้นที่หลังบ้าน แรงระเบิดจากภายนอกส่งผลให้บ้านสะเทือน ลูกชายกระโดดมานั่งตักเธอตั้งแต่ตอนไหนไม่ทันรู้ตัว ฟารีดาตั้งสติได้อุ้มลูกชายขึ้นไปวางบนเก้าอี้ก่อนจะวิ่งออกไปยังหลังบ้าน Little birds sang merrily under the eaves. New sounds began to compete in cooing once again. The next day Farida had to take her son to school as usual. Her husband went over to switch on the TV before returning to his seat. As he dropped onto the chair, a mighty explosion resounded at the back of the house. The strength of the explosion from outside made the house shake. Her son jumped and there he was sitting in her lap. Coming back to her senses, Farida lifted him and placed him on a chair before she rushed out to the back of the house.
ภาพที่เห็นทำให้เธอชะงักอยู่กับที่ แขนขาพาลสั่น กลิ่นคาวเลือดชวนคลื่นเหียนโชยมา ถังขยะแตกเป็นเสี่ยงๆ กระเด็นไปตกกระจัดกระจายรอบพื้นถนน ขยะกระจัดกระจายปลิวว่อน บางชิ้นติดค้างอยู่ที่คาคบของต้นไม้ใกล้เคียง แพะตัวหนึ่งยกขาที่เหลือสองขาตะกุยอากาศ ก่อนจะแน่นิ่งไป อีกร่างหนึ่งนอนนิ่งกระอักเลือดอยู่บนพื้นถนน แขนซ้ายหลุดหายไป ขณะที่สะบ้าเข่าซ้ายหลุดกระเด็นไปกองกับชิ้นส่วนของถังขยะ แม้ใบหน้านั้นไม่มีสภาพพอที่จะทำให้ใครจดจำได้ แต่ฟารีดาจำเขาได้ติดตาม The picture she saw stunned her. She shook all over. The stench of blood and matter that wafted out made her retch. The rubbish bin had broken into pieces flung all over the road. The rubbish had flown around, some of it stuck to the forks of the surrounding trees. A goat was raising its remaining front leg and scraping at the air before lying down still. Another body lay still, coughing up blood over the surface of the road, left leg gone, with the kneecap having joined the debris of the bin. Even though that face was beyond recognition, Farida knew very well who he was. =

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

=

Literally, ‘could remember it very well’.

“ไอ้เปาะเน สมน้ำหน้าแม่ มันตายแล้ว” เสียงลูกชายที่วิ่งตามออกมาหลังสุด ร้องขึ้น ฟารีดาพูดอะไรไม่ออก สองตาอุ่นร้อนขึ้น เธอก้มหน้าพึมพำกับตัวเองแผ่วเบา ‘That damn Pohney, serves him well, mum, he’s dead now,’ her son, who had raced after her, shouted. Farida was unable to speak. Her eyes grew hot. She lowered her head and muttered to herself.
“เปาะเน พระเจ้าอาจจะทรงอภัยในท่านแล้ว ต่อไปนี้ไม่มีอะไรที่ต้องหวาดกลัว ท่านจะไม่หิวโหยอีกต่อไป” เธอทำปากขมุบขมิบ ไม่มีเสียงเล็ดลอดริมฝีปากออกไปให้ใครได้ยิน สามีหันมามองอย่างงงๆ ก่อนวิ่งออกจากบ้านไป ‘Pohney, God must have forgiven you. From now on there’s nothing to fear, you’ll no longer be hungry.’ Her lips kept moving but not a sound came through them for anyone to hear. Her husband turned round to look at her puzzled before he ran out of the house.
=

‘Phoo Tong Songsai’ in Writer 15, July 2013

=
Ummisalam Umarn, a student
of Education at the Pattani campus
of Prince of Songkhla University,
already has several published
short stories to her credit.
=อุมมีสาลาม อุมาร

As if it weren’t scrap iron – Khennam Langthao

Allegory, parable or fable? Take your pick. In any case, a very original and very short short story – so original and so short I also translated it into French just in case. MB

เหมือนไม่ใช่เศษเหล็ก

As if it weren’t scrap iron

plane car train bus plane car train bus

เขนน้ำ หลังเทา

Khennam Langthao

TRANSLATOR’S KITCHEN
รถเก๋งโทรศัพท์มาหารถไฟ รถไฟรับสาย สนทนาพาทีกันสักครู่ใหญ่ ก่อนหันไปปรึกษาหารือกับรางรถไฟ รางรถไฟไม่พอใจรถไฟ รถไฟจึงออดอ้อนแล้วออดอ้อนอีก ไม่ต้องเป็นห่วงรถไฟหรอกหนา รถไฟไม่ออกนอกลู่นอกทางหรอกจ้ะ รถไฟสัญญา รางรถไฟได้ยินดังนั้น ก็ใจอ่อนยวบยาบยอมให้รถไฟออกจากราง The car called up the train. The train took the call. They had a lengthy conversation and then turned to consult the railway. The railway wasn’t happy with the train, so the train had to beg and coax. You don’t have to worry about me, no way will I leave the tracks, the train promised. Hearing this, the railway relented and reluctantly allowed the train to go off the rails. =

=

=

=

=

=

ยวบยาบ literally means to walk heavily’

รถไฟออกจากรางรถไฟไปตั้งแต่พระอาทิตย์ยังไม่เลิกงาน รถไฟไม่รีบร้อน จึงไปจ่อมอยู่ในร้านอาหาร นั่งชมฟุตบอลไทยพรีเมียร์ลีกระหว่างเมืองทองกับบุรีรัมย์ แล้วสั่งเครื่องดื่มเย็นจัดหนึ่งขวด สองขวด จวบจนขวดที่สาม มาประลองลิ้มชิมระหว่างรอรถเก๋งเลิกงาน The train went off the rails before the sun had finished his shift. The train was in no hurry so he went to sit in a restaurant, watched a Premium League football match between Mueang Thong and Buri- ram, and ordered one bottle of chilled beer, then a second one, and finally a third to test his taste buds while he waited for the car to leave work. Mueang Thong, literally ‘golden town’, is short for Mueang Thong Thani, a town in the outskirts of Bangkok; Buriram is a town in the Northeast. Both happen to have top football teams.
ไม่ทันถึงขวดที่สี่ รถเก๋งก็โทรศัพท์มาหารถไฟ บอกว่าพาพี่ที่เป็นเครื่องบินมาด้วย และนัดหมายให้รถไฟไปเจอกันที่ร้านอาหารอีกแห่งหนึ่ง Before a fourth bottle was needed, the car called the train and told him he was with his elder brother the plane in another restaurant and asked him to meet them there.
รถไฟจึงเช็คบิลและออกเดินทางอีกครั้ง The train thus settled the bill and went out.
แสงสีระยิบระยับแพรวพราว รถเก๋งไฮโซเบียดเสียดกันแน่นร้าน พลุกพล่านด้วยเสียงเฮฮาสนุกสนาน รถไฟห่อไหล่ขอทางรถเก๋งไฮโซทั้งหลาย กระทั่งเห็นรถเก๋งผู้เป็นสหาย กำลังดวดเหล้ากับพี่เครื่องบินอยู่ตรงมุมมืดของร้านอาหาร รถไฟจึงรีบตรงดิ่งเข้าไป In a glittering display of lights and colours, high-society cars jostled for space in shops, swarmed about and had noisy fun. The train deferentially wended his way amongst the myriad high-so cars until he saw his comrade the car who was knocking it back with the plane in a dark corner of the restaurant, so he made a beeline for them.
รถเก๋งผู้เป็นสหายโอบไหล่รถไฟทันทีที่เห็น ก่อนแนะนำให้พี่เครื่องบินรู้จัก รถไฟทักทาย ทอดไมตรีด้วยคำพูดสวัสดีและรอยยิ้ม The car put his arm around the train’s shoulders as soon as he saw him before introducing him to Big Brother Aeroplane. The train had a friendly word of greeting and a smile. =

Note the use of capitals to emphasize the plane’s seniority.

ไม่นาน คณะรถเก๋งผมยาวมาดเข้มก็ทยอยขึ้นเวที เศษเหล็กทั้งหลายทั้งมวลจึงปรบมือโห่ร้องส่งเสียงอึกทึก แล้วพากันส่ายเอวส่ายแข้งส่ายขาไปๆมาๆ ตามจังหวะเสียงดนตรีที่ถูกบรรเลงออกมาอบอวลอยู่ในร้านอาหารแห่งนั้น Before long, a band of ponytailed cars filed up on stage and the filings at large clapped their hands, cheered boisterously and started to swing their hips and shake their limbs in rhythm with the music that filled the whole restaurant.
รถไฟสนุกสุดเหวี่ยงและเริ่มพูดจาเสียงดัง ในขณะที่รถเก๋งเพื่อนของรถไฟก็สนุกสุดเหวี่ยงและเริ่มหัวเราะระริกระรี้ เดินปลิวว่อนจีบรถเก๋งไฮโซเอวบางร่างน้อยมีความสุข จะมีก็เพียงแต่เครื่องบินเท่านั้นที่แสดงอาการนิ่งเฉย The train was greatly amused and began to talk loudly while his friend the car was greatly amused and began to laugh excitedly and went whizzing around flirting happily with a slim-waist, light-body high-so car. There was only the plane that remained stonily indifferent.
รถไฟเกรงอกเกรงใจเครื่องบิน อยากให้เครื่องบินสนุกสนานผ่อนคลาย จึงชวนเครื่องบินสนทนาในเรื่องต่างๆนานา แต่แปลกทีเดียว เหมือนรถไฟพูดพร่ำอยู่เพียงลำพัง The train felt concern for the plane and wanted him to relax and have a good time, so he enticed him to talk, but strangely enough, it was as if the train was the only one doing the talking.
รถไฟไม่ท้อ พยายามยิ้มแย้มเข้าสู้ แล้วเล่าประสบการณ์เล็กๆน้อยที่เคยประสบพบเจอให้ฟัง รถไฟเล่าถึงความมืดมิดในอุโมงค์ขุนตาน เล่าถึงความอาลัยอาวรณ์ขณะผ่านสะพานข้ามแม่น้ำแคว เล่าถึงความสวยงามของลำน้ำโขงขณะข้ามไปยังประเทศลาว เล่าถึงอาคารไม้สีเหลืองสดใสที่อำเภอกันตัง เล่าถึงรอยยิ้มของพ่อค้าแม่ค้าชาวตลาดร่มหุบที่ตำบลแม่กลอง เล่าถึงลุงไม้หมอนจอมกระเซ้าเย้าแหย่ที่อำเภอสีคิ้ว The train didn’t give up and persevered with a genial smile, telling of various little things he had experienced, telling of the darkness in the Khun Tan tunnel, of the sense of loss when going over the bridge on the River Kwai, of the beauty of the Mekong river when crossing over to Laos, of the bright yellow wooden railway station of Kantang District, of the smiles of sellers at the Maeklong Railway Market, of the inveterate teasing of Uncle Mai Mon in Sikhiu District. =

=

=

=

=

=

=

=

Mai mon means ‘wooden pillow’.

แต่เครื่องบินก็ยังไม่ยอมฟังรถไฟอยู่ดี But the plane still didn’t want to listen to the train.
เครื่องบินไม่แม้แต่จะมองรถไฟเลยด้วยซ้ำ The plane didn’t even look at the train.
เครื่องบินเอาแต่นั่งแทะและดูดตีนไก่ แทะและดูดตีนไก่จนหมดชาม แล้วก็สั่งตีนไก่มาแทะและดูด มาแทะและดูดจนหมดไปอีกชาม ก่อนจะหายตัวไปอย่างลึกลับ The plane only sat gnawing and suck- ing at chicken feet, gnawing and sucking at chicken feet until there were none left and then ordering another dish of chicken feet he finished gnawing and sucking at before he made off.
รถเก๋งบอกกับรถไฟว่าเครื่องบินกลับบ้านไปแล้ว รถไฟจึงถามรถเก๋งว่า เหตุใดเครื่องบินจึงรีบกลับโดยไม่บอกไม่กล่าวไม่ยอมลารถไฟเลยสักคำ บอกแล้ว บอกแล้ว รถเก๋งกระซิบกระซาบให้รถไฟฟัง เครื่องบินบอกรถเก๋งแล้วว่าขอตัวกลับก่อน The car told the train that the plane had gone back home, so the train asked the car why the plane had left in such a hurry without saying anything, without a word to take his leave. But he had, he had, the car whispered to the train, the plane had told the car he was leaving.
อารมณ์ของรถไฟขุ่นมัวทันที เหตุใด เครื่องบินจึงไม่ยอมพูดคุยกับรถไฟเลย เอาแต่นั่งแทะและดูดตีนไก่ ไม่อนาทรร้อนใจ ทั้งๆที่รถไฟก็แค่อยากจะเล่าเรื่องราวระหว่างทางให้ฟัง ไม่ได้ต้องการละลาบละล้วง เพราะคิดว่าเครื่องบินอยู่แต่บนฟ้า คงไม่เคยฟังเรื่องราวดีๆจากบนดิน และรถไฟก็อยากจะฟังเรื่องราวบนฟ้าจากเครื่องบินไม่ได้แตกต่างกัน หรือรถไฟเป็นเพียงรถไฟโบร่ำโบราณ จึงไม่ควรค่าแก่การสนทนา The train’s mood turned sour at once. Why was it that the plane wouldn’t talk with him at all, only sat gnawing and sucking at chicken feet, as if unconcern- ed, even though the train merely wanted to tell him stories about what happened on the way, and didn’t intend to pry, because he thought the plane being stuck in the air might not have heard the good stories on the ground and he himself wanted to hear the plane tell of what happened in the air, or was he just an antiquated train who wasn’t worth con- versing with?
เหมือนดังว่าเครื่องบินไม่ใช่เศษเหล็กด้วยกัน As if the plane wasn’t of the same scrap iron.
เหมือนทองคำเสียมากกว่า But made of gold rather.
ทองคำที่มีมูลค่าไว้หลอกเศษเหล็กโง่ๆ รถไฟคิดใคร่ครวญก่อนเบียดเสียดรถเก๋งไฮโซออกจากร้านแล้วเผ่นแน่บ Gold whose value deceived stupid scrap iron, the train reflected before squeezing himself past high-so cars to get out of the restaurant and dart away without looking back. เศษเหล็ก (scrap iron) is also derogatory slang for a gay person, a fag.
= ‘Muean Mai Chai Set Lek’ in Writer 19, November 2013

.
Khennam Langthao (‘slaty-backed forktail’)
is one pen name of Weerayut Suksawang.
Born in Rayong in 1986 of teaching parents, he spent almost a year teaching PE before
venturing into full-time freelance writing.
His first short story
came out in 2012.

.weerayoot suksawang khennam langthao

The water-hen season – Rewat Panpipat

Make room for poetry. And a special thanks to Prof. Ora-ong Chakorn for checking the accuracy of this translation … whose remaining mistakes are all hers, then. ;-) MB

ฤดูนกกวัก

The water-hen season

White_breasted_Waterhen White_breasted_Waterhen

เรวัตร์ พันธุ์พิพัฒน์

Rewat Panpipat

TRANSLATOR’S KITCHEN
วารีหลับฝันถึงสระบัวและกระท่อมไม้ไผ่ของกวี บัวหลวงสีชมพู สีขาว แย้มบานอยู่ใต้แสงจันทร์สิบห้าค่ำ กลิ่นหอมอันอ่อนโยนนำพาเธอไปสู่โบสถ์ไม้โบราณที่ไหนสักแห่ง Waree slept dreaming of the poet’s lotus pond and bamboo hut, pink lotuses and white lotuses blooming under the full moon. A lingering fragrance took her to an ancient wooden temple somewhere.
หมู่บ้านของกวีเป็นสีขาวดำ (ยกเว้นดอกบัวสีชมพูและตัวเธอในชุดกระโปรงยาวสีฟ้ากับเสื้อเชิ้ตสีขาว) วารีได้ยินเสียงร้องของนกกวัก เธอจดจำเสียงเหล่านี้ได้ตั้งแต่ครั้งยังนอนเปล เปลที่แขวนอยู่ใต้หลังคากระท่อมของกวี กระท่อมไม้ไผ่ที่ปลูกสร้างอยู่ในสระบัว มุงหลังคาด้วยหญ้าคา ฝูงปลาตะเพียนสานว่ายอยู่ในอากาศสีขาว The poet’s village was black and white (except for the pink lotuses and herself in a light blue skirt and white blouse). Waree heard the calls of water hens. She had known such sounds since she was still in the cradle, a hammock hung under the roof of the poet’s hut, a bamboo hut built over the lotus pond, its roof made of thatch, a school of pleated barbs swimming in the white air. The calls of water hens.???????????????????????????????

Pleated barbs

เช้าบางเช้า ไข่ของนกเป็ดน้ำถูกนกกาเหว่าเขี่ยลงจากรัง ร่วงลงแตกกลาดเกลื่อนบนทางดินใต้ต้นมะม่วง เปลือกไข่สีขาวบนพื้นดินสีดำ ในเช้าสีดำ On some mornings, rummaging koels made water hens’ eggs fall off the nests and break all over the earthen path under the mango trees, white shells on black earth on black mornings. Koel (pronounced ‘cool’): hear their croaky calls.
วารีนั่งคุกเข่าขณะหยิบเปลือกเปล่าขึ้นพิจารณา สักครู่เธอจึงแว่วยินเสียงเพลงกล่อมเด็ก ราวกับแว่วดังมาจากเรือนไม้โบราณที่ไหนสักแห่ง Waree knelt as she picked up an empty shell to examine it. After a moment she would hear a lullaby as if it were coming from an old wooden house somewhere.
พลันลมหนาวนั้นกระหน่ำหนัก Suddenly the cold wind blew hard.
เธอกำเปลือกเปล่า เปลือกนั้นเปราะแตกคาอุ้งมือ She closed her hand over the empty shell. The brittle shell broke in her palm.
=
รายรอบสระบัวคือต้นไม้ดอกไม้นานาพรรณ ถัดออกไปคือท้องทุ่งนา ฝูงนกกระยางสีขาวในท้องทุ่งสีดำ ลุงหุ่นไล่กาในชุดเสื้อผ้าซอมซ่อเก่าขาดโบกมือให้วารี ทำเอาฝูงนกกระยางแตกตื่นโผบิน ขนอันอ่อนนุ่มเบาบางปลิวคว้างอยู่ในอากาศหนาหนักของหมอก The lotus pond was festooned with all species of trees and flower plants. Beyond them stretched the fields, flocks of white bitterns on black earth. The scarecrow in its rags waved at Waree, scaring the bitterns into a scattering flight. Thin light feathers drifted away in the air thick with fog. นกกระยาง white bitterns
A flock of white bitterns
ขณะเดินไปรอบๆสระ เธอทัก- ทายดอกลั่นทมสีขาว แคสีขาว แนวแถวของต้นไม้ทำให้รู้สึกราวกับกำลังท่องไปในระหว่างบรรทัด ในระหว่างตัวหนังสือสีดำของกวี แนวแถวอันไม่รู้จบ แนวแถวซึ่งขยับตัวพลางร้องคราง “ฮืม-ฮา” ราวกับผู้ที่เพิ่งลุกขึ้นจากเก้าอี้โยก As she walked around the pond, she greeted the white frangipani, the white sesbania. The rows of trees made her feel as if she was strolling between writ- ten lines, between the black characters of a poem, rows without end, rows that moved as they moaned ‘hmm-ha’ as when you step out of a rocking chair. แคสีขาว sesbania
Sesbania
ลั่นทมดอกหนึ่งร่วงลงบนเรือนผมของวารี One frangipani flower fell onto Waree’s hair.
บินไปทางฟากฟ้าตะวันออก ฝูงนกสีขาวดำในรูปตัววี ลุงหุ่นไล่กาแหงนหน้ามองตามไป ใช้มือข้างหนึ่งป้องหน้าผาก กลิ่นยาสูบฉุนแรงอวลอาย คุ้นอยู่ในห้วงลึกความทรงจำของวารี เฉกเช่นแนวแถวของตัวหนังสือ แผ่กิ่งก้านบิดเบี้ยว เธอตัดสินใจทอดท่องเข้าไป เพื่อทำความรู้จักกับกวี A flock of white and black birds in V formation flew eastward across the sky. The scarecrow looked up to follow their flight, with one hand at his brow to protect his eyes. A pungent smell of tobacco floated forth, familiar to Wa- ree’s depths of memory, similar to rows of characters bulging out all twisted. She decided to cut through them in order to get acquainted with the poet. ดอกลั่นทม frangipani
Frangipani
=
ลมหนาวในเดือนมกราคม แมวสีดำหลีกเร้นจากกระท่อม ไปนอนหมอบอยู่ตามสุมทุมพุ่มหญ้าห่างไกล แมวสีดำเพศเมียซึ่งถูกทำหมันคุมกำเนิด แมวซึ่งไม่เคยพูด เงียบงันราวกับบ่อน้ำเก่าแก่ แมวดำหายไปคราวละสองสามคืน ก่อนกลับคืนกระท่อมพร้อมกับกลิ่นทุ่งหญ้าและน้ำค้าง เสียงนกกวักกู่ร้องอยู่ในทุ่งข้าว เสียงนั้นเป็นสีดำ In the cold wind of January a black cat stole out of the hut to go and crouch under a distant bush, a female black cat which had been neutered, a cat which never spoke, silent like an old water well, a black cat which disappeared two or three nights at a time before returning to the hut smelling of grass and dew. A water hen cooed in a white field. That call was black.
แมวดำช่างเหมือนกวี นอนฟังเสียงใบไม้ร่วง นอนนิ่งอยู่เช่นนั้นข้ามวันข้ามคืน มีเพียงดาวบาง ดวงกะพริบตาให้ กะพริบอย่างหยอกเย้าเอ็นดู The black cat was like the poet, lying listening to the falling leaves, lying still like that, night after day, with only a few stars winking at them, winking in a kind tease.
ติดขัดที่หลังคากระท่อมไม่แน่นหนาถาวร มิเช่นนั้นกวีคงป่ายปีนขึ้นไปทุกค่ำคืน The roof of the hut was out of kilter; otherwise, the poet would have climbed up there every night.
“ไม่มีร่องรอยของแม่เลย” วารีรำพึงอยู่ในใจ เพราะแม่ของเธอไม่เคยปลูกดอกไม้ร่วมกับกวีสักกอสักต้น แต่เธอได้ถือกำเนิดขึ้นที่นี่ ในค่ำคืนฤดูหนาวของเดือนมกราคม ในเสียงเพลงขับกล่อมและเสียงท่องคำกลอนของกวี ‘There’s no trace of mum,’ Waree lamented in her heart, because her mother had never planted flowers with the poet; but she was born here, on a night of the cold season in the month of January with the sound of a lullaby and the recitation of a poem by the poet.
ฝูงปลาตะเพียนแหวกว่ายอยู่ในอากาศสีขาว The school of pleated barbs swam in the white air.
เสียงกู่ร้องของเหล่านกกวักเป็นสีดำ The calls of the water hens were black.
=
วารีมองเห็นกวียืนโดดเดี่ยวอยู่ท่ามกลางทุ่งข้าวกว้างใหญ่ไพศาล ฝูงนกกาโบกบินอยู่ในอากาศเตี้ยๆ ส่งเสียงร้องก้องสะท้อนทุ่งธาร กวีอยู่ในชุดชาวนาสีดำ ลุงหุ่นไล่กานั่งกอดเข่าสูบยาอยู่บนคันนา ต่างตกอยู่ในห้วงภวังค์ ลมหนาวโบกพัดทุ่งข้าวที่เพิ่งแตกรวงเสียงกรูกราว หมอกควันสีเทาหมุนวนอยู่รอบๆตัวของกวี กวีเฝ้ามองฝูงนกกาอย่างไม่วางตา บางครั้งก็กางสองแขนออกอย่างไม่รู้ตัว Waree saw the poet standing alone in the immensity of a white paddy field. Flocks of crows flew low in the stifling air, their resounding cries shaking fields and streams. The poet was dressed in black peasant garb. The scarecrow sat on the earthen dyke, hugging his knees and smoking. They each fell into a reverie. The cold wind rustled through the newly born ears of paddy in the field. Grey smoke whirled near the poet, who didn’t let the crows out of his sight and at times stretched his arms unwit-tingly.
“กวีมันทำมาหากินอะไรกันนะ” วารีแว่วยินเสียงของยายดังสะท้อนอยู่ข้างใน ใน ขณะที่แม่ดูเสมือนคนบอดใบ้ วันเก่าก่อนดูคล้ายไม่มีค่าควรจดจำ ไม่มีไม้สักต้นอยู่ในความรำลึกถึง ราวดอกลั่นทมสีขาวพลัดร่วงจากทัดดอกไม้ ผืนแผ่นดินทั้งดิบเถื่อน ละเอียดลออ และเชื่องช้า เชื่องช้ากว่าความอดทนเฝ้ารอ มองไม่เห็นจุดหมายปลายทาง จนลืมไปว่า ในระหว่างบรรทัดนั่นต่างหาก คือปัจจุบันขณะ คือการใช้ชีวิต ‘What does a poet do for a living?’ Waree heard grannie’s voice resound- ing within herself while mum looked on absentmindedly. The past seemed to have nothing worth remembering, there wasn’t a single tree in recall, like white frangipani fallen from a flower tray. The land was raw, wild, finicky and slow, slower than when you have to wait. The destination being invisible, one forgot it was between the lines that the present was wedged, that life came to life. =

=

=

=

=

=

=

การใช้ชีวิต: literally, ‘life is lived’. I owe the beautiful ‘life came to life’ to my English editor. Thanks, GB.

รายรอบตัวเป็นสีขาวดำ ยกเว้นดอกบัวสีชมพูกับกระโปรงสีฟ้า บนทางดินสีดำมีแต่เปลือกไข่สีขาวที่ร่วงลงแตกกลาดเกลื่อน แต่ท้องทุ่งยังเต็มไปด้วยเหล่านกและดวงตาของนกที่เฝ้ามองวารี หญิงสาวในวัยยี่สิบปี ผู้มาเยือนท้องทุ่งแห่งนี้ในฤดูเดือนกำเนิด เธอผู้มาค้นหาร่องรอยของกวี ทั้งบนผืนแผ่นดิน และในระหว่างบรรทัดของเหล่าตัวหนังสือสีดำ ที่รอเพียงปลายมือของเธอได้สัมผัส เพื่อได้ทำความรู้จักกับเมฆหมอกข้างใน ซึ่งหมุนวนอยู่ในห้วงอกมาตลอดยี่สิบปี Everything around was black and white, except for the pink lotus flowers and the light blue skirt. On the black earthen path were only fallen white egg shells that had broken and scattered but the field was still full of birds and birds’ eyes which were watching Wa- ree, a young woman of twenty who had come to visit this field in the month of her birth and was searching for signs of the poet, both on earth and between the lines of black characters that waited within reach for her to touch, for her to become acquainted with the clouds that had whirled in her chest all of those twenty years. For euphonious reasons, what in Thai is white and black is black and white in English.
ตัวหนังสือสีดำเหมือนกับฝูงนกสีดำ มีท่วงท่าครุ่นคำนึงเหมือนกับกวีและลุงหุ่นไล่กา ตัวหนังสือวรรคหนึ่งกระซิบบอกกับวารีว่า “วารี, เธอลองโอบกอดไม้สักต้นดูสิ” The black characters like that flock of black birds had the same pondering attitude as the poet’s and the scare- crow’s. One block of characters whisp- ered to Waree, ‘Waree, try and hug a tree’.
แมวดำหายจากกระท่อมนานเกินไปแล้ว และใบไม้ร่วงก็ช่างจำนรรจ์เหลือเกิน The black cat had disappeared from the hut for too long already and the dead leaves were far too talkative.
กวีผ่ายผอมและพูดน้อยลงทุกวันๆ กลิ่นยาสูบมวนใบจากอวลอายอยู่ในท้องทุ่ง The poet was skinny and spoke less and less every day. The smell of tobac- co in a rolled up nipa leaf spread over the field.
=
“วารี ลองโอบกอดไม้สักต้นดูสิ” วรรคหนึ่งของกวียังคงเฝ้าตามชักชวน ขณะแนวแถวของหมู่ไม้รอบสระส่งเสียงกระซิบกระซาบ หัวเราะเบาๆอย่างอ่อนโยน สะกิดกัน โอบกอดกัน แหย่เย้ากัน ฝูงผีเสื้อสีขาวว่อนไหวอยู่ท่ามกลางสระบัวสีดำ ‘Waree, try and hug a tree,’ one of the poet’s lines kept on inviting, while the rows of trees around the pond whisper- ed sibilantly, giggled gently, poked, hugged and teased each other. Swarms of white butter­flies frolicked in the middle of the black pond.
กวียืนโดดเดี่ยวอยู่ท่ามกลางทุ่งข้าวไพศาล นอกจากดอกบัวสีชมพูกับกระโปรงสีฟ้าแล้ว วารีสังเกตเห็นว่าสองแขนของกวีมีสีจางๆอย่างปีก The poet stood alone in the middle of the vast white field. Besides the pink lotuses and the light blue skirt, Waree noticed that the poet’s arms where light- ly coloured like the wings of a jewel beetle. Jewel beetlejewel beetle
เสียงของเหล่านกกวักยิ่งเร้าแรง ราวกับได้ย้อนคืนสู่ความเก่าก่อนอันไกลโพ้น แต่ทว่าเปราะบางเหมือนเปลือกไข่นกบนทางดิน กวีพูดกับต้นข้าว สนทนากับต้นไม้ สัมผัสและโอบกอด ชมพู่พันธุ์เพชรบุรีแตกดอกออกผลและร่วงลงจนผืนแผ่นดินไม่มีที่ให้เหยียบ ขนุนติดลูกจนกิ่งก้านฉีกหัก และมะยมมีลูกตั้งแต่โคนต้นจนถึงปลายยอด The calls of water hens grew louder as if they had first to permeate the distant past, but were brittle like the birds’ eggs on the earthen path. The poet spoke to the rice stalks, conversed with the trees he touched and hugged. Phetchaburi rose apples came into flower then into fruit and fell, leaving no room on the ground to walk. Jackfruit trees produced so much their branches broke and star gooseberry trees cover- ed themselves with fruits from top to trunk. =

=

ชมพู่พันธุ์เพชรบุรี
Phetchaburi rose apples

ในขณะที่บรรดาเพื่อนบ้านในละแวกท้องทุ่ง ต่างพากันซุบซิบในทำนองว่ากวีเป็นคนเพี้ยนบ้า While neighbours in this neck of the woods whispered to each other that the poet had gone out of his mind.
ปู่กับย่าและยายของวารีก็คงคิดเช่นนั้น สำหรับการงานของกวี อันมองไม่เห็นตัวเงินและความก้าวหน้าทางวัตถุปัจจัย Waree’s grandparents must have thought the same. Regarding the poet’s work, there was neither money to be seen nor material improvement.
ในโลกอันเงียบงัน กวีเขียนจดหมาย เผาต้นฉบับบางส่วน ดูเหมือนว่ามีแต่ลุงหุ่นไล่กาเท่านั้นที่เข้าอกเข้าใจในตัวกวีเป็นอันดี เศษเถ้าของกระดาษต้นฉบับในสายลมพัดพา ดูราวกับฝูงนกเล็กๆกำลังโบกบิน พลางร้อง “ชีวิตๆ” In the silent world the poet wrote and at some point burned his manuscripts. It seemed that only the scarecrow truly understood him. The ashes of hand- written pages that the wind swept away looked like crowds of small birds crying ‘Life! Life!’ as they flew.
=
“เมื่อถึงฤดูนกกวัก ชีวิตของฉันจะเปลี่ยนไป” แม่ตัดสินใจใช้ชีวิตร่วมกับกวีเพราะถ้อยคำนี้ไม่ใช่หรอกหรือ วรรคกวีที่ทำให้แม่รู้สึกฉงนฉงาย มิอาจคาดหวัง หยั่งลงไปไม่ถึง ทำให้แม่เพ้อฝันไปถึงท้องทุ่ง ลำธารเล็กๆ สระบัว และกระท่อมมุงใบหญ้า ‘When the water-hen season comes, my life will change.’ Wasn’t it for those words that mum decided to share her life with the poet? The poet’s stanza that made mum feel doubtful, forlorn, out of her depth, that made mum fancy going to the field, the small stream, the lotus pond and the thatched hut.
แม่ยังฝันไปถึงการก่อเตาไฟด้วยไม้ฟืน เพื่อหุงหาอาหาร ขุดดินทำแปลงปลูกผักปลอดสารเคมี ฝึกเกี่ยวข้าวและนวดข้าว ทุกเช้าตื่นขึ้นมาสีข้าวด้วยเครื่องสีมือ เลี้ยงเป็ดเลี้ยงไก่ไว้กินไข่ และในเวลาว่างของวันอันสว่างไสวไพศาล แม่จะนั่งลงตรงไหนสักแห่ง พร้อมกับอุปกรณ์วาดภาพสีน้ำ Mum even dreamt of lighting the stove with firewood to cook, of digging the soil into plots to grow chemical-free vegetables, of learning to reap and thresh the paddy. Every morning she woke up to grind the rice manually, raised ducks and chickens for their eggs, and in her spare time during the day so bright and vast, mum would sit down someplace with her watercolour kit.
แม่นึกฝันแม้กระทั่งการได้เก็บกลีบดอกบัวมารีด แล้วบรรจงมวนยาเส้นไว้สำหรับกวี Mum even thought of collecting lotus petals to dry and then lovingly roll cigarettes for the poet. บรรจง: literally, ‘to do painstakingly'; ‘delicate’, ‘meticulous’.
ครั้นแล้วเมื่อถึงฤดูนกกวัก แม่จะรู้สึกใจคอไม่เป็นปกติ ท่ามกลางลมหนาวอันโหมพัดรุนแรง ทั้งกลิ่นหอมประหลาดของช่อดอกวาสนาในยามดึกดื่น เสียงเกรียวกราวของทุ่งข้าว เสียงเสื้อกางเกงของลุงหุ่นไล่กาถูกลมสะบัดพึ่บพั่บ ได้ปลุกให้แม่ตื่นขึ้นอย่างเคลิ้มคล้อย เพื่อจะพบว่าที่นอนเคียงข้างแม่นั้นคือความว่างเปล่า Whereupon, when the water-hen season came, mum would feel upset in the midst of the cold wind that blew hard, bringing forth the strange fragrance of the clumps of dracaena late at night. Loud rustling from the paddy field and the flapping of the scarecrow’s shirt and trousers in the wind woke up mum in a dreamy state to find that the bed by her side was empty.
dracaena

Dracaena
ในนวลแสงจันทร์ของข้างขึ้น กวียืนนิ่งงันอยู่กลางทุ่งข้าว กางสองแขนค้างไว้ พลางส่งเสียงร้อง “กวัก-กวัก” In the light of the waxing moon, the poet stood still in the middle of the paddy field, arms outstretched and shouting the call of water hens.
=
ในวัยสามสิบปี กวีหยุดการเดินทาง ทิ้งโรงงานอุตสาหกรรมต่างๆไว้ในความหลัง แต่ทว่าเสียงคลื่นทะเลของชายฝั่งภาคตะวันออกยังสาดซัดอยู่ในโสตประสาท ราวกับใบหูทั้งสองข้างเปลี่ยนกลายเป็นเปลือกของหอยทะเล At the age of thirty, the poet stopped travelling, leaving factories behind, but the sound of the waves on the eastern seashore still pulsed in his nervous system as if his ears had turned into seashells.
การกลับคืนสู่ท้องทุ่งในที่ราบลุ่มของบ้านเกิด คือความฝันอันเร้นซ้อนของกวี กลับคืนสู่ผืนแผ่นดินที่สายรกได้ฝากฝังไว้ กลับมาค้นหารากเหง้าของนามสกุล – ดอกจำปาป่า – ในขณะที่คนรุ่นปู่ย่าของวารีและคนรอบข้างได้ตัดรากกระชากเหง้านั้นเสียแล้ว ดังนั้น, การกลับมาเพื่อค้นหารากเหง้าของกวี จึงเป็นประหนึ่งเรื่องเพ้อพกเหลวไหลของกรรมกรหนุ่มผู้ล้มเหลว Being back in the paddy field by the river banks of his birthplace was the poet’s secret dream, returning to the land where his umbilical cord was buried, returning to search for the roots of the family name – Dorkjampa-pa (wild champak) – at a time when people the age of Waree’s grandparents and close friends had uprooted theirs. Therefore, coming back to search for his roots was like the nonsensical deliri- um of a failed young unskilled labourer. =

=

=

wild champak
Wild champak

ท้องทุ่งนาของวันนี้อบอวลด้วยกลิ่นของสารเคมีประดาชนิด Today’s paddy field was redolent with the smell of all sorts of chemicals.
วันแรกที่กวีได้สัมผัสกับท้องทุ่งแห่งนี้ เขาถึงกับหลุดถ้อยคำ “ทุ่งนาตายแล้ว” The first day the poet came into contact with this paddy field, he let out the words ‘This paddy field is dead’.
หลังจากนั้น กวีจมอยู่กับท้องทุ่ง แทบจะละทิ้งงานเขียน ค้นหาพรรณไม้พื้นถิ่นมาปลูก ขุดสระน้ำสำหรับปลูกบัว ทำแปลงผัก ปลูกข้าวโดยวิธีดั้งเดิม และปลูกกระท่อมไม้ไผ่มุงหญ้าคาในสระน้ำ ผิวของกวีเกรียมแดด แทบไม่ได้พูดคุยกับใคร วันหนึ่งกวีได้สร้างหุ่นไล่กาขึ้นมาตัวหนึ่ง ตกแต่งด้วยชุดชาวนาสีดำซอมซ่อและสวมหัวหุ่นด้วยหมวกฟาง หลังจากวันนั้น กวีจึงมีเพื่อนคุย After that, he spent all his time in the field, almost giving up writing, searching for local species of trees to plant. He dug a pond to grow lotuses, dug vege- table plots, planted rice the traditional way and built a bamboo hut with a thatched roof over the pond. The sun burned his skin. He hardly talked to anyone. One day he made a scarecrow, trussed it in black worn-out farmer’s clothes and topped its head with a straw hat. From that day on, the poet had a friend to talk with.
ในฤดูนกกวักของปีนั้น หญิงสาวจากเมืองหลวงได้มาเยือนกระท่อมในสระบัว พร้อมกับแมวสีดำเพศเมีย แมวซึ่งไม่เคยพูด แมวซึ่งกำลังจะกลายเป็นหิน In the water-hen season of that year, a young woman from the capital came visiting the hut on the lotus pond, along with a female black cat, a cat which never spoke, a cat which was turning into stone.
“เมื่อถึงฤดูนกกวัก ชีวิตของฉันจะเปลี่ยนไป” หญิงสาวพูดในท่วงทำนองหยอกเย้าต่อกวี ก่อนจะหัวเราะกังวานไหว ‘When the water-hen season comes my life will change,’ the young woman said jokingly to the poet before bursting into sonorous laughter.
=
“พ่อของแก ปีกหักกับทุกเรื่องนั่นแหละ ทุกเรื่องในโลกนี้” แม่ของวารีมักจะพูดเช่นนั้น ด้วยใบหน้าเรียบเฉยไร้อารมณ์ แต่บางครั้งก็เอ่ยอย่างติดตลก เมื่อวารีถามถึงสาเหตุของการเลิกร้าง ‘Your father, his wings broke with every story, with all the stories in this world.’ The poet’s mother said this often with a straight face devoid of mood, but some- times for comical effect when Waree asked about the reason for the divorce.
“เพราะพ่อของแกเป็นใบ้น่ะสิ” ‘Your father was mute, that’s why.’
แต่วารียังสามารถรำลึกรู้ ในโมงยามที่เธอได้ท่องเรือเปลอยู่ภายใต้หลังคาใบหญ้า แลฝูงปลาตะเพียน กวีขับกล่อมเธอด้วยบทเพลงลูกทุ่งเก่าก่อน ทั้งบทกลอนที่เขาได้เขียนขึ้นเองเพื่อการณ์นี้โดยเฉพาะ ในห้วงอารมณ์ของพ่อลูกอ่อนผู้ยากไร้ สอดประสานด้วยเสียงตำข้าว เสียงขุดดิน เสียงกระทุ่มน้ำในห้วงพลบค่ำ ในกลิ่นยาสูบมวนใบจาก และกลิ่นเหล้าโรงรสร้อนแรง But Waree was still able to recall the times when she rode the hammock under the thatched roof and the school of pleated barbs. The poet lulled her with folksongs of yore as well as songs he wrote himself especially for this kind of mood, that of the dull broke father of a small infant, to the accompaniment of rice pounding, soil digging and water splashing at nightfall and the smell of tobacco in a roll of nipa palm and that of strong rice hooch.
ในกลิ่นหอมหวานของข้าวสุกซึ่งถูกบดรวมกับกล้วยน้ำว้า ซึ่งหลอมรวมดินน้ำลมไฟ ฤดูกาลทั้งสาม และเสียงร้องเพลงของเหล่านก ไว้ในชามกระเบื้องใบน้อย In the sweet fragrance of cooked rice mashed with namwa banana, which fused the four elements, the three seasons and the songs of birds in a small enamelled bowl. Namwa bananasกล้วยน้ำว้า
ทว่าการย้อนกลับไปสู่รากเหง้าของ “ดอกจำปาป่า” นั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เช่นเดียวกับการที่จะดำรงชีวิตอย่างประสานกลมกลืนกับจังหวะของลมหายใจ กวีรู้สึกราวกับกำลังสกัดหินเป็นดอกไม้ ลูกอ่อนในเปลคือแรงบันดาลใจ ผืนผ้าอ้อมบนราวตากถูกลมหนาวโบกสะบัด ราวกับฝูงนกสีขาวกำลังโบกบิน But then going back to the roots of Dorkjampa-pa wasn’t easy, the same as living a life at the same rhythm as breathing. The poet felt he was chisel- ling flowers out of stone. The little one in the hammock was his inspiration. The blanket on the clothes line was slapped by the cold wind as of a flock of white birds in flight.
ขณะกำลังบดข้าวสวยกับกล้วยน้ำว้า หรือกำลังซักผ้าอ้อมอยู่ในดงดอกบัว กวีรู้สึกราวกับกำลังประกอบพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ While he was mixing rice and banana or washing the blanket amidst the lotuses, the poet felt as if he was performing a sacred ceremony.
ทุ่งข้าว เรือกสวน และแปลงผักของกวี ถูกมวลแมลงและเหล่าเพลี้ยรุมเร้า ด้วยอยู่ในโอบล้อมของท้องทุ่งแห่งสารเคมี กวียืนนิ่งงันอยู่กลางแดด เช่นเดียวกับลุงหุ่นไล่กา กวียืนอยู่กลางสายฝน ยืนอยู่ท่ามกลางลมหนาว เรือนกายซูบโทรม จนแยกไม่ออกจากลุงหุ่นไล่กา น้ำค้างตกลงบนหลังคาใบหญ้าเสียงดังเผาะแผ่ว ดอกบัวบานอยู่ใต้แสงจันทร์ เสียงปลาฮุบโผง เสียงทารกละเมอร้อง เสียงกระพือปีกของนกกลางคืน แมวดำหมอบนิ่งอยู่บนหลังคา มันกำลังแปรเปลี่ยนเป็นหิน The poet’s paddy field, cultivated land and vegetable plots were beset with all sorts of insects and aphids as they were embraced all around by chemically treated fields. The poet stood still under the sun, as did the scarecrow. The poet stood under the rain, stood against the cold wind, his gaunt, shabby body indistinguishable from the scarecrow’s. Dew fell on the thatched roof in loud splotches. The lotuses bloomed under the moon. There were loud sounds of gobbling fish, of a baby burbling in its sleep, of night birds flapping their wings. The black cat crouched still on the roof. It was turning into stone.
เมื่อวารีอายุได้สองขวบ แม่พาเธอกลับคืนเมืองหลวง ทิ้งให้กวียืนนิ่งงันอยู่ในทุ่งข้าว และแมวดำซึ่งไม่เคยเอ่ยคำใด When Waree was two years old, her mother took her back to the capital, leaving behind the poet who stood still in the paddy field and the black cat which never uttered a word.
กวีเมามายหนักหน่วง เขาเมาแล้วคลานไปทั่วท้องทุ่ง เห่าหอนโหยหวนจนดาวบางดวงสั่นไหว The poet got heavily drunk and, drunken, crawled all over the paddy field, howling, disconsolate so much that some stars shivered.
แม่ได้ผละออกมาจากแนวแถวตัวหนังสือสีดำของกวี Mum came out of between the poet’s black lines.
“เมื่อถึงฤดูนกกวัก ชีวิตของฉันจะเปลี่ยนไป” ‘When the water-hen season is here, my life will change.’
=
ท้องทุ่งเป็นสีขาวดำ ราวกับภาพลายเส้นอันละเอียดยิบ เส้นของต้นข้าว อ่อนไหวของโค้งรวง ขาวหมอกของลำธารและเวิ้งน้ำ ระยิบระยับของแสงตะวันและการเดินทางของสายลม สายตัวอันบิดไหวของต้นไม้ และการระบัดของเหล่าหญ้า The field was black and white like a drawing with a pattern of lines, rice stalk stripes, soft curves of ears of rice, white fog over the stream and the river bend, glitter of sun splashes and travels of the wind, twisted sinews of trees and budding grass.
กวียังคงใช้ชีวิตอยู่ในท้องทุ่ง บางห้วงยามเดินทางไปสู่ภูเขาทางภาคตะวันตก ไปสู่หุบเขาและหมู่บ้านอันเร้นลับ ได้รับฟังเรื่องเล่าจากปากของชาวบ้านเกี่ยวกับชายชราผู้หนึ่ง ผู้มีอายุยืนยาวถึงหนึ่งร้อยปี และเพิ่งละสังขารไปเมื่อฤดูหนาวของปีก่อน ชายผู้อพยพมาจากที่ราบลุ่มพร้อมกับพันธุ์ข้าวเพียงกำมือเดียว ข้าวซึ่งสามารถงอกงามได้ในที่ดอนสูง โดยอาศัยเพียงหยาดน้ำค้างของค่ำคืน ข้าวนั้นชื่อ “ดอกจำปาป่า” The poet still spent his life in the field, at times travelled to the mount- ains to the west, to mysterious valleys and villages, listened to a tale from the mouths of villagers about an old man who had lived a hundred years and died last year in the cold season, a man who had migrated from the lowlands with only a fistful of rice seeds, seeds that had germinated in high ground relying only on night-time dewdrops, and that variety of rice was called Dorkjampa-pa.
กวีกลับลงจากภูเขาพร้อมพันธุ์ข้าวหนึ่งกำมือ เมล็ดพันธุ์อันเต้นเร่าอยู่ข้างใน พ่อแม่และคนรอบข้างของเขาไม่มีใครรู้จักชายชราชื่อ “แปลก ดอกจำปาป่า” ทั้งไม่สนใจใคร่รู้ต่อการค้นพบอันมหัศจรรย์ของเขา ดังนั้นกวีจึงไม่จำเป็นต้องเล่าถึงสิ่งที่นำพาเขาไปพบกับความมหัศจรรย์นั้น The poet came down from the moun- tain with a fistful of that rice. The grains kept pulsing inside. Neither his parents nor the people around him had known any old man called Plaek Dorkjampa- pa, nor were they interested in his miraculous discovery, so there was no need for the poet to tell what had led him to find that miraculous thing. =

=

แปลก (odd, queer, strange, bizarre, peculiar, uncom- mon) is sometimes given a boy as a name, as with Marshal Plaek Phibun- songkhram (‘war victor’), the dictator of the 1940s and 1950s.

(อีกาฝูงหนึ่งเป็นผู้นำพาเขาไป แต่ทว่าอยู่ในความหลับฝัน) (A murder of crows was his guide but that was in a dream.)
แมวดำหายไปจากกระท่อมคราวละนานๆ กระทั่งสาบสูญไปในที่สุด The black cat disappeared from the hut longer and longer each time until it finally vanished.
ลุงหุ่นไล่กาล้มลงเปื่อยผุกับท้องทุ่งนา The scarecrow fell rotten to the ground of the paddy field.
เมื่อใจสองดวงไม่เป็นหนึ่งเดียว กระท่อมก็โทรมทรุด ต้นไม้ใบหญ้าไม่เริงร่าเหมือนเช่นคืนวันเก่าก่อน When two hearts failed to unite, the hut deteriorated, trees and grass were no longer joyful as in the old days.
วารีมองเห็นสองแขนของกวีแปรเปลี่ยนเป็นปีกนกสีแมงทับ ในพายุเสียงร้องของเหล่านกกวัก โอ้,ฤดูนกกวัก หลังจากความรักโรยรา การเดินทางจึงเริ่มต้นขึ้นอีกครั้ง ก่อนที่กวีจะโบกบินไปสู่ภูเขาเบื้องทิศตะวันออก ท้องทุ่งกลืนกลาย ไม่มีกระท่อมไม้ไผ่ ไม่มีสระบัว ไม่มีหมู่ไม้ ไม่มีใครรำลึกถึงชายหนุ่มผู้เงียบใบ้ และไม่มีแนวแถวตัวหนังสือสีดำ Waree could see the poet’s arms change into wings the colour of jewel beetles in the storm of calls from the water hens. O, the water-hen season! After love had wilted, travelling began again. Before the poet flew to the mountain to the east, the paddy fields stretched far and fallow, there was no bamboo hut, there was no lotus pond, there were no trees, there was no one who recalled the young man that kept mute and there were no lines of black characters.
แนวแถวตัวหนังสือสีดำซึ่งถูกกลบกลืนด้วยสีขาวอันหนักอึ้ง ไพศาลและอำมหิต Lines of black characters that had been swallowed up by a heavy, vast and fierce white colour.
วารีสะดุ้งตื่นในกลางดึก รู้สึกถึงหยาดเหงื่อเย็นชื้นไปทั่วร่าง และรู้สึกราวกับว่าในอุ้งมือได้กุมกำเปลือกอันเปราะบางของไข่นก ลั่นทมดอกหนึ่งหล่นตกอยู่ข้างหมอน Waree was startled awake in the dead of the night, her whole body drenched in cold sweat and feeling as if in her fist she held the fragile shell of water-hen eggs. A frangipani flower fell onto the pillow. 19th century stylists (and John Updike) preferred ‘in the dead of THE night’ to the current ‘in the dead of night’, so why not here?
แว่วเสียงร้องของนกกวักดังมาจากแห่งหนอันแสนไกล The faint call of a water hen came from afar.
=
ลุงบูรพารวบรวมต้นฉบับทั้งหลายทั้งปวงที่ยังไม่ได้ตีพิมพ์ พร้อมรูปถ่ายอีกหลายสิบใบของกวี ทั้งแนบจดหมายส่งถึง – วารี ดอกจำปาป่า Uncle Boorapha gathered the various manuscripts that had yet to be printed together with dozens of the poet’s photographs and added a letter ad- dressed to Waree Dorkjampa-pa.
ลุงบูรพาผู้เป็นกัลยาณมิตรในระหว่างทางของกวี เป็นที่พักอาศัยและคำข้าวอันอุ่นอิ่ม เชื่อมโยงจักรวาลของชีวิตด้วยถ้อยคำอันไม่รู้จบ กู่ร้องถึงกันด้วยภาษาของนกสีดำลึกลับ Uncle Boorapha who had been a good friend during the poet’s life, was a sanctuary and a source of heartening meals linking the universe of life in endless idioms answering each other in the secret language of black birds.
จดหมายของลุงบูรพาพูดด้วยเสียงทุ้มต่ำว่า “คนผู้มีความรัก สามารถเดินทางได้รอบโลก โดยไม่ต้องใช้เงินสักบาท” Uncle Boorapha’s letter said in a low tone, ‘Whoever has love can travel around the world without spending a farthing’.
กวีคงเลือกเอาหุบเขาที่ใดสักแห่ง สำหรับฝากฝังเมล็ดข้าว – ดอกจำปาป่า – ยืนนิ่งงันอยู่กลางผืนไร่ กางสองแขนนิ่งค้าง ภาพแล้วภาพเล่าที่วารีเฝ้าพินิจ เธอจับคว้าได้เพียงดวงตาคู่นั้น ดวงตาของกวีซึ่งโศกเศร้าเป็นนิรันดร์ หลังจากนั้นเธอเฝ้าคร่ำครวญ The poet had chosen a valley somewhere to entrust with rice seeds – wild champak. He stood still in the middle of a field, his arms limp by his sides. Picture after picture that Waree perused, she could only notice those eyes, the poet’s eyes eternally sorrow- ful. After that, she could only grieve.
เธอชิงชังกวีด้วยตัวเอง หรือว่าคนอื่นๆชิงชังผ่านตัวเธอกันแน่ Was she the only one to hate the poet or did others hate him through her?
ต่อจากนั้น เธอจึงไม่รีรอที่จะท่องเข้าไปในระหว่างแถวบรรทัด ในแนวแถวตัวหนังสือสีดำอันไม่รู้จบของกวี เสียงร้องของเหล่านกกวักดังอยู่ใกล้ๆหู และเธอเผลอท่องบางวรรคกวีจนแม่สะดุ้งสุดตัว She didn’t wait any longer and slipped into the space between the lines, the poet’s unending lines of black characters. The calls of water hens resounded close to her ears and she unwittingly repeated some stanzas which totally startled her mother.
“เมื่อถึงฤดูนกกวัก ชีวิตของฉันจะเปลี่ยนไป” ‘When the water-hen season comes my life will change.’

จากรวมเรื่องสั้น “เหมือนว่าเมื่อวานนี้เอง” พ.ศ. 2551 เข้ารอบ long list
รางวัลซีไรต์ปี พ.ศ. 2554

‘Ruedoo Nok Kwak’
in Muean Wa Muea Wannee Eng
(As if only yesterday), 2008

Rewat Phanpipat, born in 1966 in the central province of Suphan Buri, went through sundry menial jobs before he became a noted poet
and short story writer. His collection of short stories Maenam Ramluek (Recollections of the river)
won the SEA Write Award in 2004.
=rewat panpipat

Pankham – Not all ‘sowjars’ are the same

It may no longer be fashionable here these days, but what I value above all in this story, written – beautifully – only ten years ago, is its pedagogic sense of nuance: indeed ‘sowjars’ are the same but not the same, and the same goes for cops, politicos and other frauds you love to hate. MB

‘ตะฮ่าว’
ไม่เหมือนกัน

Not all ‘sowjars’
are the same

militkaki militkaki

ปั้นคำ

PANKHAM DAMNAI

TRANSLATOR’S KITCHEN
‘ตะฮ่าว’คือทหาร ครูแพรวาบอกว่าทหารคือรั้วของชาติ เด็กหญิงนากอแสเห็นรั้วของชาติสองสามนายยืนซุ่มข้างรั้วโรงเรียนตั้งแต่เช้า ‘Sowjars’ are soldiers. Teacher Phraewa said soldiers were the country’s fence. Little Na Korsae saw two or three country-fences standing in wait by the school fence since early morning.
นากอแสหัวดียังรู้อีกว่า รั้วโรงเรียนป้องกันหมูไก่ไม่ให้มากินผักปลอดสารพิษที่ครูพานักเรียนปลูกไว้ทำอาหารกลางวัน รั้วของชาติปกป้องอธิปไตย จากบ้านไกลมาอยู่บนดอย Clever Na Korsae also knew that the school fence prevented pigs and chickens from eating the chemical-free vegetables teacher had the pupils grow to eat for lunch. Leaving their distant homes, the country-fences came to this hill to Protect Sovereignty. =Note the use of capitals to imply pomposity of concept way beyond children’s understanding, even clever Na Korsae’s.
ตะฮ่าวชุดไหนผลัดเปลี่ยนมาประจำฐานก็ชอบมาจีบครูแพรวา จนครูยกเป็นอุทาหรณ์สอนเด็กผู้หญิง – โตเป็นสาวให้ระวังเวลามีผู้ชายมาจีบ โดยเฉพาะผู้ชายต่างถิ่น ส่วนใหญ่ชีกอจีบดะไปทั่ว ไข่ทิ้งตามป่าเขา Whichever group of sowjars came to change the guard they all liked to flirt with Teacher Phraewa so that teacher took it as an exemplar to teach the girls: when you’re older, beware when boys come wooing, especially outsiders, so randy they drop their eggs all over the mountain.
ตอนแรกที่เห็นตะฮ่าวยืนเขียวทะมึนอยู่ข้างรั้วนากอแสใจเสีย นึกว่าวันนี้จะไม่ได้ไปไหนเสียแล้ว ปกติถ้ามีแขกเป็นผู้ชายมาเยี่ยมโรงเรียนครูแพรวาจะขอให้เธออยู่เป็นเพื่อน แต่วันนี้ครูไม่เห็นว่าอะไรตอนเธอขออนุญาตไปช่วยพ่อแม่เผาไร่ The first time she saw sowjars standing in dark green by the fence, Na Korsae felt bad. She figured that today she wouldn’t go anywhere. Usually, when men came to visit the school, Teacher Phraewa asked her to keep her company, but today teacher didn’t say anything when she asked for permis- sion to go and help her parents burn the field.
เด็กหญิงมาอยู่เป็นเพื่อนครูที่โรงเรียนตั้งแต่วันแรกที่ครูมาสอนที่นี่ ช่วงไหนทางบ้านมีงานยุ่งถึงขอครูไปช่วยครอบครัว แม่ว่าอยู่กับครูทำให้เรียนเก่ง พูดภาษาไทยชัด มีคนล้อว่าเด็กคนนี้จะเป็นลูกครูอยู่แล้ว อยู่โรงเรียนประจำไม่ยอมกลับบ้าน The little girl had kept teacher company since teacher had come to teach here. Whenever there was heavy work at home, she’d ask teacher to let her go and help her family. Mother said that staying with teacher she’d learn well, she’d speak proper Thai. Some teased her she already was teach- er’s daughter, staying over at school unwill-ing to go home. ==

=

พูดภาษาไทยชัด: literally, ‘would speak Thai clearly’.

นากอแสคอยช่วยครูล้างถ้วยล้างชามทำกับข้าวเฝ้าหมูดูฟืนในครัว อยู่กับครูสนุกดีมีขนมอร่อยกินบ่อยกว่าใคร โรงเรียนมีปัญหาอะไรก็ไปบอกพ่อ พ่อเป็นพ่อหลวง ต้องรับผิดชอบทั้งหมู่บ้านและโรงเรียน พ่อบอกว่าไม่เฉพาะแต่ลูกบ้านกับคุณครูหรอกที่ต้องดูแล ใครขึ้นมาเยือนดอยลูแอพ่อต้องดูแลทั้งนั้น Na Korsae helped teacher wash the dishes, cook, feed the pigs, see to the fire- wood in the kitchen. It was fun being with teacher. She had delicious snacks to eat more often than anyone else. When there was a problem at school she went to tell father. Father was the village head, he had to take responsibility for the whole village and the school. Father told her it wasn’t only the villagers and teacher he had to look after: whoever came up the hill to visit he had to look after as well.
เธอสังเกตว่าบางช่วงตะฮ่าวมาเยอะบางช่วงก็บางตา ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ตามแนวชายแดน บางชุดขยันวิ่งออกกำลังไปถึงตีนดอย ไปกลับเกือบสามสิบกิโลเมตร บางชุดวิ่งมาดูหน้าครูแพรวาแล้วก็วกกลับฐาน บางคนนิสัยเสีย ชอบล้อครูแพรวาตอนนำเด็กทำกายบริหารหน้าเสาธงว่าออกท่าทางเหมือนนักร้องบนเวทีคอนเสิร์ต บ้างตะโกนข้ามรั้วไม้ไผ่ล้อเด็ก “เหยาะแหยะๆ ออกท่าทางให้ดูกระฉับกระเฉงหน่อย She noticed that at times many sowjars came, at other times only a few, depending on the situation along the border. Some of them were eager to exercise and ran all the way to the foot of the hill, almost thirty kilometres return. Some ran just to have a look at Teacher Phraewa’s face and then ran back to base. Some of them had bad manners, they liked to tease Teacher Phraewa when she took the children to do PE in front of the national flag by mimicking a singer on a concert stage; others shouted across the bamboo fence teasing the children with ‘So listless! Come, come, perk up, will ya!’ ==

=

=

=

=

=

=

=

ออกท่าทางให้ดูกระฉับกระเฉงหน่อย: literally, ‘show yourselves a little more lively’.

นากอแสไม่ชอบเลย ครูแพรวาเองก็คงไม่ชอบเหมือนกันแต่ครูทำไม่สนใจเพื่อไม่ให้ฝ่ายนั้นได้ใจ อะไรกัน จะจีบสาวทั้งทีไม่พูดคำหวานเอาแต่ตะโกนเสียงดังอยู่ได้ บางครั้งยังเสียมารยาทโผล่หน้าเข้ามาในห้องเรียนไม่ขออนุญาตครู จนครูแพรวาอึดอัดไม่เป็นอันสอน Na Korsae didn’t like it at all. Teacher Phraewa probably not either, but she pretended to pay no attention so as not to give them heart. How could they woo a young woman without uttering a sweet word, shouting loudly instead? Sometimes they were impolite to the point of showing their faces in the classroom without teach- er’s permission, making Teacher Phraewa so uneasy she didn’t feel like teaching.
นากอแสเห็นใจครูแพรวา ต้องดูแลโรงเรียนคนเดียว ลำพังสอนหนังสือเด็กเกือบสามสิบคนก็หนักหนาอยู่แล้ว สอนเสร็จยังต้องคอยแจกยาพาราฯให้ชาวบ้านอีก หลายคนเทียวมาขอแล้วขออีก ขอไปตุนไว้ บางรายยิ่งร้ายเอาไปให้ผัวเสพกับฝิ่นกับยาบ้า ยายนาฟูข้างโรงเรียนนั่นไม่ชอบกินยาแผนปัจจุบันแต่เทียวกระเตงหลานมาขอกะปิอยู่ได้แทบทุกวัน ครูสอนอยู่แท้ๆ ยังต้องหยุดสอนไปหยิบกะปิให้ Na Korsae sympathised with Teacher Phraewa. She had to run the school on her own. Teaching almost thirty children by oneself was hard enough, yet after classes she still had to deal out Paracetamol to villagers as well. Many came for it time and time again only to hoard it. Some did even worse: they took it to give their husbands with opium or speed pills. School neighbour Grannie Na Foo didn’t like to take modern medicine but came round, grandchild astride her hip, to ask for shrimp paste almost every day. Teacher had to stop teaching to go and get it for her.
เด็กหญิงเคยเล่าเรื่องนี้ให้พ่อฟัง พ่อบอกครูว่าทีหลังไม่ต้องให้เดี๋ยวจะติดเป็นนิสัย แต่ครูยังใจดีไม่ว่าอะไร ให้กะปิเหมือนเดิม ครูว่ายายนาฟูแก่แล้วน่าสงสารเลี้ยงหลานตัวเล็กอยู่คนเดียว ลูกสาวไปทำงานในเมืองไม่ค่อยมาเยี่ยม อีกอย่างนอกจากครูแล้วบนดอยนี้ก็มียายนาฟูอยู่คนเดียวที่กินกะปิ ชาวลาหู่บนดอยลูแอไม่ชอบกลิ่นกะปิ นากอแสรู้ดี เพียงสงสัยถ้าเกิดมีคนทะลึ่งชอบกินกะปิอีกสักคนสองคนและเทียวมาขอที่โรงเรียนไม่ยอมซื้อเองครูจะทำอย่างไร The little girl had told her father about it. Father told teacher to stop doing it or it would become a habit. But teacher kept being kind, said nothing and gave her shrimp paste as before. She said Grannie Na Foo was old and pitiful, raising her grandchild by herself. Her daughter had gone to work in town and seldom came visiting. Besides, apart from teacher on this hill there was only Grannie Na Foo who ate shrimp paste. The Lahus on Loo Ae Hill didn’t like the smell of shrimp paste, Na Korsae knew this well, but she wondered what teacher would do if there were a few more people on the hill oddball enough to like shrimp paste and ask for it from the school instead of buying their own.
ยายนาฟูนี่ก็แปลกคน สะแหลนอยากกินส้มตำอย่างคนกอเลาะ เห็นเคยบอกครูว่าคราวหนึ่งลูกสาวกลับมาเยี่ยมและทำส้มตำมะละกอให้กิน ยายติดใจต่อมาเลยหัดตำกินเอง แกไม่ใส่ปลาร้าหรือปูดองเหมือนต้นฉบับแต่ใช้กะปิแทน แก่แล้วริกินอะไรแปลกๆ นากอแสนึกขำ Grannie Na Foo was strange indeed. She fancied eating papaya salad as Kor Loh people did. She had told teacher that once her daughter, back on a visit, had made her papaya salad and she’d liked it so much she then tried to make some herself. She didn’t use fermented fish or pickled crab as in the original recipe but used shrimp paste instead. Old as she is yet still going for strange dishes, Na Korsae thought, amused. =ส้มตำ somtam = papaya salad
ครูแพรวาเคยบอกว่า ตะฮ่าวแต่ละคนแต่ละกลุ่มที่เห็นเพ่นพ่านบนดอยแต่งชุดคล้ายกันแต่ไม่เหมือนกัน ก่อนนี้นากอแสคิดว่าตะฮ่าวก็คือตะฮ่าว ตะฮ่าวไทย ตะฮ่าวไทยใหญ่ ตะฮ่าวพม่า นากอแสไม่อยากเข้าใกล้ไม่น่าไว้ใจ เคยมีคนว่าตะฮ่าวบนดอยแบกปืนไล่หมา ตะคอกเด็กขี้มูกเขรอะ ดีแต่ขู่คนดอย Teacher Phraewa once told her that those sowjars seen roaming around the hill may be wearing similar uniforms but they weren’t all the same. Before that Na Korsae thought that sowjars were sowjars, whether Thai, Shan or Burmese. She didn’t want to get close to any of them, they weren’t to be trusted. Someone once said sowjars on the hill carried weapons, chased dogs, shouted at snotty kids and were only good at threatening hill people.
นากอแสเพิ่งเข้าใจเมื่ออาทิตย์ที่แล้วนี่เอง ตะฮ่าวเหมือนกันแต่ไม่เหมือนกันอย่างครูว่า วันนั้นนากอแสไปช่วยพ่อแม่เผาไร่เป็นวันแรก ช่วงนี้ฝนลงถี่ ลูกบ้านส่วนใหญ่เริ่มปลูกข้าวโพดกันแล้ว แต่ไร่ผู้นำยังเผาหญ้าไม่เสร็จขุดดินไปได้ไม่ถึงไหน ดีที่ได้ลูกบ้านหลายคนไปช่วย หากไม่เกิดเรื่องเสียก่อนวันนี้ก็คงได้ปลูกข้าวโพด Na Korsae understood only last week. Sowjars were the same but not the same as teacher had said. That day Na Korsae had gone to help her parents burn the field on the first day. By then the rainy season had begun. Most of the villagers had started to plant maize, but in the village chief’s field the grass hadn’t finished burning and turning over the earth was nowhere near ended. It was good that several villagers had gone to help. If nothing had happened beforehand, today maize would have been planted.

หมู่นี้พ่อไม่ค่อยได้อยู่บ้าน ตั้งแต่เข้าโครงการหมู่บ้านปลอดยาเสพติดพ่อต้องไปอบรมที่โน่นที่นี่แทบทุกอาทิตย์ พ่อเคยบ่นเหนื่อยกับการเป็นผู้นำหมู่บ้านมาตั้งนานแล้ว ช่วงไหนประชุมอบรมบ่อยแทบไม่มีเวลาดูแลไร่ มีคนเป็นแทนเมื่อไหร่จะลาออกเสียที แต่ป่านนี้ยังไม่มีใครแทน ใครก็ออกตัวว่าพูดไทยไม่เก่ง ติดต่อทางการไม่เป็นเหมือนพ่อ

These days father seldom stayed at home. From early in the morning, with the drug-free-village programme father had to go training here and there almost every week. He had long been complaining about how tiring it was to be village headman. In those periods when there were training sessions often, there was almost no time to see to the field. When would there be a replacement so he could resign? But there still was no volunteer. Everyone professed himself unable to speak good Thai or contact officialdom as father did.

ลูกบ้านแทบทุกคนรักและเคารพพ่อนากอแส พ่อช่วยเหลือลูกบ้านสารพัดเรื่อง พาไปหาหมอ ติดต่อกับทางการ ส่วนใหญ่ได้สัญชาติไทยก็เพราะพ่อช่วยวิ่งเต้นและแนะนำเรื่องหลักฐาน บางหมู่บ้านไม่มีผู้นำคอยเป็นธุระ ลูกบ้านไม่รู้จะทำอย่างไร ก็ต้องอาศัยเพื่อนบ้านที่มีรถจักรยานยนต์ช่วยพาไปถ่ายรูปเพื่อประกอบหลักฐานขอสัญชาติ กว่าจะได้เรื่องต้องเสียค่าใช้จ่ายเกินจำเป็น แต่ลูกบ้านของพ่อนั่งรถกระบะไปพร้อมกัน ใครหลักฐานครบ มีคุณสมบัติตามทางการกำหนดก็ทำเรื่องได้เลย พ่อบอกว่าตอนนี้ชาวลูแอได้รับสัญชาติไทยไปเกือบครึ่งหมู่บ้านแล้ว

Almost all the villagers loved and res- pected Na Korsae’s father. Father helped the villagers over all sorts of things, took them to the doctor, contacted officials … Most got Thai nationality because father had pulled strings and advised them about documents. Some villages didn’t have headmen to help them. Villagers didn’t know what to do. They had to rely on neighbours who had motorcycles to help take them to town for mug shots to go with the documents requesting nationality. Before they could get it, they faced extra expenses, but father’s villagers sat in a pickup truck and went together; those who had all the documents answering to official specifications had their request processed. Father told her that now almost half of the village of Loo Ae people had obtained Thai nationality.
วันนั้นเพื่อนบ้านไปช่วยงานกันหลายคนครึกครื้นทีเดียว เสียดายครูแพรวาไม่ได้ไปด้วย ครูเองก็ชอบไปเที่ยวไร่ชาวบ้าน ว่างสอนเมื่อไหร่ถ้าไม่ติดธุระไปไหนเป็นต้องชวนเด็กๆ ไปกินข้าวไร่คนโน้นคนนี้ ครูเคยบอกว่านากอแสมีไร่สวย ติดภูเขาติดลำธาร ที่อย่างนี้คนในเมืองอยากเป็นเจ้าของ That day was merry as many villagers had come to help. Too bad Teacher Phraewa didn’t come too. She liked to walk through the villagers’ fields. When she was free from teaching and other tasks, she’d invite the children to go and eat in this or that field. Teacher once told Na Korsae that her field, next to the mountain and the stream, was beautiful. A field like this people in town would like to own.
นากอแสช่วยงานแต่เช้ายันบ่าย บางช่วงขุดดินเหนื่อยก็หลบไปจับแมงกว่างกับเพื่อน ปล่อยให้พวกผู้ใหญ่คุยกันเรื่องจะอื่อกับนาสีโขมงโฉงเฉง ผัวเมียคู่นี้เป็นข่าวฮือฮาตั้งแต่เดือนก่อน ทั้งสองถูกหวยได้เงินเจ็ดหมื่น เจ้าตัวเคยบ่นว่าที่จริงควรจะได้เป็นแสนหากเจ้ามือไม่โกง หลายคนบอกเงินได้มาง่ายได้เท่านี้ก็ดีแล้ว เป็นคนดอยเขายอมจ่ายก็ดีถมถืด วันนั้นตัวจะอื่อเองก็มาช่วยงานพ่อ มาคนเดียวให้เมียเลี้ยงลูกอยู่บ้าน สองคนนี้มาช่วยงานพ่อเป็นประจำ คงรู้สึกเป็นบุญคุณที่พ่อช่วยให้มีบัตรประชาชนเสียที Na Korsae helped with the work all morning until early afternoon. At times when she was tired of digging the soil, she went to catch beetles with friends, leaving the adults talking boisterously about Ja Ue and Na See. That married couple had been notorious since last month, when they made seventy thousand baht on the lottery. They complained that actually they should have got a hundred thousand if the dealer hadn’t cheated. Many people told them that that money had come easy, so having this much was good enough, and that the dealer had accepted to pay a hill dweller at all was remarkable. That day Ja Ue himself had come to help father. He had come alone, leaving his wife to take care of the children at home. The two of them came to help father regularly, feeling grateful that father had helped them get identity cards.
ระหว่างทำงานใครก็พูดถึงเงินเหยียบแสนที่สองคนนั้นได้มาง่ายดาย เทียวถามกันว่าถ้ามีเงินก้อนโตอย่างนั้นบ้างจะเอาไปทำอะไร ถามคนอื่นแต่ตัวเองทำตาลอยอย่างมีความสุข คนถูกถามก็สาธยายสารพัด จะออกรถกระบะไว้ขนขิงไปขายในเมือง จะสร้างบ้านให้สวยเหมือนคนกอเลาะในอำเภอ จะซื้อคาราโอเกะมาไว้ร้องเพลง จะซื้อเครื่องเล่นซีดีไว้ดูหนังโป๊ เพ้อได้ไม่ยอมเลิก ไฟฟ้าก็ยังไม่มีจะดูกันได้อย่างไร ฝ่ายจะอื่อไม่ยอมพูดจาเอาแต่ยิ้มไม่ยอมหุบ While working they talked about the almost hundred thousand the two of them had earned so easily, and asked one another what they’d do if they were landed with so much money themselves. As they asked the others each had dreamy eyes reflecting happiness. Those who were ask- ed would answer at length: buy a pickup to take ginger to sell in town, build a beautiful house like Kor Loh people had at the district, buy a karaoke and have it fitted for singing songs, buy a DVD player to watch X-rated movies, no end of empty dreams – with no electricity yet, how would they watch them? The dreamer didn’t answer but kept smiling away. ==

=

=

=

=

=

Obviously, the author doesn’t watch porn or he’d know you don’t watch movies, blue or otherwise, on a CD player (เครื่องเล่นซีดี) – or so says my editor: I didn’t know that either.

นากอแสเคยได้ยินเมียจะอื่อคุยกับแม่ว่าอยากเปิดร้านขายของชำในหมู่บ้าน ลงไปซื้อของเข้าร้านอาทิตย์ละสองครั้ง ผัวเข้าตลาดเมียผูกล่อลงรอขนของที่ปากทางขึ้นดอย ตอนแรกจะอื่อว่าจะหาซื้อรถกระบะไว้ใช้แต่พ่อเตือนว่าอย่าดีกว่า เงินเจ็ดหมื่นเก็บไว้สำรองในอนาคตเผื่อเหลือเผื่อขาด มีรถแล้วสิ้นเปลืองหลายอย่าง ค่าน้ำมันค่าดูแลรักษา เงินเท่านี้ซื้อได้อย่างดีก็รถมือสอง บางทีอาจต้องซ่อมอีกเสียเงินเพิ่มอีกกว่าจะวิ่งได้ เรื่องความปลอดภัยก็น่าเป็นห่วง เดี๋ยวนี้ยิงกันบ่อย คนดอยมีรถกระบะมักถูกเพ่งเล็งว่าพัวพันกับยาบ้า ปะเหมาะเคราะห์ร้ายโดนไปด้วยมันไม่คุ้ม Na Korsae once heard Ja Ue’s wife tell her mother she’d like to open a grocery store in the village, go down to buy things to sell in the shop twice a week, husband going to market, wife taking the mule down to the bottom of the hill to wait to bring up his purchases. At first Ja Ue said he’d look to buy a pickup but father warned him not to but keep the seventy thousand to use when the need arose in the future. Having a motorcar meant sundry expenses, cost of petrol, cost of repairs … With only this much, at best he could only buy second- hand, maybe there’d be repairs to be made, meaning expenses, before it could run, and then there was the question of safety. These days there were frequent shootouts. Hill people with pickups were suspected of being involved in drug trafficking. It was courting back luck and not worth it.
บ้านลูแอไม่ใช่ทางผ่านยาบ้าก็จริง แต่ยาบ้าก็ยังมีให้เห็น คนข้างนอกแอบมาจ้างชาวบ้านขนยาเป็นเงินไม่กี่พันบาท เคยมีคนในหมู่บ้านโดนจับป่านนี้ยังไม่พ้นโทษ ขนยาบ้าให้คนอื่นรวยแต่ตัวเองถูกจับคนเดียว พ่อว่าเสียรู้เขา บางคนพ่อไปบอกก็ไม่เชื่อ แต่ใครทำใครเสพพ่อรู้ อยู่ดอยเดียวกันเรื่องแบบนี้ไม่ได้เป็นความลับเลย Sure, the village of Loo Ae wasn’t on the route of speed trafficking but still there were speed pills to be seen, outsiders discreetly came to hire villagers to transport the drug for a few thousand baht. Some people in the village had been caught this way and were still detained, transporting drugs to make other people rich but being the only ones caught, it was falling into a trap, father said. Some people father warned but they didn’t believe him, but who was involved, who took speed, father knew. Living on the same hill this sort of story was no secret.
พ่อบอกว่าดอยลูแอของเราแม้ไม่มีปัญหายาเสพติดระบาดหนักเหมือนที่อื่นแต่ก็ไว้ใจไม่ได้ เรื่องแบบนี้คุมลำบาก พ่อห่วงลูกหลานจะติดยาเพราะติดง่ายเลิกยาก ติดแล้วไม่ได้งาน ผอมแห้ง ถูกจับเข้าคุก บ้างก็ถูกยิงตาย แต่คนทำผิดก็ต้องว่าไปตามกฎหมาย พ่อเองต้องคอยเป็นหูเป็นตาให้ทางการ คนต่างถิ่นเข้ามาในหมู่บ้านก็ต้องมาแจ้งพ่อก่อน Father said that in Loo Ae the drug problem wasn’t as bad as elsewhere but one couldn’t be too confident. This sort of thing was hard to control. Father worried youngsters would get addicted because it was easy to be so and hard to quit, you became addicted and then no more work, you lost weight, were caught and jailed, some were shot dead but wrongdoers had to be treated according to the law. Father himself had to report to the authorities. Strangers entering the village had to report to him first.
ใครก็ว่าพ่อเป็นผู้นำที่ร่วมมือกับทางการปราบปรามยาเสพติดอย่างเข้มแข็ง เวลาเจ้าหน้าที่เข้ามาปฏิบัติงานมักมาหาพ่อก่อนอื่นใด ถ้ามีการจับกุมคนในหมู่บ้านหรือตรวจค้นลูกบ้านคนไหนพ่อก็ต้องไปร่วมเป็นสักขีพยาน Everybody said father was a headman who joined hands tightly with the authorities for drug eradication. When officials came to perform their duties, they came to father first. If people in the village were arrested or their houses searched, father had to be there as a witness.
ถึงพ่อจะเบื่อที่ต้องรับแขกบ่อยๆ แถมหลายครั้งไปอบรมผู้นำหมู่บ้านปลอดยาเสพติดที่ทางการจัดขึ้นก็ไม่ได้ตังค์ บางทีพ่อต้องหารถไปกันเองกับผู้นำหมู่บ้านอื่น แต่พ่อบอกว่าอย่างน้อยก็ทำให้ภาษาไทยของพ่อดีขึ้น ที่สำคัญยังได้ความรู้มาไว้แนะนำลูกบ้าน Even though father was fed up having to receive guests often, and on top of that many times go and train as a headman of a drug-free village as arranged by officialdom with no pay, sometimes he had to find a car to go there with headmen of other villages, but he said that at least it improved his Thai and, most important, he acquired know- ledge to advise the villagers.
เรื่องประหลาดเกิดขึ้นจนได้ บ่ายนั้นทำงานกันอยู่ดีๆ มีคนวิ่งหน้าตื่นมาบอกว่ามีเจ้าหน้าที่แต่งตัวเหมือนตะฮ่าวมาค้นบ้านจะอื่อ ให้เจ้าตัวไปปั๊มนิ้วมือยินยอม And then something weird did happen. That afternoon as they were all working, someone ran up with an excited face to tell them officials dressed like sowjars had come to search Ja Ue’s house and Ja Ue had to provide a fingerprint to authorise the search.
ทุกคนสงสัยว่าทำไมคราวนี้พ่อไม่รู้เรื่องเลย ไร่ผู้นำกับบ้านจะอื่ออยู่ไม่ไกลเกินเดินถึง คนที่มาตามก็ไม่เห็นบอกว่าเจ้าหน้าที่บอกให้พ่อไปด้วย แต่พ่อทิ้งงานในไร่ตามไปจนได้ ทุกคนก็กรูตามกันไป เรื่องใหญ่อย่างนี้ใครก็อยากไปดู Everybody wondered why this time father didn’t know anything about this. Ja Ue’s house was within walking distance from the headman’s field. The man who came didn’t say anything about the officials telling father to go there too, but father left the work in the field and went at once, followed by ev- eryone else: a big story like this everybody wanted to witness.
ถึงบ้านจะอื่อนากอแสเห็นชายฉกรรจ์สี่ห้าคนยืนค้ำหัวชาวบ้านที่มามุงดู ทั้งหมดอยู่ในชุดเขียวทะมึนอย่างเครื่องแบบตะฮ่าวที่นากอแสคุ้นตา ต่างมีอาวุธครบมือ บางคนแบกเอ็มสิบหกบางคนพกปืนสั้น นากอแสไม่คุ้นหน้าคนเหล่านี้ พ่อเองก็คงไม่เคยเห็น ฝ่ายนั้นบอกว่ามาจากหน่วยงานซึ่งมีหน้าที่ปราบปรามยาเสพติดโดยตรงขอค้นบ้านจะอื่อ ว่าแล้วคนที่น่าจะเป็นหัวหน้าก็ยื่นกระดาษให้จะอื่อปั้มนิ้วมือ At Ja Ue’s house, Na Korsae saw four or five able-bodied men who stood over the heads of villagers who had come to watch. They all wore dark green uniforms like sowjar uniforms Na Korsae was used to seeing; each was well armed, some with M-16s, others with pistols. Na Korsae didn’t know any of them; her father himself had probably never seen them either. They said they were from a drug eradication unit, asked forthwith to search Ja Ue’s house and having said this much the one who must be their leader held out a sheet for Ja Ue to affix his fingerprint.
จะอื่อหน้าเสียมองหน้าพ่อขอความเห็น พ่อขมวดคิ้วบอกว่าต้องหาคนที่อ่านภาษาไทยได้ดีมาอ่านก่อนว่าในกระดาษเขียนว่าอย่างไร ชายแปลกหน้าบอกว่าไม่ต้องเสียเวลาเดี๋ยวจะอ่านให้ฟัง ฟังจากข้อความในนั้นนากอแสพอรู้ว่าเป็นคำยินยอมให้ตรวจค้นบ้านธรรมดา แต่ระหว่างที่พ่อกับจะอื่อลังเลอยู่นั้นนากอแสเห็นเจ้าหน้าที่อีกคนเข้าไปค้นภายในกระท่อม จะอื่อเห็นเข้าก็ห่วงเมียขอเข้าไปดู เจ้าหน้าที่ข้างนอกรีบกันไว้ Ja Ue turned pale and stared at father inquiringly. Father frowned and said he had to find someone able to read Thai well to read out what was written on the paper. The stranger said that wasn’t necessary, it was a waste of time, he’d read it out himself. Listening to what was in that document, Na Korsae could see it was an ordinary statement allowing house search, but while father and Ja Ue hesitated, Na Korsae saw another official enter and begin to search the hut. Seeing this too, Ja Ue worried about his wife and asked to go and see her. The officials outside hastened to prevent him.
พ่อเริ่มหงุดหงิดอย่างที่นากอแสไม่เคยเห็นบ่อยนัก พ่อบอกจะอื่อเป็นภาษาลาหู่ว่าอย่าเพิ่งปั๊มนิ้วมือ เจ้าหน้าที่บางคนคงพอฟังออกจ้องหน้าพ่อเหมือนจะกินเลือดกินเนื้อ อึดใจต่อมาคนที่เข้าไปภายในกระท่อมกลับออกมารายงานเสียงดังว่าเจอยาบ้า อีกคนที่ถือกล้องอยู่ด้วยถ่ายรูปพึ่บพั่บ ทันใดนั้นเมียจะอื่อก็วิ่งร้องไห้ออกมาบอกพ่อว่าในบ้านไม่เคยมีของผิดกฎหมายกระทั่งเจ้าหน้าที่เข้าไป Father began to be incensed as Na Korsae had seldom seen him. Father told Ja Ue in Lahu language not to give his fingerprint. Some of the officials, who must have understood, glared at father as if to swallow him alive. The next moment the man who had entered the hut came out, reporting in a loud voice that he had found speed. Another man who held a camera took pictures there and then. Right then Ja Ue’s wife ran out crying, telling father that there had never been any illegal substance in the house until that official entered it. หงุดหงิด: literally, ‘irritated’.
นากอแสเห็นพ่อเหมือนจะร้องไห้ตอนพูดออกไปว่าพ่อเป็นพ่อหลวงหมู่บ้าน พ่อรู้ดีว่าลูกบ้านแต่ละคนเป็นอย่างไร จะอื่อกับนาสีเป็นคนดีไม่เคยยุ่งเกี่ยวเรื่องผิดกฎหมาย พ่อพูดอีกว่าพ่อเคยไปอบรมมา ตามกฎหมายเจ้าหน้าที่จะตรวจค้นได้ต้องให้เจ้าของบ้านลงชื่อยินยอมก่อนไม่ใช่ทำอย่างนี้ เจ้าหน้าที่ไม่ฟังเสียงบอกว่าคนทำผิดก็ต้องโดนจับ แถมถามพ่อว่าหัวหมออย่างนี้อยากเข้าคุกใช่ไหม Na Korsae saw father on the verge of tears as he uttered that he was headman of this village and knew well what every villager was like. Ja Ue and Na See were good people that had never been involved in illegal matters. Father added that he had followed training, by law for officials to search a house its owner had to sign to allow it, this was no way of doing things. The official didn’t listen, said wrongdoers must be arrested, and on top of it asked father if he wanted to go to jail too, acting up like this.
ตอนนั้นชาวลูแอเกือบทั้งหมู่บ้านมามุงกันแน่นขนัด กระทั่งเจ้าหน้าที่พาผู้ต้องหาไปไหนไม่ได้ คนหัวหน้าเริ่มโมโห หาว่าพ่อขัดขวางการปฏิบัติงาน อีกคนยิงปืนขึ้นฟ้าหลายนัด เด็กที่แม่กระเตงไปร่วมมุงดูร้องไห้จ้า พ่อคงไม่รู้จะทำอย่างไรเลยหันมาบอกนากอแสให้รีบไปบอกครูมาช่วยดูหน่อย By then almost all of the Loo Ae villagers were pressed all around so that the officials couldn’t get away with the accused. The leader began to get angry, claiming that father was preventing him from doing his work. Another official fired several shots in the air. Children their mothers had taken on their hips to have a look too shrieked. Father didn’t know what to do, so he turned to Na Korsae and told her to run to teacher and tell her to come over and help.
นากอแสวิ่งไม่คิดชีวิตจากบ้านจะอื่อถึงโรงเรียนยังรู้สึกว่าใช้เวลานานเป็นปี คิดอยู่ว่าโคตรโชคดีเลยที่วันนั้นครูแพรวาไม่ได้ลงดอยไปไหน ปกติวันอาทิตย์ถ้าไม่ใช่ช่วงประชุมประจำเดือนครูจะเข้าตลาดเตรียมเสบียงสำหรับแต่ละสัปดาห์ Na Korsae ran like the clappers from Ja Ue’s house to the school and yet felt it was taking her a year to get there. She thought how lucky it was that today Teacher Phraewa hadn’t left the hill to go anywhere. Usually on Sunday if there was no monthly meeting, teacher would go to the market to stock up for the following week.
ครูแพรวายืนรออยู่แล้ว คงตั้งแต่ได้ยินเสียงปืน พอรู้เรื่องเข้าก็ตกใจ รีบสตาร์ทรถมอเตอร์ไซค์ บอกให้นากอแสซ้อนท้ายก่อนบึ่งไปฐานทหารที่อยู่เกือบติดชายแดน ห่างออกไปเกือบสิบกิโลเมตร Teacher Phraewa already stood waiting probably since she had heard the gunshots. When she heard what was going on she was shocked. She promptly started her motorcycle, told Na Korsae to ride pillion before darting to the military camp near the border almost ten kilometres away.
หลังจากครูเล่าเรื่องให้ฟังตะฮ่าวเกือบสิบคนรีบขึ้นรถตามลงมาจากฐาน พอถึงที่เกิดเหตุตะฮ่าวกลุ่มที่มาใหม่กันพ่อกับครูแพรวาให้ห่างออกมาจากฝูงชนและรับปากครูว่าทุกอย่างจะเรียบร้อย นากอแสคล่องตัวไม่ถูกกันเหมือนครูกับพ่อ แอบแทรกผู้คนเข้าไปดูใกล้ๆ เห็นหัวหน้าของทั้งสองฝ่ายคุยอะไรกันยืดยาว After teacher had told them what hap- pened, almost ten sowjars jumped into a truck and came down from the camp. When they reached Ja Ue’s house, this new group of sowjars ordered father and Teacher Phraewa to stay away from the crowd of people and promised teacher everything would be all right. Na Korsae wasn’t taken aside like father and teacher, so she dextrously slipped through the crowd to have a close look and she saw the leaders of both sides talk for a long time.
ตะฮ่าวคุยกับตะฮ่าวไม่นานเหตุการณ์ก็สงบ ผ่านไปครู่ใหญ่ ตะฮ่าวยศนายพันที่ครูแพรวาเพิ่งตามตัวมาแจ้งครูว่าไม่มีอะไรเกิดขึ้น เข้าใจผิดกันนิดหน่อย นากอแสไม่เข้าใจเรื่องวุ่นวายขนาดนี้ไม่มีอะไรได้ยังไง Sowjars talked with sowjars and before long the situation quietened down. A long while later, the colonel who had come along with teacher told teacher nothing had happened; it was just a misunderstanding. Na Korsae didn’t understand: with a big hoopla like this, how come nothing had happened?
คล้อยหลังผู้มาเยือนไม่ได้รับเชิญ จะอื่อยังปากคอสั่นหลุดปากว่าพรุ่งนี้คงต้องล้มหมูเลี้ยงผี นากอแสคิดว่าต้องเป็นผีเขาหลวงแน่ที่มารังควาน ผีป่าผีไร่ทั่วไปเซ่นไก่ก็พอกิน After the visitors weren’t invited to stay, Ja Ue, still quite shaken, let out that tomorrow he’d kill a pig to offer the spirit. Na Korsae thought it must be the spirit of the big mountain for sure that had come to harass. For ordinary field and jungle spirits, offerings of chickens were enough.
ภายหลังนากอแสได้ยินจะอื่อบ่นว่า มีเงินแล้วยุ่งเสียจริง สงสัยต้องเอาไปฝังดินเหมือนพ่อเฒ่าแม่เฒ่าหลายคน เพื่อนปลอบว่าเงินได้มาง่ายไม่ติดคุกก็ดีถมถืด Afterwards, Na Korsae heard Ja Ue complain that having money was really a hassle, he might as well bury it in the earth as did many ancestors. His friends com- forted him by saying that with money that had come easy, not being jailed was more than good enough.
=

‘Tahao Mai Mueankan’ first published in Netchan Sut Sapda (Nation Weekend), November 2004

:
Pankham (‘wordsmith’) Damnai
is a pen name of Damnai Pratanang, 40,
a native of Korat who lives in Chiang Mai and is the author of over thirty
published short stories so far.
:pankham's picture

Still alive – Uruda Covin

Uruda Covin was, for the last six years of his life, the wife of the celebrated southern writer Kanokphong Songsomphan, who died of flu at the age of 40 in 2006. The reader must be aware of this to understand the full import of this story. MB

เธอยังอยู่

STILL ALIVE

manorah1 manorah

อุรุดา โควินท์

Uruda Covin

Pronounced ‘Kho-win’
TRANSLATOR’S KITCHEN
= = =
เราได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับเธอมากมายเมื่อเทวาจากไป และคงไม่เกินจริงนัก หากจะกล่าวว่า เธอถูกพูดถึงนับแต่วันแรกที่มาสู่เมืองเล็กๆ นี้ แต่เรื่องเล่าเหล่านั้นมักปลิวหายไปกับลมกลางคืนแห่งขุนเขา – ตราบเท่าที่เทวายังอยู่กับเธอ We heard tales about her when Thewa* passed away and it would be no exaggeration to say that she was talked about from the first day she came to this small town, but those tales vanished with the night wind from the mountain – as long as Thewa was still with her. * Thewa = god, angel, deva, deity, divinity.
เทวาเป็นที่รัก และเป็นที่หนึ่งในบรรดาพวกเขาทั้งหมด เทวาอยู่กับพวกเขา และเป็นของพวกเขา กระทั่งวันที่เธอเดินเข้ามา เธอมาสู่เมืองพร้อมเป้ใบมโห- ฬารและรอยยิ้มสดใส เทวาพาเธอมากินข้าวกับพวกเขา เธอดูเปิดเผยและเป็นมิตร กินข้าวเสร็จ เธอเก็บจานล้างสะอาดสะอ้าน แล้วนั่งสูบบุหรี่ร่วมวงกับผู้ชาย รุ่งจ้องเธอตาไม่กะพริบ รุ่งไม่เคยคิดสูบบุหรี่ และไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งในวงสนทนาของสามี คืนนั้นเทวาผละจากวงเร็วกว่าทุกวัน ขับรถสีขาวกลับบ้านริมน้ำตกแต่หัวค่ำ เธอนั่งเคียง รถเคลื่อนออกไป เสียงเครื่องยนต์ค่อยๆ จางหาย ขณะเสียงพูดถึงเธอดังขึ้น Thewa was the love of them all, the primus inter pares. Thewa lived with them and belonged to them – until the day she walked in. She came to town with a huge backpack and a bright smile. Thewa took her to share a meal with them. She looked candid and friendly. After the meal she cleared the table and cleaned the dishes thorough- ly and then sat smoking in the circle of men. Rung stared at her without blink- ing. Rung had never thought of smo- king and never sat with her husband’s talking partners. That night, Thewa left them faster than every day, drove his white car back to his house by the waterfall as early as dusk. She sat beside him. The car moved away. The noise of the engine slowly faded out while the talk about her took over.
นิพนธ์ตบเขาเปิดฉาก “ไหมล่ะ เทวามันบอก จะอุทิศตัวทำงานเหมือนออกบวช คงได้งานเยอะล่ะคืนนี้” Niphon started the proceedings with a slap on his knee. ‘How come? Thewa said he’d dedicate himself to work like a monk. He’ll be very busy tonight, no doubt.’
“กว่าพระพุทธเจ้าจะตรัสรู้ยังมีมารผจญ เทวามันก็ต้องเจอบ้างล่ะ” สุวรรณออกความเห็น ‘Before Buddha saw the light he had to deal with a demon; so must Thewa,’ Suwan opined.
รุ่งหัวเราะชอบใจ สามีเธอเปรียบเทียบได้ดีนัก Rung laughed, amused. Her hus- band’s comparison was very apt
“น้องว่าสวยกว่าคนก่อนนะ” รุ่งพูด ‘I think she’s prettier than the one before,’ she said.
นิพนธ์แทรก “เทวามันเลือกขาวๆ สวยๆ ไว้ก่อน คอยดูเถอะ ไม่นานหรอก เดี๋ยวก็เข้าอีหรอบเดิม” ‘Thewa likes them pretty and clear-skinned,’ Niphon interjected. ‘But don’t worry: before long it’ll be the same as before.’ ‘Niphon interjected placed at the beginning of the sentence would be awkward.
“แต่เธอล้างจานสะอาดเชียว คนก่อนไม่เคยแตะ” นภาตะโกนจากก้นครัว ‘But she did a great job with the dishes. The last one never touched them,’ Napha shouted from the far end of the kitchen. =
“โธ่เอ๋ย แล้วคนก่อนโน้นล่ะ ล้างจนมือเปื่อย สุดท้ายเทวาก็สะบัดตูดหนี เธอจำไม่ได้หรือ” นิพนธ์แย้งภรรยา ‘Oh yeah? What about the one before that, then? Her hands peeled doing the dishes and in the end Thewa wriggled his bottom and took flight. Don’t you remember?’ Niphon contra-dicted his wife.
แค่ในคืนแรก เริ่มจากสองคู่สามีภรรยากลายเป็นสาม มีคู่ของประภาสกับสุนีย์ตามมาสมทบ พวกเขาไม่รู้ว่าเธอมาจากไหน มาที่นี่เพื่ออะไร ไม่มีใครถามเธอ อาจเป็นได้ที่พวกเขามีคำตอบในใจแล้ว เธอไม่แนะนำตัวเอง หรือเธออาจไม่ต้องการให้พวกเขารู้เรื่องเธอ เธอถูกพูดถึงโดยเปรียบเทียบกับเธอคนอื่นอีกหลายคน ในหลายแง่มุม ตั้งแต่หัวค่ำจนดึกดื่น เรื่องกระจายออกไปสู่คนอื่นในหมู่พวกเขา เร็วราวไฟป่า แต่สิ้นสุดเพียงเส้นเขตเมือง On the very first night, the two married couples became three with the addition of Praphat and Sunee. They didn’t know where she came from, what she was here for. No one asked her. It may be that they already had the answers in their minds. She didn’t introduce herself or perhaps she didn’t want them to know about her. She was compared with the many other ‘she’, from many perspectives, from dusk until late into the night. The story spread out to the others in his group of friends fast as jungle fire, but stopped at the outskirts of town.
เราไม่จำเป็นต้องรู้รายละเอียด เพราะ อย่างที่บอก เรื่องทั้งหมดปลิวหายในสายลมและจางไปด้วยรัศมีของเทวา There’s no need for us to know the details because, as I said, the whole story vanished in the wind within the reach of Thewa’s aura.
=
เรื่องเล่าที่น่าสนใจ เป็นเรื่องซึ่งมีน้ำหนัก เกิดขึ้นหลังจากนั้น เทวาทิ้งลมหายใจสุดท้ายไว้กับเธอ เขาจากไปอย่างเงียบเชียบ ไร้ซึ่งสัญญาณหรือลางสังหรณ์ พวกเขาไม่รู้ว่าเทวาเริ่มเป็นไข้หวัดใหญ่ตั้งแต่เมื่อไร ปอดติดเชื้อได้อย่างไร อาการทรุดเร็วเพียงใด พวกเขาไม่ทันเห็นการต่อสู้เพื่อมีชีวิตอยู่ของเทวา ไม่ได้ยินถ้อยคำสุดท้าย ไม่ได้บอกลา เธอเท่านั้นที่รู้เห็นทั้งหมด The interesting story, the story that had weight, happened after that. Thewa left his last breath with her. He left quietly, without any signal or premonition. The lot of them didn’t know when Thewa caught the flu, how his lungs caught the virus, how fast he wasted away. They didn’t have time to see Thewa’s struggle to stay alive, didn’t hear his last words, didn’t bid him farewell. Only she witnessed everything.
ขุนเขาส่งสายฝนมาขานรับ ฟ้าผ่าเปรี้ยงลงยอดไม้ใหญ่ The great mountain answered with rain; lightning struck the top of a tall tree.
กว่าพวกเขาจะถึงโรงพยาบาล ศพก็พร้อมสำหรับการเคลื่อนย้าย By the time they reached the hospi- tal, the body was ready to be taken away.
นักข่าวหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นกรูเข้าสัมภาษณ์เธอ เธอตอบคำถาม เสียงสั่นแต่ชัดถ้อยชัดคำ ดวงตาแดงก่ำล่องลอยไปไกลโพ้น Reporters from the local newspaper swarmed to interview her. She answer- ed the questions in a shaking yet clear voice, her dark red eyes adrift, far away.
พวกเขายืนอยู่ตรงนั้น ห่างเธอไม่เกิน 10 ก้าว สุวรรณกับรุ่ง นิพนธ์กับนภา ประภาสกับสุนีย์ ไม่มีใครเดินไปหาเธอ ไม่มีใครพูดกับเธอ พวกเขาอาจตระหนกจนขาดสติ หรืออาจโศกเศร้าเจียนจะขาดใจ The lot of them stood there, not more than ten paces away, Suwan and Rung, Niphon and Napha, Praphat and Sunee. No one walked up to her. No one spoke to her. Maybe the lot of them had lost their senses out of fright or were so sad they almost stopped breathing.
=
กว่าหนึ่งปีให้หลัง เราได้ยินว่าเธอหัวเราะร่าในวันนั้น “ผมเห็นเธอหัวเราะ ผมจำได้ ตอนเราย้ายศพไปวัด เธอนั่งกระบะหลังกับวิชัย ผมนั่งข้างหน้ากับคนขับ ผมหันไปมอง ผมยังแปลกใจ เธอหัวเราะได้อย่างไร” นิพนธ์พูดในวงเหล้า More than one year later, we heard that she had laughed gaily that day. ‘I saw her laughing. I remember it well. When we took the body to the temple, she sat at the back of the pickup truck with Wichai. I sat in front with the driver. I turned round to have a look. I’m still amazed: how could she be laughing?’ Niphon said over drinks.
ทุกสายตาจ้องไปที่เธอ All eyes are on her.
ชาวเมืองเลือกเธอ เธอโดดเด่นอยู่บนเวที กำลังบรรเลงเพลงซึ่งเธอแต่งให้เขา ตัวโน๊ต กลมเกลี้ยงร้อยต่อเป็นโซ่แห่งท่วงทำนอง หาใช่บทเพลงของความรันทดอาดูร เธอเปล่งเสียงร้องและเล่นกีต้าด้วยรอยยิ้มแห่งความหวัง The city dwellers have chosen her. She’s outstanding on stage, singing a song she composed for him. The smooth round notes string a melodic chain. In no way is it a song of sad lament. She sings and strums the guitar with a smile of hope. Change of tense: part of the appeal of this story is the clever combination of past and present to emphasise its central meaning.
หลังเสียงปรบมือกึกก้อง เธอบอกชื่อเพลง “เธอยังอยู่” After the thunderous applause has died down, she says that the song’s title is ‘Still alive’. In เธอยังอยู่ เธอ could be ‘him, ‘her or ‘you: make that no one, then.
เธออยู่ที่นี่ด้วย ในเสื้อผ้าทันสมัยแปลกตา และราวกับว่าความตายของเทวาชุบชีวิตเธอ มอบพลังแก่เธอ เธอจึงดูอ่อนเยาว์ มีน้ำมีนวลกว่าตอนอยู่เคียงข้างเทวามาก Still alive and here too, she is, in striking fashionable clothes and as though Thewa’s death had gilded her life, had empowered her, so she looks younger, she’s much more radiant than when she was by his side. อยู่ means both ‘to be some- where’ and ‘to be alive’, so the text needs a little fine- tuning here.
“ใช่มั้ยวิชัย เธอหัวเราะ คุณก็อยู่ตอนที่เธอหัวเราะ คุณไม่เห็นหรอกหรือ” สุวรรณหันไปถามวิชัย ‘Isn’t that so, Wichai? She laughed. You were there when she laughed. Didn’t you see it,’ Suwan turns round to ask Wichai.
“ผม … ผมไม่แน่ใจ คือ … ผมจำอะไรไม่ค่อยได้” ‘I … I’m not sure, that is … I don’t quite remember.’
“ฉันไม่เห็นน้ำตาเธอสักหยด ทั้ง 15 วันในงานศพ” รุ่งพูด ‘I didn’t see her shed a single tear during the fifteen days of the funeral,’ Rung says.
“ตอนเผายิ่งแล้วใหญ่ เธอดูศพแป๊บเดียว เผายังไม่เสร็จ เธอก็หายตัวไปจากวัด” นิพนธ์ยืนยันหนักแน่น ‘It was even worse during the cre- mation. She hardly looked at the body. The cremation wasn’t over yet when she disappeared from the temple,’ Niphon certifies emphatically.
เธอผู้อยู่เคียงข้างและเกาะเขาติดแน่นตลอด 6 ปี ควรจะร่ำไห้ปานขาดใจ หรืออย่างน้อย เธอก็ควรปล่อยน้ำตาแห่งความพลัด- พรากออกมา รุ่ง นภา และสุนีย์ เสียอีก ที่แทบล้มทั้งยืนในงานศพ หากเราวัดความเศร้าโศกจากปริมาณน้ำตา คงไม่มีใครเศร้าเท่าพวกเธอ She who was by his side and clung to him tightly for all of six years should have been grief-stricken and on the verge of dying or at least should have let the tears of loss pour out. It was Rung, Napha and Sunee instead who nearly fell as they stood during the funeral. If we measure sorrow by the yardstick of tears, no one was sadder than the lot of them.
=
เธอกำลังย่างเท้ามา ด้วยบู้ทสูงสองนิ้วครึ่ง รุ่งมองเธอจากดวงตาจรดปลายกระโปรง แสยะยิ้ม แล้วสะบัดหน้าเดินหนี She steps forth in boots with heels two and a half inches tall. Rung looks at her from her eyes down to the seam of her skirt, smirks and then shakes her head and walks away.
ริมฝีปากสีชมพูวาววับโปรยยิ้มหยาดเยิ้ม ดวงตาเจิดจ้าท้าทาย เธอยกมือไหว้ The glistening pink lips flash a rav- ishing smile. The brilliant eyes chal- lenge. She raises her hands palms joined and bows.
บทสนทนาจึงถูกพักไว้ เหลือเพียงคำทักทายที่แสดงความอาทรห่วงใย So the conversation stops, leaving only greetings of condolences.
เราคงไม่จำเป็นต้องฟัง เพราะถ้อยคำพื้นๆ เหล่านั้นถูกขุดขึ้นมาจากหลุมของความขลาด No need for us to listen, because those superficial words are dug out of a well of cowardice.
=
การปรากฏตัวของเพื่อนเธอทำให้พวกเขากระอักกระอ่วนใจ ตลอด 6 ปีที่เธออยู่กับเทวา ไม่มีใครรู้จักเพื่อนของเธอ หรืออาจเป็นไปได้ที่ไม่มีใครสนใจว่าเธอมีเพื่อนหรือไม่ พวกเขารับรู้แต่เพียง เธอเป็นผู้หญิงของเทวา ใช้ชีวิตในเมืองของเทวา ด้วยวิถีของเทวา The appearance of her friend puts them in a quandary. During the whole six years she lived with Thewa, no one knew any friends of hers or it was possible that no one wondered whether she had any friends or not. The lot of them only knew that she was Thewa’s girl, she spent her life in Thewa’s town, the way Thewa wanted.
เพื่อนเธอมาถึงงานศพในวันแรก ชายหนุ่มจากแดนไกล ทำไมเรารู้น่ะหรือ เพราะชายคนนั้นผิวพรรณเกลี้ยงเกลา เพราะชายผู้นั้นสูบบุหรี่มาร์โบโร่ และเพราะเขาแสดงความห่วงใยเธอมากเกินไป เขาต้องมาจากดินแดนแสนไกล ไกลเกินกว่ารัศมีของเทวาจะไปถึง เขาจึงไม่ตระหนักว่า เธอเป็นของเทวา หญิงม่ายของเทวา Her friend arrived on the first day of the funeral, a young man from a distant land. How did we know? Because that man was very light-skinned, because that man smoked Marlboros and because he showed too much consideration for her. He must have come from far away, farther than Thewa’s aura could reach, so he was unaware that she belonged to Thewa, that she was Thewa’s widow.
ญาติพี่น้องจัดงานศพเทวา15 วัน ล้มวัว 5 ตัว หมู 6 ตัว กลางคืนมีหนังตะลุง มโนราห์ และคอนเสิร์ต ผู้คนหลั่งไหลมาจากทิศเหนือ ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศใต้ นั่นไม่ใช่เรื่องที่เราแปลกใจ ในเมื่อเทวาเป็นที่รัก เป็นที่หนึ่งในหมู่พวกเขา Relatives and friends organised The- wa’s funeral over fifteen days, slaugh- tered five cows and six pigs. At night, there were shadow plays, menora* shows, and concerts. Guests flocked in from the North, from the South, from the East, from the West. That was no wonder for us, given that Thewa was the love of them all, the primus inter pares. menora
* Singing and dancing drama performances popular in Southern Thailand.
ต่างหารือว่าจะทำอย่างไร หรืออะไรเพื่อเทวาอีกบ้าง มีคนเสนอให้หล่อรูปเหมือนเขาไว้กลางจัตุรัสเมือง มีคนเสนอปรับปรุงบ้านของเขาเป็นพิพิธภัณฑ์ มีคนอยากจัดงานรำลึกถึงเขาทุกปี They consulted one another about what to do further for Thewa. Some suggested casting an image of him and placing it in the middle of the town’s main square. Others suggested turning his house into a museum. Others still wanted to organise a memorial fair every year.
เราเห็นเธอในงานศพตลอด 15 วัน เธออยู่ภายใต้สายตานับพันคู่ หญิงม่ายคนนั้น เธอไม่ร้องไห้ แม้ขณะมองร่างเขาเป็นครั้งสุดท้าย We saw her at the funeral over the whole fifteen days. She, the widow, was under the eyes of a thousand people. She didn’t cry, even when she looked at his body for the last time.
=
เราได้ยินว่า เทวาจากไปไม่ครบร้อยวัน เธอก็ควงชายแปลกหน้าต่างถิ่นดื่มกาแฟร้านดังของเมือง จ่ายตลาด เข้าร้านหนังสือ We heard that less than a hundred days before Thewa passed away she had gone with that outsider to drink coffee in a well-known coffee-shop in town; they had been seen in the market and then entering a bookshop. =

ควง means ‘to go together, date, go with, walk arm in arm.

เรายังได้ยิน เรื่องที่คนบอกว่ารู้มาจากสุวรรณ วันหนึ่งสุวรรณปั่นจักรยานผ่านบ้านริมน้ำตกหลังนั้น เขาเห็นไฟหน้าบ้านเปิด รถสีขาวของเทวาจอดหน้าบ้าน เขาคิดว่าเธอพาผู้ชายไปนอนที่นั่น แต่จะเป็นคนเดียวกับที่เห็นในร้านกาแฟหรือเปล่า เขาไม่รู้ We also heard a story which origi- nated with Suwan. One day, Suwan rode his bicycle past that house by the waterfall. He saw that the light in front of the house was on. Thewa’s white car was parked in front of the house. He thought she had taken a man to sleep with her there, but whether it was the same man as the one in the coffee- shop he didn’t know.
เรื่องเธอไม่ร้องไห้ในงานศพ ถูกพูดถึงครั้งแล้วครั้งเล่า น้ำหนักของมันเพิ่มขึ้นทีละน้อย ตามรายละเอียดของเรื่องเล่าใหม่ The story of her not shedding a tear at the funeral kept being repeated, its weight increasing a little each time according to the details added with each telling.
เธอไม่ได้อยู่ข้างเทวาอีกแล้ว เรื่องเล่าจึงฝังตัวบนแผ่นดิน ดั่งเมล็ดพันธุ์ที่รอฝน She was no longer by Thewa’s side. The tale thus sank into the ground, like a seed waiting for the rain.
=
หลังเก็บเถ้ากระดูกเทวา ทุกเช้าเธอซื้อกล่องกระดาษจากร้านค้า จมหายในบ้านหลังนั้นเพียงลำพัง ใกล้ค่ำ เธอทยอยยกกล่องหนักอึ้งใส่กระบะหลัง ขับรถไปนอนบ้านวิชัย After the collection of Thewa’s ashes, every morning she bought cardboard boxes from a shop, then shut herself away in that house. Near dusk she took out those heavy boxes one by one, put them on the back platform and drove to Wichai’s house to stay there.
เธอใช้เวลาครึ่งเดือนเก็บข้าวของ ทำความสะอาดบ้าน ใส่กุญแจแน่นหนา ขับรถสีขาวไปจอดที่บ้านพี่สาวเทวา แล้วเธอก็หายไปจากเมือง She spent half a month gathering her things, putting the house in order. She put it under heavy lock, drove the white car she parked at Thewa’s elder sister’s house and then disappeared from town.
=
ฤดูฝนอันยาวนานผ่านพ้น เมล็ดพันธุ์แห่งเรื่องเล่าผลิใบเลี้ยง เมื่อแดดแรกของฤดูร้อนมาถึง The long rainy season passed by. The tale seeds burst into cotyledons when the first sunshine of the hot season came round.
“ผมอยากช่วยเธอเก็บของอยู่หรอก แต่กลัวเธอคิดว่าผมอยากได้สมบัติเทวา” นิพนธ์พูดในวงข้าว ‘I wanted to help her gather her things but I was afraid she’d think I was after Thewa keepsakes,’ Niphon said over a meal.
“เธอได้เงินช่วยงานศพเยอะล่ะสิท่า อีกหน่อย เธอคงบอกขายที่ดินของเทวา” สุวรรณพูด ‘She must have made quite a bundle from the donations at the funeral. And before long she’ll sell Thewa’s land,’ Suwan said.
“ได้ยังไง สวนผืนนั้นพวกเราช่วยลงแรงสร้างทำมา” รุ่งว่า ‘How could that be? That plantation, it was we who helped set it up with our own strength,’ Rung said.
นภากำลังเก็บจาน เธอเอ่ย “แต่เธอก็ทำสวนเคียงไหล่เขานะ” Napha was clearing the table. She said, ‘But she worked it by his side, you know.’
“แค่ไม่กี่ปีเอง พวกเราอยู่กับเทวา ช่วยเหลือเทวาตั้งแต่หัวเท่ากำปั้น เมียผมต่างหากที่หุงข้าวให้มันกิน ไม่ใช่เธอ” สุวรรณเสียงดัง ‘Only a few years. We’ve been with Thewa, we’ve helped Thewa since he was kneehigh to a grasshopper. It was my wife who cooked his food, it wasn’t her.’ Suwan’s voice was loud. หัวเท่ากำปั้น: literally, ‘head as big as a fist.
รุ่งเหยียดยิ้ม เธอพูด “พอเธอมาอยู่ด้วยนั่นแหละ เทวาถึงไม่ค่อยมากินข้าวกับพวกเรา” Rung had a disparaging smile. She said, ‘As soon as she went to live with him, Thewa hardly came to eat with us any longer.’
“เทวามันเปลี่ยนไปเลยล่ะ ความคิดเปลี่ยนไปมาก มันไม่นับถือพวกเราเหมือนก่อน” นิพนธ์ถอนใจ “ถ้าเทวาอยู่กับพวกเรา มันคงไม่ตาย” ‘Thewa changed. His thinking changed a lot. He didn’t respect us as he used to.’ Niphon sighed. ‘If he’d stayed with us, maybe he wouldn’t have died.’
สุวรรณพยักหน้า “พวกเราไม่ปล่อยให้มันตายง่ายๆ แบบนั้นหรอก” Suwan nodded. ‘We wouldn’t have let him die easily like that.’
รุ่งหันไปทางสามี “น้องไม่ชอบหน้าเธอตั้งแต่แรก น้องดูออกว่าเธอเป็นคนแบบไหน” Rung turned round to her husband. ‘I never liked her. I could see the kind of person she was.’
=
ทั้งสองอยู่ด้วยกันเสมอ เทวากับเธอทำงานในบ้านหลังเดียวกัน ไปตลาดด้วยกัน ทำสวนด้วยกัน ไปเที่ยวด้วยกัน ทั้งสองใช้เวลาร่วมกันวันละ 24 ชั่วโมง ราวกับเธอเป็นเงาของเขา The two of them always stayed to- gether. Thewa and she worked in the same house, did their shopping to- gether, worked in the plantation to- gether, went out for strolls together. The two of them were together twenty-four hours a day, as if she was his shadow.
บ้านริมน้ำตกซีดเซียวหลังนั้น ถูกแต้มสีด้วยดวงดอกของพันธุ์ไม้ ห้องหับอันเงียบเหงาถูกปลุกด้วยความใส่ใจของเธอ ไม่นานนัก รวงรังก็สะอาด สวยงาม สมบูรณ์ และมีลมหายใจ That washed-out house by the waterfall was coloured up with tree flowers, the forlorn rooms woke up under her care. Before long the nest was clean, beautiful, complete, and it breathed.
เรามักได้ยินคนเอ่ยชมว่าเธอจัดบ้านเก่ง ทำอาหารเลิศรส เธอเอาใจและคอยปรนนิบัติเทวา We would hear compliments on how well she had arranged the house, how delicious the food she made was, how well she took care of Thewa.
เธอเป็นส่วนหนึ่งของเทวา และคล้ายว่าเทวากลายเป็นของเธอ เทวาเริ่มคบหาเพื่อนใหม่ คนอีกกลุ่มในเมืองซึ่งสนิทสนมและยอมรับเธอมากกว่า ระยะห่างระหว่างพวกเขากับเทวาเริ่มถางขึ้น She was a part of Thewa and it was as if Thewa had become hers. Thewa began to have new friends, another group of people in town who were close to her and welcomed her more. The distance between the lot of them and Thewa began to lengthen.
เริ่มแรก พวกเขามองเธอไม่ต่างจากหญิงสาวคนอื่นของเทวา นานวันเข้า พวกเขาจึงคิด แม้ไม่อยากยอมรับ ว่าเทวาอาจเลือกเธอ เทวาไม่เคยอยู่กับใครนานเท่าเธอ นั่นไม่สำคัญเท่า   เทวาวางเธอไว้เคียงข้างในทุกสถานการณ์ At first, they looked at her no dif- ferently than they did Thewa’s other women. As days passed, they came to think, yet were reluctant to accept, that Thewa must have chosen her. Thewa had never stayed with anyone as long as with her. That wasn’t as important as Thewa placing her by his side in all circumstances.
เธอนั้นเล่า เธอไม่เคยทำตามพวกเขาคาดหวัง เธอไม่ใช่ผู้หญิงหัวอ่อนที่คอยพยักหน้าและยิ้มเมื่อพวกเขาสำแดงตัวตน ไม่ใช่คนเก็บปากเก็บคำ ไม่ใช่แม่บ้านที่ซุกตัวเองไว้หลังเตาไฟ พวกเขาไม่เคยวางใจเธอ มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับเธอมาถึงหูเราเสมอ She herself never did as they hoped. She wasn’t a scatter-brained woman who would merely nod and smile when they asserted themselves, she didn’t mind her tongue, she wasn’t a house- wife who kept herself busy behind the stove. They never trusted her. Stories about her were always reaching our ears.
เทวายังอยู่ เรื่องเหล่านั้นจึงเป็นเพียงเสียงกระซิบใต้น้ำ While Thewa was still alive, those stories were only whispers under water.
=
วันนี้เธอกลับสู่เมืองอีกครั้ง ในฐานะตัวแทนของเทวา เช่นเคย เธอไม่ให้สิ่งที่พวกเขาคาดหวัง Today she’s back in town as Thewa’s representative. As before, she doesn’t provide them with what they hoped for.
พวกเขาคาดหวังอะไรจากเธอหรือ ไม่มากมายเกินไปหรอก สิ่งแรก และแต่แรก เธอควรสำนึก ว่าเธอเป็นเพียงผู้หญิงคนหนึ่ง ซึ่งไม่มีวันสำคัญไปกว่าพวกเขา What is it they hope from her? Not very much, really. First and foremost, she should be aware that she’s only a woman who will never get the upper hand.
เธอควรเป็นหญิงม่ายผู้สงบเสงี่ยมเจียมตน น่าสงสาร ผอมโทรม เคว้งคว้าง ไร้ที่พึ่ง เธอควรจะเดินมาหาพวกเขาและร้องขอความช่วยเหลือ เทวาคือบ้าน คือคู่ชีวิต คือผู้เลี้ยงดู คือครู และเพื่อนร่วมงาน เธอจะอยู่อย่างไรเมื่อปราศจากเขา She should be an unassuming widow, pitiable, frail, adrift, without an anchor. She should walk up to them and ask for their help. Thewa meant home for her, he was her life partner, was her support, was her teacher and her work mate. How can she live without him?
แต่เธอกลับยิ้มเริงร่า เฉลิมฉลองแก่ปัจจุบัน ใช่ นี่คืองานรื่นเริงประจำปีของเมือง แต่หาใช่งานฉลองสำหรับหญิงม่ายเช่นเธอ But instead she’s smiling gaily, celebrating the present. Yes, this is the town’s yearly festival, but a time for celebration for a widow like her this is not. =

=

The formal แต่หาใช่ calls for a similarly unusual construction.

“ให้ตายเถอะ เขาเพิ่งจากไปไม่ถึงสองปี ดูเหมือนความสูญเสียทำอะไรเธอไม่ได้เลย” วิชัยพูด ‘Good grief! He hasn’t been gone two years and it looks like losing him hasn’t done a thing to her,’ Wichai says.
“ผมบอกแล้ว ผมเห็นเธอหัวเราะ เธอไม่เศร้าด้วยซ้ำ เธอไปนอนบ้านคุณตั้งครึ่งเดือน คุณไม่ได้กลิ่นบัดสีของเธอบ้างหรือ” นิพนธ์ถาม ‘I told you so. I saw her laugh. She wasn’t sad. She slept in your house for two full weeks. Didn’t you get any idea of how shameful she is,’ Niphon asks.
“ผม … ผมไม่รู้เรื่อง” วิชัยอ้ำอึ้ง ‘I … I know nothing.’ Wichai is tongue-tied.
“คุณไม่รู้แล้วใครจะรู้ คุณรู้จักเธอดีกว่าผม คุณเป็นเพื่อนกับผู้ชายคนนั้นด้วย คุณบอกผมมาตรงๆ ดีกว่า มันจริงใช่มั้ย” ‘If you don’t know, who will? You know her better than I do. You’re a friend of that man too. Level with me, will you: it’s true, isn’t it?’
หลังโค้งของวิชัยยืดตรง เมื่อเขาตอบ “ผม … ผมไม่อยากพูด” Wichai’s hunched back straightens up when he answers, ‘I … I’d rather not say anything.’
“เห็นมั้ยล่ะ ฉันไม่ยอมให้เรื่องหยุดแค่นี้หรอก ฉันจะพูด ทุกคนต้องรู้ว่าเธอเป็นคนอย่างไร” รุ่งจีบปาก ‘You see? I won’t have the story end like this. I’ll speak out. Everybody must know what kind of person she is.’ Rung purses her lips.
“แต่ผมว่าเราอย่าเอะอะไปเลยนะ เรื่องไม่ดีแบบนี้ อีกอย่าง เราไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร” วิชัยขัดขึ้นเบาๆ ‘But I think we’d better keep quiet, things are bad enough as it is. Besides, we don’t know exactly what’s what,’ Wichai protests mildly.
“คุณไม่อยากพูด แต่ฉันสงสัยและได้ยินมานานแล้ว เป็นเรื่องจริงใช่มั้ย” รุ่งคาดคั้น ‘You don’t want to speak but I’ve long been wondering and hearing things. It’s true, isn’t it?’ Rung objects.
“ผมพอจะหลับหูหลับตาไม่รู้ไม่เห็นได้อยู่หรอก แต่พวกแม่บ้านคงรับไม่ได้ คุณก็รู้นี่วิชัย รุ่งกับนภารักเทวาเหมือนน้องชาย ดูแลเทวาตั้งแต่ยังไม่เป็นตัวเป็นตน เรายอมให้เธอย่ำยีศักดิ์ศรี  เทวาไม่ได้หรอก นั่นเท่ากับย่ำยีพวกเราด้วย” พูดเสร็จ สุวรรณมวนยาเส้นกับฝ่ามือ ส่งเข้าปาก จุดไฟแดงวาบ พ่นควันฉุย ‘I can well be deaf and dumb, but our women are something else. You know what they’re like. Rung and Napha loved Thewa as their little brother; they took care of him since he was a child. We can’t allow her to trample Thewa’s dignity: it’d be like trampling ours.’ Having said this, Suwan rolls himself a cigarette, sticks it in his mouth, lights it in a red flare and exhales billowing smoke.
ไม่ไกลกันนัก เธอยืนเคียงชายสองคนซึ่งเธอกับเทวาคบหาในช่วงหลัง เราได้ข่าวว่า เธอมีความสัมพันธ์ลึกซึ้งกับชายที่เธอกำลังคุยด้วย เขามีภรรยาและลูก 2 คน เธอสนิทสนมกับภรรยาเขา แต่เราก็ได้ยินมาว่า เธอใจกล้าถึงขนาดไปเล่นรักในบ้านของเขา Not very far from them she stands between two men that she and Thewa saw frequently in later years. We are told that she has a deep relationship with the man she’s speaking to. He has a wife and two children. She’s close to his wife but we hear that she’s daring enough to go and play footsie in his house.
=
ไม่มีใครรู้ว่าหลังเทวาจากไป เธอใช้ชีวิตอย่างไร อยู่ที่ไหน ทำมาหากินอะไร ดูเหมือนพวกเขาไม่สนใจที่จะรู้ หรือเป็นไปได้ว่า พวกเขาจมจ่อมกับความสูญเสียจนไม่มีแก่ใจจะนึกถึงเธอ Nobody knows how she spent her life after Thewa passed away, where she was, what she did for a living. It seems the lot of them don’t want to know or it’s possible they’ve been so steeped in the loss they haven’t had the heart to think about her.
วันนี้พวกเขาเพียงแต่เห็น เช่นเดียวกับเรา ว่าเธอช่างสดใส เปล่งประกาย ไม่เกินเลยไปหรอกหากจะกล่าวว่าเธอกลายเป็นหญิงสาวผู้ลึกลับ พราวเสน่ห์ Today they only see, just as we do, that she is positively radiant. It isn’t too much to say that she has become a mysterious, highly attractive young woman.
เจ้าของความตายของเทวา The owner of Thewa’s death.
เธอยังอยู่ที่นี่ Still alive. Very much so. เธอยังอยู่ที่นี่: literally, ‘she is still here.
เราเผลอมองเธอบ่อยๆ หากบังเอิญเธอหันมา เราจะรีบมองไปทางอื่น ถ้าไม่เร็วพอ เราอาจปะทะกับรอยยิ้มอันน่าฉงนของเธอ We can’t help looking at her often. If she happens to turn round, we’ll promptly look away. If not fast enough, we’ll be confronted with her puzzling smile.  
รอยยิ้มเป็นสิ่งที่เราพอจะรับได้ แต่ดวงตานั้นไม่ใช่ เราไม่อาจจ้องดวงตาคมวาวคู่นั้น The smile we can take, but not those eyes. We can’t bear to stare at those glittering eyes.
=
พร้อมการกลับมาอย่างเฉิดฉายของเธอ เรื่องเล็กๆ น้อยๆ ได้ปะติดปะต่อร้อยเรียงเป็นเรื่องเดียว Together with her magnificent return, all the little anecdotes string up into a single story.
ด้วยลมปากของพวกเขา เรื่องเล่าสยายปีกกว้างครอบคลุมเมืองทั้งเมือง Through the breath of their mouths, the story spreads its wings to cover the whole town.
เราต่างเอียงหูฟัง… We are all ears…
=

‘Theu Yang Yoo’ in Saming Phra Rahoo – Rueang San See Chomphoo,
Writer Publishing, 2013

Born in Chiang Rai, Uruda Covin worked
in a bank there for six years before resigning over ten years ago, moving to the South
and becoming a celebrated columnist
and short-story writer, with a novel under serialisation in a monthly magazine.
Her life is allegedly centred on daily writing, running, cooking, vodka and love.
-uruda blue

The offshoot – Tharathip

I chose this story not just because it explains a thing or two about the police, their performance and reputation: it also deals with the perennial questions of nurture versus nature and noxious family relations. MB

ลูกไม้

THE OFFSHOOT

handgun-handcuffs handgun-and-handcuffs

ธราธิป

THARATHIP

TRANSLATOR’S KITCHEN
= = =
กูนอนขบกรามแน่น ข่มความรู้สึกรวดร้าวในใจ เสียงพ่อด่าทอแม่ยังดังลั่น ไม่ต้องสงสัยว่าเพื่อนบ้านจะไม่ได้ยินทุกถ้อยคำของพ่อที่ทำลายความเงียบสนิทในยามดึกสงัด I was lying down, teeth clenched, sup- pressing the pain in my heart as my dad’s voice loudly berating mum still re- sounded. No need to wonder whether the neighbours wouldn’t hear dad’s every words as they destroyed the quiet late at night.
ระยะหลังแทบทุกคืนที่พ่อเมามายกลับมาบ้าน ขณะที่หมาสองตัวตะกุยตะกายขากางเกงพ่อด้วยความดีใจ กูผู้เป็นลูกนอนใจระส่ำอยู่บนเตียงตั้งแต่ได้ยินเสียงอ้อแอ้ตะโกนเรียกแม่ บางครั้งก็ตามด้วยเสียงทุบประตูโครมคราม พ่อน่าจะนอนค้างที่อื่นแล้วค่อยกลับบ้านในยามสติดีจะดีกว่า กูไม่ต้องการบ้านที่มีพ่อมีแม่อยู่พร้อมหน้าในเวลาแบบนี้เลย Lately, almost every night that dad came back home drunk, while the two dogs scrambled up his trouser legs out of joy, I who was his son lay in bed, my mind in disarray from the moment I heard the loud, slurry voice calling out mum, sometimes followed by resound- ing banging on the door. Dad should have slept the night somewhere else and then returned home when he had sober- ed up. I didn’t want a home with dad and mum facing each other at a time like this.
เมื่อก่อนพ่อของกูไม่อาละวาดมากขนาดนี้ หรือว่าเป็นเพราะอำนาจในมือทำให้พ่อรู้สึกเหิมเกริม พ่อใช้เวลาไม่ถึงยี่สิบปีไต่จากพลตำรวจมาเป็นนายร้อยตำรวจเอก สามดาวบนบ่าเมื่อยี่สิบปีก่อนไม่ใช่ธรรมดาสำหรับจังหวัดเล็กๆ ชายแดนที่มีตำ-  แหน่งสารวัตรสืบสวนสอบสวน Before, my dad didn’t shout nearly as much or maybe it was because of the power in his hand making him feel overconfident. Dad had spent less than twenty years rising from rank and file to police captain. Three stars on the shoulder twenty years ago wasn’t common in a small border province with the job of investigative inspector.
เพื่อนๆ ของกูชอบคบค้าสมาคมกับกู บางคนอาจจะเพราะได้พลอยกูดูหนังฟรีทุกโปรแกรมที่เข้าฉายในโรงหนังประจำจังหวัด กูชอบฐานะการเป็นลูกตำรวจในบางขณะ พวกขับรถโดยสารรู้จักหน้ากูเพราะบารมีพ่อกู กูจึงขึ้นรถโดยสารฟรีแทบทุกคัน บางคนเป็นพ่อของเพื่อน ถูกจับในข้อหาลืมใบขับขี่หรือไม่มีป้ายทะเบียน จะวิ่งหน้าเริ่ดมาหากูพร้อมกับเพื่อนกู พอกูบอกพ่อกู พ่อกูแค่พยักหน้าตำรวจจราจรที่มาด้วยก็จะปล่อย เพียงแค่นี้เพื่อนก็รักและขอบคุณกูอย่างมากมาย พร้อมจะแลกความเจ็บปวดแทนกูด้วยซ้ำ ถ้ามีวัยรุ่นต่างถิ่นมาวุ่นวายกับกู แต่กูไม่ชอบการชกต่อย กูเบื่อ ไม่ … กูกลัวต่างหาก ในความนิ่งที่ถูกฉาบเคลือบหน้าเวลาเห็นเลือด กูแสร้งทำไปอย่างนั้นเอง แต่ในใจกูวูบวาบ มือไม้อ่อนเปลี้ย กูจะให้เพื่อนรู้ได้อย่างไรว่ากูกลัวเลือด แค่มีดบาดมือกูตอนเด็กๆ กูก็ต้องดมยาดม กูว่ากูมีอาการทางจิตตั้งแต่เด็กเพราะพ่อ My friends liked to socialise with me, some maybe because I could see every movie shown in the town’s cinemas free. I liked the status of being the son of a police officer in some cases. The drivers of public vehicles knew my face because of my father’s prestige, so I travelled free on almost all buses. Some were my friends’ fathers. When they were arrest- ed for forgetting their driving licence or having no licence plate, they promptly came to see me with a poker face, bringing along their sons – my friends. When I told my dad, he just nodded and the police officer that had come along let them go. Just that and my friends loved me and thanked me profusely, ready to suffer instead of me actually if outside youngsters came and bothered me. But I didn’t like boxing. Boxing bored me – no, it scared me, rather. The stillness that was plastered on my face when I saw blood was just pretence. Inside I felt giddy, I felt weak. How could I let my friends know I was afraid of blood? Just cutting my hand with a knife when I was a child I had to inhale smelling salts. I think I’ve had mental problems since I was a child because of dad. Alternative translation of ชอบคบค้าสมาคมกับกู: [My friends] ‘sough my company’.
กูจำได้ติดตา หมาจรจัดที่วิ่งมางับกูจนเลือดสาดรับกรรมทันทีโดยไม่ต้องรอกฎแห่งกรรม พ่อยิงมันด้วยความโกรธ กูทั้งเจ็บทั้งกลัว กลัวเลือดสีแดงๆ ที่ทะลักจากรอยระเบิดของกระสุนปืน มันแดงจ้าเหลือเกินในสายตากู แดงกว่าเลือดที่น่องกูด้วยซ้ำ นอกจากนี้ยังทำให้กูกลัวเสียงดังตามมาอีกด้วยจากกระสุนปืนนัดนั้นของพ่อ พ่อกูก็เสียงดัง และเสียงนี้จะดังมากขึ้นเมื่อได้น้ำเปลี่ยนนิสัย I still have a vivid memory of the stray dog that bit me, drawing blood, being punished at once without waiting for karmic law. My dad shot it in anger. I was in pain and I was afraid, afraid of the red blood that spurted out of the crater made by the bullet. It was so bright red to my eyes, redder than the blood on my calf actually. Apart from that, the noise that followed the release of the bullet scared me. My dad himself had a loud voice and that voice became louder when wetted by liquid that changed his character.
เสียงพ่อจะดังมาก ขณะที่หัวใจกูยวบยาบคล้ายอ่อนแรงเต้นและจะโหมระรัวแรงเมื่อตามมาด้วยเสียงปืนสักสองสามนัด ก็จากฝีมือของพ่อกูอีกนั่นแหละ เมื่อก่อน กูรักพ่อมาก แต่กูก็กลัว และกลัวมากจนเลิกรักเหลือเพียงความนับถือว่าคือพ่อ Dad’s voice would grow very loud and my plodding heart had hardly any strength left to beat, then it would start beating hard again after several gun- shots went off, my dad’s handiwork, of course. Before, I used to love dad a lot but I was scared and I got increasingly scared until I stopped loving. What re- mained was the respect due to a father.
ชีวิตกูเป็นอย่างนี้มานานปีที่นอนหวาดกลัวในตอนกลางคืน จึงไม่แปลกที่กูจะแอบกินยานอนหลับตั้งแต่ยังอายุสิบต้นๆ คืนใดที่ค่ำแล้วพ่อยังไม่กลับบ้าน คืนนั้นกูนอนภาวนาให้พ่อกลับมาตอนเช้าเถิด กูเบื่อถ้อยคำซ้ำซากที่พ่อด่าทอแม่ราวจะประจานให้ข้างบ้านฟัง พ่อจะด่าจนเหนื่อยแล้วก็หลับ ระหว่างนั้นแม่กูต้องนั่งอยู่ใกล้ๆ และหุบปากเงียบฟังพ่อด่า บางครั้งลุกไปหยิบน้ำมาให้ดื่มตามคำสั่ง บางคืนต้องทำข้าวต้มรอบดึกให้แล้วจบลงที่จานชามถูกกวาดลงจากโต๊ะกระจัดกระจาย แม่ก็จะเก็บกวาดเงียบๆ พ่อก็ร้องด่าไปเรื่อยๆ สุดแต่จะนึกถึงเรื่องใดขึ้นมาได้ ความโง่ของแม่ที่เรียบจบแค่ชั้นประถม หรือจนกระทั่งเรื่องบนเตียง พ่อนำมาพูดได้อย่างไม่อายปาก บางครั้งกูอยากจะอัดเทปคำพูดของพ่อเอาไว้แล้วเปิดให้ฟังในยามที่พ่อไม่ดื่มเหล้า กูอยากรู้ว่าพ่อจะมีอาการอย่างไร อายหรือโกรธ หรือ … กูอยากทำมากแต่กูไม่กล้า กูกลัวพ่อเข้าถึงตับไตไส้พุง My life was like this for years, lying down scared at night, so it wasn’t strange that I should take sleeping pills on the sly since I was hardly over ten years old. On those nights when dad wasn’t back yet, I lay praying he’d come back only the next morning. I was fed up with the expressions dad always used to berate mum as if he wanted the neigh- bours to hear. He’d curse until he was so tired he fell asleep. Meanwhile my mum had to sit nearby and keep her mouth shut listening to dad’s curses. Some- times she’d get up to fetch water for him to drink as ordered. On some nights she had to make rice gruel in the late hours and it ended with dirty plates strewn over the table and floor. Mum would round them up and clean the place quietly. Dad would keep shouting on and on over whatever topic he could think of – the stupidity of mum who had only had a primary education or even what happen- ed in bed, dad would talk about that without restraint. Sometimes I wanted to record what he said to have him listen to it when he was sober. I’d have liked to know how he’d react. Ashamed or angry or … I very much wanted to do it but I didn’t dare. I was afraid dad would give me hell.
“ควายเอ๊ย กูไม่น่ามีเมียเป็นควายเลย เวรเอ๊ย เป็นเมียสารวัตร แต่เสือกโง่ กูก็โง่ที่เอาควายมาทำเมีย” ‘What a goose! I shouldn’t have married such a goose. Tough luck. An inspector’s wife but so damn stupid. How silly of me to take a goose for a wife!’ In English, you’re stupid as a donkey or an ox or a goose or a cow. In Thai, it’s the buffalo that’s stupid, silly or stubborn.
กูอยากจะเดินเอาหัวมุดดินไปตามทาง เวลาไปไหนๆ แม่กูไม่มีรสนิยมวิไลที่จะแต่งกายให้ทันแฟชั่น หรือมีเสียงไพเราะพอที่จะร้องเพลงในงานเลี้ยงต่างๆ ได้ แม่ก็เหมือนกับกูที่เจอคนมากๆ แล้วมือตีนอ่อน ประหม่าขาดความมั่นใจในตัวเอง ถ้าเป็นเรื่องปลูกผักปลูกหญ้าทำงานบ้าน แม่จะได้คะแนนเต็ม แต่พ่อไม่ได้รู้สึกภาคภูมิใจเลย I wanted to bury my head in sand when I walked along a road. When she went somewhere, my mum didn’t have the sophisticated taste to dress accord- ing to fashion or didn’t have a voice beautiful enough to sing in receptions. Mum was like me who met many people and then went weak at the knees, had buck fever and no confidence in myself. If it was a matter of planting vegetables and doing housework, mum would get full marks, but dad didn’t feel proud of that at all.
“เมียสารวัตรน่ะมันต้องเชิดหน้าชูตาผัว ไม่ใช่เซ่อๆ โง่ๆ แบบแก” พ่อพูดเป็นครั้งที่ร้อย ‘An inspector’s wife must be an asset for her husband’s prestige, not a limp nonentity like you,’ he’d say for the thousandth time. Somehow, ‘for the thousandth time’ is more familiar than ‘for the hundredth time’ (ครั้งที่ร้อย).
แต่เวลาไม่กินเหล้า พ่อดีกับกูเหลือเกิน กูปรารถนาอะไร พ่อแทบจะทูนหัวมาให้กู และความปรารถนาของกูก็มีอย่างเดียวที่พ่อให้กูไม่ได้ คือให้พ่อเลิกกินเหล้า กูตั้งใจว่าโตขึ้นกูจะไม่กินเหล้าและไม่สูบบุหรี่ แต่พอเข้ามาเรียนในมหาวิทยาลัยกูกลับเลยข้ามขั้นไปถึงกัญชาอยู่ระยะหนึ่ง เหมือนกูเก็บความโกรธเรื่องเหล้าและบุหรี่เอาไว้เพื่อมาระบายออกด้วยการเสพมันตอนเรียนอุดมศึกษา กูรักความซาบซ่านของรสเหล้า ชื่นชอบในกลิ่นควันบุหรี่ อาจเป็นเพราะกูห่างไกลหูตาของพ่อก็ได้ When he didn’t drink, dad was very nice with me. Whatever I wished for, he’d endeavour to present to me and there was only one wish of mine that he couldn’t grant, which was that he stop drinking. I decided that when I was older I wouldn’t drink or smoke, but when I entered university I went all the way over to marijuana for a while as if I had kept my anger against drink and tobacco to myself to vent it by indulging in them when I was getting a higher education. I loved the pleasant lift of alcohol and was thrilled by the smell of cigarette smoke, maybe because I was far from dad’s eyes and ears.
กูแปลกใจที่เวลาพ่อเมา พ่อจะด่าทอแต่แม่ ไม่เคยเอ่ยถึงกูสักคำ หรือเพราะกูไม่เคยสร้างปัญหาใดๆ ให้พ่อ ซึ่งอาจจะเป็นเพราะกูกลัวพ่อมากจนไม่กล้าทำอะไรนอกกฎเกณฑ์ พ่อมาหยุดเหล้าและบุหรี่ได้เมื่อพ่อป่วยเป็นโรคตับแข็ง กูเห็นเงาวูบวาบของโลงโดยไม่หลั่งน้ำตา พ่อกูตายก่อนกูเรียนจบไม่ถึงปี I found it strange that, when drunken, dad only railed at mum, never said a word against me – maybe because I never made problems for him, probably because being afraid of him I didn’t dare to cross bounds. Dad stopped drinking and smoking when he fell ill with cirrhosis of the liver. I could picture the coffin to come without shedding tears. My dad died less than a year before I graduated.
กูยืนนิ่ง น้ำตาไหลย้อนกลับเข้าภายใน มองควันที่โชยขึ้นจากปล่องเมรุอย่างเงียบๆ แค่นี้เองชีวิต เกิดเรียน ทำงาน มีลูก แก่ แล้วก็ตาย กูทำท่าปลดปลงได้สามสี่เดือนที่เลิกเหล้าและบุหรี่ แล้วก็กลับมาดื่มมาสูบเหมือนเดิม I stood still, the flow of tears retreat- ing within, and looked at the smoke coming out of the chimney of the crem- atory quietly. That’s all there was to life. Being born, learning, working, having children, getting old and then dying. I stopped drinking and smoking for three or four months and then began all over again.
สิ้นพ่อเสียคน กูกับแม่ก็ไม่มีอะไรเหลือให้ผูกพันกับจังหวัดบ้านเกิด แม่ขายบ้านขายรถของพ่อ รวมทั้งรับเงินบำเหน็จอีกก้อน นำเงินนั้นมาซื้อบ้านจัดสรรเล็กๆ อยู่ในกรุงเทพฯ ทำขนมหวานเพื่อฝากขายเป็นรายได้หลักของบ้านที่มีเพียงเราสองคนแม่ลูกหนีจากสายตาน่าเบื่อของเพื่อนบ้านในจังหวัดเล็กๆ ที่ทำอะไรก็รู้กันหมดทั่วเขตเทศบาล ชาวบ้านชาวเมืองคงรู้จักครอบครัวกูหมดไส้หมดพุง สะสมจากคำพูดยามเมาของพ่อกูเป็นปีๆ กูไม่คิดจะนับว่ามันกี่ปีแน่กว่าพ่อจะหุบปากและเลิกกินเหล้า ซึ่งสั้นนิดเดียวถ้าเทียบจากการเมามานานปีของพ่อ กูอายเพื่อนอายชาวบ้านที่ต้องเดินผ่านเวลาไปเรียนทุกเช้า Dad gone, there was nothing left for mum and I to bind us to my home prov- ince. Mum sold the house and dad’s car and received a certain amount of com- pensation money. With that money she bought a small house in a housing estate in Bangkok, and made cakes for points of sale as main income of a household which had only the two of us, mother and child, who had fled the bored looks of neighbours in a small province where everything you did was known all over the municipality. The villagers had had more than their fill of my family affairs from the words of my dad in his cups for years. I don’t want to know how long it was before dad shut his mouth and stop- ped drinking, a very short time anyway compared with his years and years of drunkenness. I felt ashamed in front of friends and the neighbours I had to walk by on my way to school every morning.
“ฉันตกใจหมดเลย นึกว่ามีใครตายแน่ๆ” กูเคยได้ยินคนพูดกันในร้านขายของชำข้างบ้านเพราะเมื่อคืนพ่อกูยิงปืนอีก คนนี้เพิ่งย้ายมาอยู่ใกล้ๆ บ้านกู เลยไม่ชินกับเสียงปืน ‘I was totally shocked. I thought someone must have died,’ I had heard someone say at the grocer’s next door because the night before my dad had fired his gun again. That man had just moved next to my house, so he wasn’t used to the sound of gunshots.
กูสมัครเป็นทหารเกณฑ์หกเดือนโดยใช้วุฒิปริญญาตรี หวังว่าค่ายทหารกับการฝึกฝนจะทำให้กูแกร่งขึ้น ดีขึ้น แต่กูก็ปลดจากทหารโดยได้เพื่อนเลวๆ มาสองสามคนที่เจอกันก็กินเหล้าแค่นั้นเอง I volunteered to be conscripted for six months, thanks to my bachelor’s de- gree, hoping that military camp and training would toughen me, make me a better man, but I left the service with a few unsavoury friends with whom I only boozed when we met.
แม่ผู้ประเสริฐของกูไม่เคยปริปากถามว่ากูจะทำงานอะไร เพราะกูสอบคัดเลือกเพื่อบรรจุเป็นข้าราชการระดับต่างๆ ก็ล้มเหลว สมัครงานบริษัทเอกชนก็ไม่มีความสามารถพิเศษอะไร พิมพ์ดีดก็ไม่ได้ ภาษาอังกฤษก็เลว ลิ้นกระด้างต่อภาษาอื่นๆ กูนอนทอดหุ่ยอยู่บ้าน กินเงินจากขนมหวานและเงินสะสมที่เหลือจากการซื้อบ้าน กูรู้ว่าเงินร่อยหรอไปมาก แต่กูไม่รู้ว่ากูจะไปทำอะไร หมดพ่อเสียคน เส้นสายต่างๆ ที่พ่อเคยใช้ช่วยตัวเองยามถูกบัตรสนเท่ห์หรือถูกร้องเรียนก็ไม่มียืดยาวมาถึงกู กูต้องใช้ความสามารถของตัวเองหางาน กูใช้เวลากว่าสามปีในการหางานทำ My precious mother never opened her mouth to ask what work I’d do after I sat for the civil service examination and failed. To apply for work in a private-sector company, I had no special quali- fications. I couldn’t type, my English was bad, my tongue was averse to any foreign language. I lay idle at home, eating the money from the cakes and the savings that remained from the purchase of the house. I knew money was scant but I didn’t know what I should do. Dad dead, the connections he had used to help himself when there were anon- ymous denunciations or he was asked for favours didn’t extend to me. I had to use my own abilities to find work. I spent more than three years searching for work. ==

=

=

=

ภาษาอื่นๆ: literally, ‘other languages’ – other than what? Thai, of course. Hence ‘foreign’.

กูได้ทำงานเป็นพนักงานฝ่ายบุคคลของบริษัทส่งออกอาหารสัตว์ กูรู้ว่าแม่ลอบถอนหายใจให้กับอนาคตของกู กูทำงานตามหน้าที่ คิดเองไม่เป็น ต้องรอให้ผู้บังคับบัญชาสั่ง อาจเป็นความดีที่กูเคยกลัวพ่อจนฝังหัว ทำให้กูกลัวคนที่มีฐานะทางสังคมสูงกว่ามาตลอด การงานของกูจึงราบรื่น I found work in the human resources department of a company exporting animal food. I know mum secretly heav- ed a sigh of relief about my future. I do what I’m told. I can’t think by myself, I have to wait for instructions from my superiors. Maybe it’s a good thing that I was so afraid of dad that it went to my head, making me afraid of whoever has a higher social status all along, so my work goes smoothly.
กูเคยมองแม่ในวันหยุดของกูอย่างไม่กลัวเกรงบาปกรรม แม่ยังต้องซักเสื้อผ้าให้กู ดูแลอาหารการกิน ขณะที่สิ้นเดือนกูไม่เคยให้เศษเงินแม่แม้แต่บาทเดียว แค่กูไม่ขอแม่เพิ่มก็เป็นบุญโขแล้ว ความสุขของแม่ก็คือการได้อยู่กับต้นไม้และปฏิบัติธรรม พ่อทำให้แม่พบทางสว่างของชีวิต I look at mum on my days off without feeling guilty. Mum still has to wash my clothes, arrange for food, even though at the end of the month I have never given her a single baht. Just my not asking money from her is a blessing. Mum’s happiness is being with trees and practising dharma. Through dad, she met the bright path of her life.
“แม่คงทำเวรทำกรรมไว้กับพ่อตั้งแต่ชาติก่อน ชาตินี้ก็มาใช้คืนเขา” แม่บอกเรียบๆ ในครั้งที่พ่อทำปืนลั่นไปถูกฝาห้องเพื่อนบ้าน ดีที่เขาเห็นแก่อดีตที่พ่อกูเคยช่วยลูกชายเขาซึ่งเป็นเพื่อนร่วมชั้นเรียนของกูจากข้อหาพกพาอาวุธ เรื่องเลยเงียบไป แต่แม่ต้องไปขอโทษไปวิงวอนอยู่พักใหญ่ไม่ให้เขาแจ้งความ และดีที่ไม่มีใครถูกลูกหลงจากกระสุนนัดนั้น ไม่อย่างนั้นนายตำรวจก็จะต้องเข้าคุกเป็นแน่ ‘I must have wronged your father in previous lives, so in this life I’m paying for it,’ mum said to me evenly that time when dad’s shotgun bore a hole in the neighbour’s wall. It was a good thing the neighbour was still grateful my dad had helped his son who was my friend at school over the accusation of carrying a gun, so the story quietened down, but mum had to go and apologise and beg that he wouldn’t report the case at length, and it was a good thing too the bullet didn’t hurt anyone, otherwise the police officer would have been jailed for sure.
แม่เริ่มหาทางออกด้วยหนังสือธรรมะของหลวงพ่อต่างๆ บางเล่มแม่นำวางไว้ตรงโต๊ะกู แต่กูก็แค่เปิดดูผ่านๆ ไม่เห็นมีอะไรน่าสนใจกับการนั่งหายใจอย่างเอาจริงเอาจัง ยิ่งแม่ไปวัดทุกวันพระยิ่งทำให้หัวข้อประจานมีมากขึ้น พ่อนอนด่าพระว่าไม่ทำมาหากิน ที่อยู่ได้ก็เพราะมีคนโง่ๆ อย่างแม่นี่แหละให้การสนับสนุน พ่อกูน่าจะเป็นคอมมิวนิสต์กลับชาติ เพราะพ่อไม่เคยเชื่อเรื่องบาปบุญ เรื่องนรกสวรรค์ของแม่เป็นตลกชวนหัวยามเมาของพ่อ หากในเวลาปกติ บางครั้งพ่อก็ตามใจแม่ที่จะไปค้างที่วัดวันพระใหญ่ตั้งแต่ตอนบ่าย แต่ต้องจัดเตรียมอาหารการกินของพ่อให้เรียบร้อยก่อน Mum sought a way out through dhar- ma booklets from sundry senior monks. Some of these she placed on my table, but I just leafed through them casually. I saw nothing interesting in sitting and breathing deeply in and out with intent. The more mum went to the temple every day, the more grievous became the issues. Dad lay railing at the monks for doing nothing to earn their keep; that they could prosper was because stupid people like my mum of course support- ed them. My dad must be reborn a communist, because he never believed in sin and virtue. Mum’s heaven and hell were a laughable matter when he was in his cups. If in a normal state, some- times, on important holy days, he’d let mum stay overnight at the temple since early in the afternoon but she had to arrange for his dinner beforehand.
มีครั้งหนึ่งที่กูภาวนาในใจ นึกถึงพระที่แม่นับถือ ขออย่าให้พ่อตามไปลากแม่กลับจากวัดตามคำพูดเลย พระคงปั่นป่วนกันทั้งวัด แม่ไม่อยู่ กูต้องรับภาระแทนแม่ นั่งน้ำตาซึมฟังพ่อด่าแม่ ขณะที่แม่คงนอนในโบสถ์กับญาติธรรม พ่อทำท่าจะลุกขึ้นหากุญแจขับรถไปวัดให้ได้ แต่หาไม่เจอเพราะกูตั้งใจจะกลืนลงท้องให้พ่อผ่าเอาออกมาถ้าพ่ออยากได้กุญแจจริงๆ กูนั่งรับทราบความรู้สึกแทนแม่ แต่คงไม่ถึงเสี้ยวใจที่แม่ได้รับ แม่อดทนมาได้อย่างไรกับถ้อยคำต่ำช้านานาที่พ่อขุดมาพูด บางครั้งด่าลามปามถึงตาถึงยาย There was one time when I wished inwardly, thinking of the monks mum believed in, that dad wouldn’t go after her and drag her back home as he threatened to. This would disturb all the monks in the temple. When mum wasn’t there I had to take over her duties and sit with teary eyes hearing dad curse mum. While mum slept in the pavilion with fellow dharma practitioners, dad sudden- ly wanted to get the keys and drive to the temple, but he couldn’t find them. I was ready to swallow them and have him open me up if he really wanted those keys. I sat experiencing how mum felt, but it wasn’t even a sliver of what she was exposed to. How could mum bear with the various base words dad came up with? Sometimes he’d even drag her parents into his ranting.
แล้วพ่อกับแม่จะอยู่ด้วยกันหาหอกอะไร ทำไมไม่เลิกกันเสีย กูคงจะมีความสุขมากกว่านี้แม้ว่าจะไม่มีพ่ออยู่ด้วย And then why the hell were father and mother still together? Why didn’t they break up? I’d have more happiness than this, even without a father around.
พ่อตายไปแล้ว ตายไปหลายปีแล้ว กูเหมือนเงาร่างของพ่อที่เผยตัวเมื่อกาลเวลาผ่านไปเนิ่นนาน นานจนกูจำไม่ได้แล้วว่าถ้อยคำเสียดสีเย้ยเยาะถากถางที่พ่อพร่ำนั้นมีว่ายังไงนัก Dad is dead, has been dead for years. I’m like a shadow of him that has materialised itself in the course of time, such a long time I no longer remember the sarcastic remarks and mockeries dad made.
แม่เปิดประตูรับกูเงียบๆ เก็บรองเท้าหนังคู่เยินๆ มาไว้ในบ้าน ตามหลังกูซึ่งเดินเป๋เข้าบ้าน ไม่มีถ้อยคำตำหนิติติง แม่คงคิดว่ากูเป็นกรรมอีกประการที่แม่ตามมาชดใช้ Mum opens the door and receives me quietly, takes the wrecked leather shoes to put them inside and follows me as I lurch into the house. There are no words of criticism. Perhaps mum thinks I’m another debt of fate she has to pay back.
=
ในวัยหนุ่มของกู เรื่องสตรีเพศย่อมหนีไม่พ้น กูมีคนรักสองคนผ่านเข้ามาในชีวิตแล้วก็จากกันไป กูทำได้คือเมามากครั้งกว่าปกติ พล่ามรำพันถึงเธอเป็นบ้าเป็นหลัง แล้วค่อยๆ ลืมเธอทั้งสองคน In my youth, there was no avoiding the fair sex. I had two lovers entering my life and then leaving it. The only thing I did was to be much drunker than usual while raving about each and then gradually forgetting the one and then the other.
แต่กับเธอคนนี้ กูบอกไม่ถูกว่ากูรักหรือกูใคร่ เธอเป็นสาวโรงงาน ไม่รู้ว่าเพราะอะไรถึงเข้ามาในชีวิตกูได้ ความเหงา ความเปล่าเปลี่ยว หรือแรงขับดันทางเพศ กูไม่แน่ใจ เธอมีบุคลิกไม่ผิดจากแม่ของกู พูดน้อยคำรับฟังคำสั่งของกูเป็นส่วนใหญ่ ทำให้กูทุกอย่างไม่ว่ากูต้องการอะไรอย่างไร กูรู้ว่า กว่าจะมาถึงกูเธอก็ผ่านอะไรต่อมิอะไรมาพอสมควร บางคืนที่กูตึงๆ ก็ชวนเธอมาค้างที่บ้านด้วย But with this one, I can’t say whether it’s love or lust. She is a factory girl. I don’t know why she entered my life. Loneliness or sexual attraction? I’m not sure. Her personality isn’t different from my mum’s. She speaks little, mostly listens to what I order, does everything for me, no matter what I want or how. I know that, before she came to me, she went through quite a lot. Some nights when I’m tight I ask her to spend the night with me in the house.
แม่มองเธอด้วยสายตาบอกไม่ถูก ทั้งสมเพชสงสารระคนกัน เธอพยายามทำตัวให้แม่กูรักด้วยการช่วยทำขนม ถูบ้าน ซักเสื้อผ้าให้กู ทำกับข้าว บางครั้งกูก็หยิบยืมเงินจากเธอ และเธอไม่เคยรับคืน กูน่าจะพอใจและมีความสุข แต่กูกลับเบื่อเมื่อคบกันได้ระยะหนึ่ง เป็นความเบื่อที่ก่อตัวขึ้นทีละน้อยๆ จนมากเข้ากูก็ข้ามหน้าข้ามตาพ่อ ถึงขั้นลงไม้ลงมือ แต่เธอทนเป็นควาย ได้แต่ร้องไห้กระซิกๆ ครั้นกูเกิดอารมณ์ขึ้นมา เธอก็โอนอ่อนผ่อนตามกูอย่างดี Mum looks at her with eyes hard to decipher, a mixture of pity and com- passion. She tries to behave so that mum loves her by helping with making the cakes, sweeping the floor, washing my clothes, cooking for us. Sometimes I borrow money from her and she never gets it back. I should be satisfied and happy but I got bored after a while. It was a boredom that grew little by little to the point of excess where I went one better than dad by beating her up, but she withstood it like a cow, only crying and sobbing. When the mood takes me, she goes along with me nicely. ==

=

=

‘for us’ isn’t in the Thai text but is added to balance the sentence.

=

=

=

=

Again the buffalo, so let’s make this one a cow.

“จริงจังแค่ไหนหือ” เป็นครั้งที่สองในชีวิตที่แม่ก้าวก่ายเรื่องส่วนตัวของกู ครั้งแรกถามว่าจะเรียนต่ออะไรเมื่อจบ ม.ปลาย กูอึ้ง มองแม่ได้แวบเดียวก็ต้องเสหลบสายตาดีงามของแม่ นานกี่ปีแล้วที่กูไม่ได้สังเกตแม่อย่างจริงจัง ปีนี้กูอายุสามสิบแล้ว แม่แก่กว่าอายุจริงมาก ผมหงอกขาว ริ้วรอยย่นบนหน้ามากรอย แขนขาเหี่ยวย่นดูแกร่งๆ แกร็นๆ คงเพราะตรากตรำกับงานทางกายและทางใจมานานปี ‘How serious are you?’ It’s the second time mum interferes in my per- sonal life. The first time she asked what I’d study further once I finished high school. I’m taken aback. I look at mum briefly and have to avoid her beautiful eyes. How many years has it been since I observed her in earnest? This year I’m thirty. Mum is much older than her age, with grey and white hair, wrinkles all over her face, her arms and legs withered, looking stunted from enduring years of physical work and mental hardship.
กูไม่ได้ตอบคำถามของแม่ แต่กูกำลังตั้งคำถามกับตัวเองด้วยคำถามเดียวกับที่แม่ถาม I don’t answer mum’s question but I ask myself a question which is the same as the one mum asked.
กูคิดจริงจังกับเธอแค่ไหน หรือเธอป็นวัตถุแห่งความใคร่ที่วัยหนุ่มของกูเรียกร้องเท่านั้น กูนึกถึงพ่อเหตุการณ์ในวันวานทะลักทลายเข้ามาในสมอง ภาพแม่ที่เป็นเหมือนทาสรับใช้พ่อ แม่ที่เป็นเหมือนควายงานผุดมาภาพแล้วภาพเหล่า กูเสหายใจลึกๆ ข่มดวงตาตัวเองมิให้มีน้ำคลอ How serious am I about her? Or is she merely a sexual object that my youth demands? I think of dad. Events of the past flood my brain. Images of mum, who was like a slave at dad’s service, mum who was like a working cow, come up one after the other. Staggering, I take a deep breath and force my eyes not to fill with tears.
ภาพของกูกับพ่อไม่ต่างกันเลย แต่พ่อยังดีกว่ากู พ่อต้องรอให้เมาถึงจะเอะอะโวยวายใช้อำนาจกับแม่ แต่กูไม่ต้องรอให้เมาเหล้า แค่เมาอารมณ์กูก็ใช้กำลังได้แล้ว The images of dad and me don’t differ at all but dad was better than I am. He had to wait to be drunk to raise a hue and cry and use his strength with mum, but I don’t have to wait to be drunk: just the wrong mood is enough to unleash violence.
กูเห็นภาพอนาคตของเธอกับกูคืออดีตของแม่กับพ่ออย่างแน่นอน ถ้ากูมีลูกกับเธอ กูและเธอดิ้นไปไหนไม่รอด และคงประพฤติตามแบบเก่าๆ ของพ่อ กูรู้จักตัวเองมากพอ กูจะให้ลูกของกูเกิดมาเพื่อเผชิญเหตุการณ์ต่างๆ เหมือนที่กูเคยเผชิญหรือ I see a picture of the future of her and me which is definitely like the past of mum and dad. If I had a child with her, we wouldn’t be able to struggle free from each other and I’d probably behave as dad used to. I know myself well enough. Would I have my child born to encounter the same things as I did?
“ผมจะบวช” กูหาคำตอบให้แม่ได้ดีที่สุดในเวลานี้ได้เท่านี้ ‘I’ll enter the monkhood.’ I give mum the best possible answer at this time.
“ถ้าจะบวชเพื่อหนีปัญหาอย่าบวชเลย บาปเปล่าๆ บวชแล้วไม่ปฏิบัติบวชไปวันๆ ไม่มีประโยชน์ เสียผ้าเหลือง” ‘If you do it to get out of a tight spot, don’t. It’s sinful. If you get ordained and then don’t behave like a monk day by day, there’s no point. A waste of yellow robes.’
กูหน้าชากับคำพูดแม่ เดินเข้าไปหยิบบุหรี่มาจุดสูบ พ่นควันแล้วก็อึ้ง I’m stung by what mum says. I go and pick up a cigarette, light up, release the smoke and then am speechless.
กูบอกเพื่อนร่วมงานระดับเดียวกันว่า ถ้ามีโทรศัพท์มาถึงกูให้บอกว่าไม่อยู่หมดทุกราย กับแม่กูก็บอก แม่ฟังแล้วนิ่งคิด กูไม่กล้าสบตากับแม่ กูอายตัวเอง I tell my co-workers at the office that if there’s a phone call for me from anyone to say I’m not in. I said the same thing to mum. Mum listened then was quiet, thinking. I didn’t dare meet her eyes. I was ashamed of myself.
โทรศัพท์ในบ้านดังขึ้น The house phone rings.
“ผมไม่อยู่นะแม่ ไปต่างจังหวัด ไปไหนก็ได้” กูร้องบอกตามหลังแม่ที่เดินเข้าไปรับโทรศัพท์ทั้งที่เคยบอกแม่ไว้แล้ว ช่วงนี้เป็นวันหยุดติดต่อกันถึงสี่วัน เธอต้องโทรมาหากูแน่ๆ หลังจากกูหลบเลี่ยงการพบการพูดได้เกือบเดือนแล้ว ‘I’m not here, mum. I’ve gone up- country, anywhere at all,’ I say in a loud voice in mum’s back as she goes inside to take the call even though I’ve already said so to her. This is a four-day holiday. She must be calling me for sure after I avoided meeting and talking with her for nearly a month.
“อ๋อ ไม่อยู่ ไปต่างจังหวัด ฮื่อ ไม่รู้ แค่นี้นะ” เสียงแม่แว่วๆ มา ‘Oh, he isn’t here. He’s gone up- country … Uh, I don’t know. That’s all, okay?’ Mum’s voice comes to me.
นึกแล้วว่ามึงต้องโทรมาหากู กูโกรธขึ้นมาทันที ด่าด้วยถ้อยคำหยาบๆ คายๆ ในใจ อัดบุหรี่พรืดแม่ง กูจะทำยังไงกับมึงดีวะถึงจะออกไปจากชีวิตกู กูเองไม่น่าเห็นแก่ความสุขชั่วพักชั่วครู่เลย กูตำหนิตัวเองอีกหลายข้อก่อนจะเข้าบ้านเปิดตู้เย็นหยิบเบียร์กระป๋องมาเปิดดื่ม I thought you’d call all right. I’m angry at once, curse with vile, coarse words in my mind, take a deep drag on my cigarette, and am speechless. What can I do to get you out of my life? I myself shouldn’t see only short-term happi- ness. I criticise myself over many other things before I go inside, open the fridge and take out a cool can of beer I open and drink.
วันนี้เป็นวันอาสาฬหบูชา เมื่อเช้าแม่ใส่บาตรตามปกติ แต่พรุ่งนี้แม่จะไปทำบุญที่วัด แม่กรวดน้ำหลังใส่บาตรทุกครั้ง ในถ้อยคำแผ่เมตตานั้นกูมั่นใจว่า พ่อคือสถานีรับบุญจากน้ำที่กรวดโดยแท้ และคงเป็นเจตนาในการทำบุญของแม่ด้วย Today is Asalha Puja* Day. This morning mum gave alms as usual but tomorrow she’ll go to the temple to earn merit. She pours ceremonial water after making the offering every time. I’m sure dad is the recipient of the merit shared by pouring sacred water in earnest and it’s mum’s intent in making merit. *http://en.wikipedia.org/wiki/Asalha_Puja
ตอนสายหน่อยๆ แม่เอาขนมไปส่งเจ้าประจำแล้วก็กลับมานั่งพนมมือหน้าเครื่องรับโทรทัศน์ มีพระแสดงธรรม และแม่เพิ่งโกหกคำโตแทนกูตะกี้ ถ้าบาปกรรมมีจริง กูขอน้อมรับไว้คนเดียวเถิด In late morning, mum takes the cakes to the usual retailers and then comes back, sits down and joins hands to pray. In front of the television set there are articles of worship and mum has just lied for me in a big way. If there really is repayment for sin let me be the only one to be affected.
วันนี้กูไม่อยากออกไปไหน ถึงแม้ว่าถนนหนทางจะโล่งเพราะคนออกไปต่างจังหวัด แต่ร้านขายเหล้าเจ้าประจำของกูงดจำหน่ายสุรา กูนั่งจิบเบียร์อยู่บ้านดีกว่า ให้แม่ทำกับแกล้มอร่อยๆ สักสองสามอย่าง แล้วก็ดูวิดีโอที่เช่ามาเมื่อหลายวันก่อน Today I don’t want to go out. Even though the roads are empty because people have gone upcountry, my usual liquor store refrains from selling alcohol. Sipping beer at home is better, with mum making a few tasty side dishes, and then watching the video I rented several days ago. Here some fiddling with sentence strings is required: ถึงแม้ว่า … แต่ (even though or but) is a non sequitur: liquor stores are required by law to suspend trade on holy days, nothing to do with light traffic.
กูหลับไปตอนบ่าย ตื่นเกือบค่ำ อาบน้ำอาบท่าให้สดชื่นออกมาเปิดตู้กับข้าว พบกับแกล้มสามอย่างที่แม่ทำไว้ให้ ของโปรดกูทั้งนั้น ทั้งยำกุนเชียง ปลาสลิดแดดเดียวทอด และตับทอดกระเทียมพริกไทย กูตั้งใจจะออกไปซื้อเบียร์ที่ร้านค้าข้างบ้านสักสามขวด จากนั้นความสุขก็เป็นของกู I fall asleep in the afternoon. It’s almost dusk when I wake up, shower to refresh myself, open the larder, find three kinds of side dishes mum has made for me, all of them favourites of mine: Chinese sausage salad, fried jerked snakeskin gourami and fried liver with garlic and pepper. I intend to go out to buy three bottles of beer at the shop next door. After that, happiness is mine. Yet beer is always available round the corner … Well observed!ยำกุนเชียงChinese sausage salad (yam kunchiang)
เสียงกริ่งดังจากประตูรั้ว There’s the sound of the bell at the gate.
เธอ กูนึกขึ้นมาทันที อารมณ์ที่ดีเริ่มขุ่นมัว มันคงไม่เชื่อ แล้วตามมาดูถึงบ้านทั้งๆ ที่ตอนสายมันก็โทรมาแล้ว ขณะที่กูลังเล แม่ก็เดินออกมามองหน้ากู กูไม่เคยเห็นสีหน้าของแม่เด็ดเดี่ยวมากขนาดนี้ ตอนที่เผาศพพ่อ ดวงตาของแม่ยังไม่เด็ดขาดเท่าครั้งนี้ It’s her, I think at once. My good mood begins to sour. She didn’t believe mum and now she’s checking here, even though she called in the morning already. As I hesitate, mum walks out, stares at me. I’ve never seen her with such a determined face as this. When dad’s body was being burnt, her eyes were not as determined as this time.
“เดี๋ยวเปิดเอง” แม่บอกห้วนๆ ‘I’ll open the gate myself,’ she tells me gruffly.
กูยืนหลบข้างประตูบ้าน มองผ่านช่องระหว่างบานพับไปที่ประตูรั้ว I stand hidden by the side of the house door, look at the gate through the space between the hinged sections.
เธอจริงๆ ถือถุงพลาสติกมาด้วย คงจะเป็นอาหาร It is her, holding a plastic bag, food probably.
“ไม่อยู่ มันไม่ได้อยู่บ้านนี้แล้วไม่ต้องมาหามันอีกนะ รำคาญ” แม่กูโกหกเป็นครั้งที่สองของวันนี้ เสียงของแม่ทำให้กูขนลุก เป็นเสียงที่ไม่เหลือไมตรีไว้เลย กูไม่เคยได้ยินน้ำเสียงอย่างนี้จากแม่ นอกจากวันที่เผ่าพ่อ ‘He isn’t here. He no longer lives here. You don’t have to come here again. You disturb me.’ My mum lies for the second time today. Her voice gives me goose- flesh. There’s no friendship left in it. I’ve never heard this tone of voice from her, except on cremation day. รำคาญ (annoying) could also be translated here as ‘stop bothering me’.
“หมดเวรหมดกรรมกันเสียที” แม่พูดขณะสัปเหร่อผลักโลงเข้าเตาเผา ‘And that’s the end of that,’ she said when the undertaker pushed the coffin into the oven.
กูเห็นเธออึ้ง ยกถุงพลาสติกในมือทำท่าจะส่งให้แม่ แต่แม่สั่นหน้า I see her speechless. She raises the plastic bag in her hand as if to give it to mum but mum shakes her head.
“ไปเถอะ อย่ามาวุ่นวายกะฉันอีกเบื่อ ชีวิตมีแต่เรื่องอย่างนี้” ‘Go away. Don’t come and bother me again. I’ve had enough. Life is always like this.’
กูยืนพิงบานประตูอย่างหมดแรง น้ำตารินออกมาไม่รู้ตัว กูอยากรู้เหลือเกินว่า แม่พูดตัดสัมพันธ์กับเธอแทนกูเพื่อปกป้องกูผู้เป็นลูกให้มีความสุขสบายใจ หรือแม่ปกป้องผู้หญิงอีกคนหนึ่งมิให้มาก้าวซ้ำรอยของแม่ รอยแห่งควายงานและวัตถุแห่งความใคร่ กูอยากรู้จริงๆ แต่กูไม่อยากฟังคำตอบจากปากของแม่ กูไม่กล้าหรือเข้มแข็งพอ I stand against the door as if devoid of strength. Tears brim and come out unwittingly. I’d very much like to know if mum cut the relationship with her in my name to protect her child so that he can be happy and content or if she is pro- tecting another woman by preventing her from following in the same steps as hers, as a work horse and a sex object. I’d really like to know, but I don’t want to listen to the answer from mum’s mouth. I don’t dare to or I’m not strong enough.
กูรักแม่ แต่กูคิดว่ากูก็รักเธอด้วย… I love mum, but I think I love her too…
=

‘Look Mai’ in Chor Karrakeit 37, 1998

Tharathip (king, Vishnu) is one pen name of Tharathip Choptham, a political science graduate who went through sundry menial jobs and magazine assignments. He is the author of
four volumes of short stories
and tales for children.
tharathip chua cover=

Deception – Phairoj Boonprakob

Who is deceiving whom, the young man of 54 or the saucy wife that be? A matter of perspective, I guess. MB
ooo

ความจริงลวง

DECEPTION

 
beer beerx  

ไพโรจน์ บุญประกอบ

Phairoj Boonprakob

Pronounced phai.roat bun.pra.korp
     
= == TRANSLATOR’S KITCHEN
ผมดื่มเบียร์ขวดที่สองอย่างแช่มชื่น เบียร์มันดีตรงที่มันเย็นและขมลิ้นพอประมาณ I drink a second bottle of beer with gusto. Beer is good in that it’s cool and reasonably bitter to the tongue.  
วันนี้ไม่ว่าอะไรก็ดีพอประมาณสำหรับผมไปเสียหมด ทุกอย่างทำให้ผมรื่นรมย์และพอใจ ผมไม่ชอบอะไรที่ดีมากเกินประมาณ มันไม่น่าไว้วางใจ และร้อยทั้งร้อยจะตามมาด้วยความทุกข์สาหัส Today everything is reasonably good to me. Everything makes me happy and satisfied. I don’t like what is unreason- ably good. It isn’t to be trusted and is one hundred per cent followed by harsh suffering.  
ชายหนุ่มอายุห้าสิบสี่อย่างผม จัดเจนพอที่จะรับเอาความสุขพอประมาณ ไม่กระสันกระเสือกกระสนไขว่คว้าความสุขหวือหวาฉูดฉาด ตระหนักดีว่าชีวิตกลางๆ น่ะดีที่สุด มั่นคงปลอด- ภัย ไร้กังวล และปลอดเชื้อแห่งความทุกข์ A man of fifty-four like me is experi- enced enough to enjoy a reasonable amount of happiness, neither craving for nor striving to grab exciting flashy happiness, well aware that moderation in life is best, safe, free from worry and immune from suffering.  
หนังสือที่ผมทำอยู่เจ๊งไปเมื่อวาน เจ๊งในขณะที่ผมกำลังนึกเบื่องานอยู่พอดี ความสุขจึงวิ่งเข้ามาหาผมอย่างที่ใครก็มิอาจสกัดกั้นมันไว้ได้ The paper I was working for went bankrupt yesterday, just as I had got bored with that work, so happiness has run up to me that no one can prevent. หนังสือ is usually a book, but the word can refer to anything written. Here, it is short for หนังสือพิมพ์ (newspaper).
เมื่อเย็นวานระเรื่อยไปจนถึงสี่ทุ่ม ผมนั่งมึนและอร่อยกับลาบ น้ำตกอยู่ในร้านริมถนนคนละมุมเมืองกับสำนักงาน ผมไม่อยากเจอใครที่ทำหนังสือเล่มนี้ด้วยกัน เบื่อจะฟังเรื่องเกี่ยวกับมัน เบื่อจะพูดถึงมันอีก เลยหนีไปดื่มกินไกลๆ มีความสุขส่วนตัวพอท้วมๆ By ten last night I was sitting dizzy, enjoying larp and narm tok* in a road- side shop across town from the office. I didn’t want to meet any of my co- workers, was fed up listening to stories about our paper, fed up talking about it again, so I’d fled to drink and eat far away, to have a modicum of private happiness. * North-eastern fare. Larp is spicy salad of minced beef, pork, chicken or catfish with mint, onion and lemon grass; narm tok is sliced grilled beef salad.
กลับถึงบ้านอารมณ์ครื้นเครงของผมยังไม่มอด เลยนั่งทอดหุ่ยดื่มต่ออีก เมียก็แสนดี อุตส่าห์นั่งเป็นเพื่อนอยู่สักพัก พร้อมกระเซ้าเย้าแหย่ “ฉันไม่เคยเห็นคนตกงานที่ไหนมีความสุขอย่างเธอเล้ย…” พอให้ชีวิตคู่ม่วนชื่น Back home my boisterous mood wasn’t dampened so I lazed around, drinking on. My good wife sat down to keep me company for a while and teased, ‘I’ve never seen anyone who lost his job as happy as you are.’ That was enough for our life as a couple to be cheerful.  
สักตีสองหรือมากน้อยกว่านั้นนิดหน่อย ตาชักพร่า ความจำชักเสื่อม ผมก็เข้านอนคนละห้องกับเมีย เพราะเธอคงนึกว่าผมเข้าไปนอนกับเธอแล้วจึงล็อกห้องแน่นหนา Around two in the morning, my eyes suddenly turned blurry, my memory suddenly declined. I went to bed in an- other bedroom than my wife’s because she must have thought I had come to sleep with her and she had locked the door. หรือมากน้อยกว่านั้นนิดหน่อย (or a little more or less than that) need not be translated other than with ‘around’.
ผมหลับลึกอย่างมีคุณภาพ ไม่มีฝันร้ายรบกวน ตื่นเกือบแปดโมงเช้าเลยอดเจอหน้าเมีย เธอไปทำงานแล้ว I slept deep, quality sleep. No night- mare to bother me. I woke up a little before eight in the morning, so missed seeing my wife who’d already gone to work.  
เข้าห้องน้ำห้องท่า ซดน้ำชากาแฟ อ่านหนังสือพิมพ์ ร่างกายและจิตใจตื่นเต็มที่ ไม่มีงัวเงียเบื่อหน่าย ไม่มีอารมณ์ทางร้าย โลกสุดสวยโสภี เที่ยงเศษๆ ผมแต่งตัวอย่างดีออกจากบ้าน I went to the bathroom, drank some coffee, read the paper, body and soul fully awake, no drowsy boredom, no bad mood, the world beautiful. Past twelve I dressed up and went out of the house. I must say น้ำชากาแฟ (tea coffee) perplexed me. The ‘reasonable’ narrator seems to be cultivating imprecision.
คนเราทำงานหามรุ่งหามค่ำมานานๆ พอมีเวลาว่างบ้างอะไรๆ ก็ดูดีไปหมด ผมบริหารชีวิตโดยการตกงานเป็นระยะๆ เสมอมา ผมจึงสดชื่นกระปรี้กระเปร่ากว่าหนุ่มวัยเดียวกันจนเป็นที่อิจฉาตาร้อนของเพื่อนๆ ผู้มักจะทำท่าหวังดี แต่จริงๆ ไม่ค่อยจะหวังดีเท่าไหร่ When after working hard from dawn to dusk we have some leisure, everything looks great. I’ve always managed life by losing my job from time to time, so I’m fresher and livelier than young men my age which makes my friends, who pretend to wish me well, actually envy me.

=

=

=

=

อิจฉาตาร้อน: literally, ‘jealous with hot eyes’, that is, extremely jealous or envious.

ออกมาจากบ้านแล้วผมก็ไม่ได้ไปไหนที่เป็นภาระ เป็นการเป็นงาน ผมนั่งแท็กซี่ คอยดูมิเตอร์ให้มันได้ราคาเกือบๆ ร้อยแล้วบอกให้เขาจอดให้ไปร้อยหนึ่งไม่ต้องทอนก่อนลงจากรถ As I left the house I didn’t go any- where strenuous or serious. I took a taxi, watched the meter until it almost reach- ed one hundred and told the driver to stop. I gave him one hundred baht – keep the change – before I stepped out of the car.  
ความเหมาะเจาะที่หาซื้อไม่ได้ด้วยเงินหรืออำนาจใดๆ เกิดแก่ผมอย่างน่าชื่นใจ แท็กซี่มาจอดตรงหน้าร้านเบียร์พอดี ไม่ให้ต้องเสียเวลาเดินหาจนเหนื่อยร้อน Serendipity that can’t be bought with money or power delightedly happened to me: the taxi had stopped right in front of a beer shop; no need to waste time tiring myself looking for one.  
เป็นร้านที่มีบุคลิกภาพน่านั่งเสียด้วย นั่งโต๊ะริมมองผ่านกระจกออกไปเห็นนิยายชีวิต ตัวละครเป็นคน เป็นรถ เป็นสรรพสิ่งของ นานๆ ทีมีหมามาเข้าฉากด้วย Besides, it was a shop whose per- sonality made it well worth patronising, sitting at a side table looking through a pane at the novel of life outside whose characters were people, were cars, were things, with once in a while a dog enter- ing the scene as well.  
ผมนั่งลิ้มรสชีวิตด้วยความสำนึกในบุญคุณของการมีชีวิต ดื่มช้าๆ ละเลียดความรื่นรมย์ ผมเพิ่งเริ่มเบียร์ขวดที่สอง ความแช่มชื่นเปี่ยมล้นในหัวใจ I sat tasting life, fully conscious of the blessing of being alive, drank slowly, nibbling at it pleasurably. As I started on the second bottle of beer, cheerfulness filled my heart to the brim.  
ร้านนี้คนไม่แน่นจนน่าอึดอัดเสียความเป็นส่วนตัว แต่ก็ไม่ว่างโหวงจนเหงา มีลูกค้าแวะเวียนเข้าออกพอประมาณ เจ้าของร้านอยู่ได้และลูกค้าอย่างผมมีความสุข This shop didn’t have so many cust- omers that you felt uncomfortable at the lack of privacy, but it wasn’t empty as to feel forlorn. There was a reasonable flow of customers in and out. The shop owner could make a living and custom- ers like me were happy.  
ละสายตาจากนิยายชีวิตข้างถนน ผมก็มีที่พักสายตาภายในร้าน หญิงสาวหุ่นเพรียวบางทว่ามีความอั๋นในความบางคนนั้นคงจะถูกชะตาผมอยู่ไม่น้อย หล่อนยิ้มให้ผมทุกครั้งที่สบตากัน และด้วยความที่เป็นคนสายตายาว ผมจึงเห็นชัดเจนว่าหล่อนยิ้มทั้งปากทั้งตา Looking away from the novel of life on the roadside, I had plenty to rest my eyes on inside the shop. That woman, slender but plump in her slenderness, I quite fancied. She smiled at me every time our eyes met and as I’m far-sight- ed I could see clearly that she smiled with both mouth and eyes.  
ใครจะเถียงว่านี่ไม่ใช่ความสุข Who would argue this wasn’t happi- ness?  
ผมเหมือนคนลอยคออยู่ในกระแสน้ำแห่งความสุข ไม่ต้องเหนื่อยยากออกแรงว่าย เพียงประคองตัวให้กระแสนั้นโลมไล้ผ่านผิวกายผมไป ความแช่มชื่นชุ่มฉ่ำเปลี่ยนมือกันโอบกอดผมไว้ไม่ขาดสาย It felt like floating up to my chin in a flow of happiness, no need to tire myself swimming, just keep afloat for the flow to wash past my epidermis. All sorts of cheery feelings took turns hugging me. ลอยคอ: literally, ‘float (up to my) throat’.
แต่ในชีวิตมนุษย์เรายังมีอะไรอยู่อีกอย่างหนึ่ง ซึ่งบางคนอาจจะเห็นว่ามันเป็นคำสาป ส่วนผมเห็นว่ามันไม่ได้เลวร้ายขนาดนั้นหรอก ไอ้อะไรอย่างหนึ่งนี่ก็คือการที่มนุษย์ไม่สามารถจมนิ่งๆ อยู่ในความสุขได้นานๆ ไม่ว่าจะเป็นความสุขอันน่าปรารถนาปานใดก็ตาม But in human life there’s something else which some people might view as a curse but I don’t think is that bad. The thing is that man is unable to stay soaked in happiness for long, no matter how desirable that happiness is.  
ฟังดูไม่น่าเชื่อ แต่มันก็เป็นความจริง เหตุผลที่ผมพอจะคิดได้ตอนนี้คือคนเรานั้นอยู่ไม่สุข แปลกลับหน้ากลับหลังก็พอจะได้ความว่าถึงเป็นสุขก็ไม่ยอมอยู่นาน จะเป็นเพราะเบื่อหรือเพราะคนเรามีวิวัฒนาการมาจากลิงผมก็ยังไม่ค่อยแน่ใจ It sounds unbelievable but it’s the truth. The reason I can think of right now is that we are not happy. In reverse translation, it means that even if we’re happy we don’t accept to be so for long, whether because we get bored or because we’re descended from the apes I’m still not very sure.  
รู้แต่ว่าหากความสุขของผมยังนิ่งๆ อยู่อย่างนี้ อีกไม่นานผมก็ต้องมีความทุกข์ในความสุขที่แน่นิ่งนี้แน่นอน I only know that if my happiness stayed stable like this, before long I’d experience sorrow in this easy-going happiness for sure.  
วันนี้ถ้าไม่ใช่เพราะประตูสวรรค์เปิดสำหรับผมก็คงเป็นอำนาจของดาวหางดวงใดดวงหนึ่ง ผมยังไม่ทันได้รับทุกข์จากความสุขนิ่งๆ ความสุขก็เริ่มเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงตัวเองเพื่อมิให้ผมเบื่อ Today if it isn’t the gate of heaven being opened for me, then it must be the power of a comet. I had yet to be granted sorrow from that slack happi- ness, as it began to move and change so that I wouldn’t get bored.  
“พี่ไม่คิดจะทักทายหนูบ้างเลยหรือคะ” ‘Won’t you say hello to me, darling?’  
ผมงงไปนิดหน่อย ไม่มากจนเสียบุคลิกชายหนุ่มอายุห้าสิบสี่ I was a bit puzzled, but not too much so, as that would be against my personality as a young man of fifty-four.  
มัวเผลอคิด เลยไม่ได้สังเกตว่าหล่อนมาประชิดตัวเมื่อไร แต่ก็ดีเหมือนกัน เพราะมันให้ความรู้สึกคล้ายๆ หล่อนลอยมาหาผม โรแมนติกหวานแหววเจือน้ำแจ่วกระไรปานนั้น I’d been so busy thinking that I didn’t notice she had come close to me, but that was good all the same because it was as if she had floated up to me, such a sweetly romantic feeling. โรแมนติกหวานแหววเจือน้ำแจ่วกระไรปานนั้น: this kind of flowery language, tedious to read and to translate, definitely smacks of rank old age rather than of a youth in his fifties.
“ใจดำจังเลย” ‘What a blackheart you are!’  
ผมไม่ต้องเชิญหล่อนนั่งเพราะหล่อนนั่งแล้ว ฟากตรงข้ามหล่อนก็ไม่เลือก กลับเลือกนั่งข้างผม หล่อนโน้มหน้ามาพูดกับผม ใกล้เสียจนผมได้กลิ่นผม I didn’t have to invite her to sit down because she was already seated, and had chosen to sit not across from me but beside me. She bent her head to talk to me, so close I could smell her hair.  
“สวัสดี ยินดีที่จะได้รู้จัก” ผมทักทายตามที่หล่อนปรารถนาและได้แจ้งความจำนงไว้แต่ต้น ‘Hello, happy to know you,’ I greeted her as she wished, making a declara- tion of intent from the first by the same token.  
“พี่นี่ตลกอยู่เรื่อย” หล่อนหัวเราะผลักต้นแขนผมเบาๆ ในอาการหยอกเอินด้วยความหมั่นไส้แกมเอ็นดู “หนูเป็นเมียพี่อยู่ตั้งปี … ยังไม่รู้จักอีกเหรอ” ‘Oh, you’re always so funny!’ She laughed and patted my forearm lightly, with an air of dallying with me that mixed aversion and fondness. ‘I’m your wife all year round and you still don’t know me?’  
เป็นคนอื่นอาจจะตกใจจนพลัดตกเก้าอี้ไปแล้ว แต่ผมไม่ใช่คนอื่นจึงยังนั่งอยู่ได้อย่างมั่นคง แถมดื่มเบียร์ที่เหลือโดยยังรับรู้รสชาติครบถ้วน เมื่อสั่งขวดใหม่เสียงของผมก็ไม่ได้สั่นสักนิด Someone else might have fallen off his chair in shock but I’m not someone else, so I sat on firmly, even drank the beer that remained and fully enjoyed its taste. When I ordered another bottle my voice didn’t tremble in the least.  
“พี่ยังเป็นคนไม่มีหัวใจเหมือนเดิม” หล่อนตัดพ้อ “ถ้าเป็นคนมีหัวจิตหัวใจเหมือนคนอื่นเขาสักนิด ป่านนี้หนูก็คงยังอยู่กับพี่ ยังเป็นเมียพี่” ‘You’re still as heartless as before, darling,’ she complained. ‘If you had a little bit of heart like everyone else, I’d still be with you, I’d still be your wife.’  
ผมรู้สึกวาบหวามใจเล็กน้อย I felt a stir of sexual attraction.  
คำว่า “เมีย” นี่แปลก ถ้าหมายถึงคนที่อยู่กินกับเราจนเหนียงยานไปด้วยกันทั้งคู่ ฟังแล้วก็ด้านๆ ไม่รู้สึกรู้สาอะไร แต่ถ้าหมายถึงคนอื่น คนที่เรายังไม่มีโอกาสได้แอ้ม พอได้ฟังว่าเขาเคยเป็นเมียเรานี่มันให้หวามๆ เดียมๆ ชอบกล This word ‘wife’ is weird. If it means the person we live with as a couple until our necks grow wattles, it sounds cal- lous, insensitive, but if it means some- one else, someone we haven’t yet had the opportunity to screw, hearing that she used to be our wife, it makes us feel oddly thrilled.  
รู้สึกคล้ายมีพลัง แต่ในขณะเดียวกันก็ระทดระทวย A feeling close to having power but at the same time being in sorrow.  
“ที่จริงหนูก็ยังติดใจพี่นะ คิดอยู่เสมอว่าจะหาผัวชั้นยอดอย่างพี่นี่คงยาก หรืออาจจะหาไม่ได้เลย เพราะเขาสร้างมาคนเดียว…” ‘Actually I’m still yearning for you, always thinking that finding a partner as great as you will be difficult or even impossible because you’re one of a kind…’  
ผมสบตาหล่อน แววตาหล่อนออกอาการมัวเมาในเรื่องที่กำลังพูด มันจะเป็นเรื่องในอดีตหรือเรื่องที่หล่อนสร้างขึ้นมาผมก็ไม่แน่ใจ แต่ก็ยินดีจะฟัง เพราะในเรื่องนี้ผมเป็นพระเอก I held her gaze. Her eyes had an air of deep absorption in what she was saying, whether something in the past or some- thing she was thinking up I wasn’t sure, but I was happy to listen because in that story I was the hero.  
“อยู่กับพี่ … รสชาติชีวิตมันฉูดฉาดจัดจ้านเอร็ดอร่อยไปหมด พี่เป็นมือปรุงชีวิตชั้นเซียน ขนาดในบ้านเหลือเบียร์อยู่แค่สองขวด ตู้เย็นว่างเปล่า ตู้กับข้าวมีแต่ลม พี่ยังทำให้หนูสนุกได้ทั้งคืน … โอ … หนูยังจำไม่ลืม … ทั้งคืนเลย…” ‘Being with you, life’s always spicy and scrumptious. You’re a past master at flavouring life, to the point that with only two bottles of beer left in the house, an empty fridge and no more than air in the larder, you still made me have fun all night long … oh … I haven’t forgotten … all night long…’  
ผมไม่รู้เหมือนกันว่า ผมทำยังไงหล่อนถึงได้ทำท่าซาบซึ้งยิ่งใหญ่ปานนั้น สติปัญญาขนาดผม ถ้าเหลือแต่เบียร์อยู่แค่สองขวด ผมก็คงค่อยๆ ดื่มมันให้หมดแล้วเข้านอน ไม่เห็นจะน่าซาบซึ้งอะไร เว้นเสียแต่ว่าตอนนอนหลับได้ฝันสนุกโอฬารตระการตา I didn’t know what I had done for her to appear so deeply impressed. According to my lights, if there were only two bottles of beer left, I’d get through them and then go to bed, I don’t see what’s so impressive, unless if once asleep I had a smashing good dream.  
แต่เมื่อหล่อนรู้สึกว่ามันยิ่งใหญ่ เป็นอัจฉริยลักษณ์ของผม ผมก็ไม่ว่าอะไร But since she felt that it was great, it was my genius, I didn’t say anything.  
“พี่แก่ไปหน่อยก็จริง..” ‘Sure, you’ve aged a bit…’  
“อันนี้ไม่จริง” ผมขัดกลางคัน ‘That’s not true!’ I interrupted her.  
ผมรู้ว่าการพูดสอดพูดแทรกขณะที่คนอื่นกำลังพูดน่ะเป็นมารยาททราม แต่ในกรณีนี้จะอยู่เฉยก็ไม่ได้ มันกระทบสัตยาบันของผม I know that interrupting when some- one is talking is bad manners but in this case how could I hold still, it hurt my convictions. Or, flippantly, ‘it’s against my religion’. สัตยาบัน = ratification, confirmation. Here, it means ‘the pact I made with myself’.
ผมอธิบายให้หล่อนฟังว่าผมไม่เคยทำตัวแก่แล้วมันจะแก่ได้ยังไง ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดมาจากกรรม กรรมแปลว่าการกระทำ เมื่อผมไม่ทำตัวแก่ ผมก็ไม่แก่ I explained to her that I never be- haved old, so how could I be old. Every- thing comes from karma. Karma means doings. When I don’t behave old, I’m not old.  
ในทางตรงกันข้าม สิ่งที่ผมทำคือทำตัวหนุ่ม เพราะฉะนั้นผมก็ต้องหนุ่ม เป็นเหตุเป็นผลดีจะตาย On the contrary, what I do is behave young. So I must be young. It’s a perfectly good reason.  
เราเห็นเขาพูดเขาเขียนกันเสมอว่า ‘ชายหนุ่มอายุยี่สิบห้า’, ‘ชายหนุ่มวัยสามสิบหก’ หรือแม้แต่ ‘ชายหนุ่มวัยสี่สิบหก’ แล้วทำไมจะมีชายหนุ่มอายุห้าสิบสี่บ้างไม่ได้ ไม่เห็นมันเสียหายอะไรตรงไหน ดีเสียอีกน่ะไม่ว่า เพราะชายหนุ่มเป็นกำลังของชาติ ยิ่งมีมากเท่าไหร่ชาติก็จะยิ่งเดินได้ไวเท่านั้น We hear or read all the time of ‘a young man of twenty-five’, ‘a young man of thirty-six’ or even ‘a young man of forty-six’, then why can’t there be a young man of fifty-four? I can see nothing wrong with that. Actually I think it’s good. The more young men there are of the kind, the better the nation.  
ดูเหมือนหล่อนจะยอมรับคำชี้แจงของผมอยู่บ้าง She seemed to bow to my argu- ments.  
“เอาละ ความจริงพี่ยังหนุ่ม” ‘All right. Truth is you’re still young…’  
“ถูกต้อง” ‘You got that right.’  
“แม้จะเกิดมานานกว่าผู้ชายอื่นที่หนูเคยเป็นเมีย” ‘Even though you were born earlier than the other men I’ve been a wife to.’  
“แต่ก็วิเศษกว่า โอชากว่า” ‘Only more superb, more scrump- tious.’  
“นั่นละที่หนูกำลังจะบอกพี่” ‘That’s what I’m trying to tell you.’  
บริกรคงเห็นว่าหล่อนมานั่งโต๊ะผมนานแล้ว ดีไม่ดีเผลอไผลหล่อนออกไปโดยไม่จ่ายเงิน ทางร้านก็จะไม่ได้กำไรเท่าที่ควร จึงเข้ามาถามความประสงค์ว่าจะย้ายโต๊ะมารวมกันหรือไม่ The waitress must have thought the woman had sat at my table long enough. If she didn’t pay attention, the woman would leave without paying, the shop wouldn’t make as much as it should, so she came over to ask whether she intended to join me at my table or not.  
“พี่เลี้ยงเมียเก่าอีกสักมื้อได้ไหม” หล่อนถามผมด้วยสุ้มเสียงที่ทำให้ผมเคลิ้มๆ ไปว่าหล่อนเป็นเมียเก่าของผมจริงๆ ‘Treat your old wife once again, won’t you, darling,’ she asked me with a tone of voice that had me rapturously think she really must have been my wife.  
แม้แต่เด็กบริกรก็ยังทำท่าคล้ายได้มาเจอเรื่องจริงที่ดูประหลาดกว่านิยาย เธอยิ้มปูเลี่ยนๆ และไม่กล้าสบตาผม Even the young waitress looked as though she had stumbled onto some- thing weirder than a fairy tale. She smiled sheepishly and didn’t dare to look me in the eye.

=

=

ยิ้มปูเลี่ยนๆ: literally, ‘smile (like a) greasy crab’. Greasy crab trumps sheep!

ผมพยักหน้าตกลงเลี้ยงเมียเก่าอีกสักมื้อ คิดเสียว่าตอนอยู่กินด้วยกันหล่อนก็คงเลี้ยงดูผมไว้มาก ต้องตอบแทนกันบ้างในเวลาที่สามารถจะตอบแทนได้ With a nod I agreed to treat my old wife one more time, thinking that when we were together she must have treat- ed me a lot and one must reciprocate while one still can.  
บรรยากาศถ่านไฟเก่าเป็นไปอย่างชื่นมื่นและออกจะเปลือยๆ ระดับอาร์ เราสั่งเบียร์กันถี่ขึ้น โดยเฉพาะตอนที่ความหลังกำลังดำเนินไปถึงตอนวาบหวิวซึ่งเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดถูกกีดกันไม่ให้ชม The atmosphere of old love was elating in its R-rated nakedness. We kept ordering more beer, especially when the past reached the dizzy parts for adults over eighteen only.  
ผมเพิ่งรู้ว่าครั้งหนึ่งเรี่ยวแรงผมเหมือนช้างสารและมีรสนิยมวิตถารอยู่พอสมควร แต่หล่อนก็ชอบและไม่เคยลืมมันเลย Thus I learned that once I had the strength of a mighty elephant and rather perverted tastes, but she liked it and had never forgotten.  
หล่อนเปรยเป็นนัยๆ ว่าอยากจะให้มีวันคืนอย่างนั้นอีกสักครั้งสองครั้งเพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตของหล่อน She hinted she’d like to have such times once or twice again to boost the quality of her life.  
“ตั้งแต่จากพี่มาชีวิตหนูกร่อยมาก ผู้ชายทั่วๆ ไปน่ะเป็นนักปรุงชีวิตที่ยอดจะแย่ ตะกรุมตะกรามก็เท่านั้น ไม่มีรสนิยมก็เท่านั้น พอเสร็จก็แจวอ้าวเข้าไปอยู่ในรูตัวเองเงียบกริบเชียว พี่ว่ามีอะไรจะทรมานลูกผู้หญิงได้มากกว่านี้อีกไหม” ‘Since you left, my life’s been very dull. Men in general are rather bad at spicing up life. They’re only voracious, they don’t have good taste. When it’s done, they take to their heels and go and stay in their holes, dead as dormice. Do you think anything could be more tormenting than this for women?’  
“มี” ผมตอบเสียบ้างหลังจากไม่ได้พูดอะไร-เอาแต่ฟังหล่อนมานาน “ลูกผู้หญิงที่หาใครมาตะกรุมตะกรามไม่ได้เลยไง” ‘Oh yes,’ I answered after keeping quiet, merely listening to her for a long while. ‘Being unable to find voracious men, of course.’  
“เอางั้นก็ได้” หล่อนคล้ายจะคล้อยตามผม แต่ที่แท้ก็เป็นเหลี่ยมของลูกผู้หญิง “มันเป็นความทรทานคนละอย่างกัน” ‘That too.’ She seemed to agree wholeheartedly with me but actually it was a woman’s trick. ‘It’s another kind of torment.’  
ลูกผู้หญิงอกอูมเขาเป็นกันอย่างนี้แหละครับ เจอมาซะเยอะ เขามักจะทำท่าเห็นดีเห็นงามกับเรา แต่ท้ายที่สุดแล้วเขาก็เอาตามความคิดของเขาเอง ยอมตามความคิดของเราซะเมื่อไหร่ Women with big tits always act like this. I’ve met lots. They behave as if they approve of us but in the end they follow their own ideas and to hell with ours.  
ผมได้รู้อีกว่าตัวเองมี ‘ก้าน’ เกินมาตรฐานลูกผู้ชายไทย ได้ฟังแล้วนึกลำพองใจอยู่ไม่น้อย I further learned that I had a bigger ‘rod’ than is standard for Thai men. Hearing this puts one in rather high spirits.  
หล่อนเองก็ชักจะแสดงอาการเคลิบเคลิ้มใหลหลงมากขึ้นทุกทีๆ จนผมเริ่มจะแน่ใจว่าผมได้เมียเก่าคืนแน่ She herself was beginning to show increasing enrapture, so that I was beginning to be certain that my old wife was back.  
“พี่ก็รู้ว่าหนูชอบลูบคลำมัน…” ‘You know how much I like to stroke it…’  
ความจริงผมไม่รู้ แต่มือของหล่อนที่กรีดกรายทำท่าประกอบก็ทำให้ผมหวิวหวามในหัวใจเหมือนโดนลูบคลำมาแล้วหมาดๆ Actually I didn’t, but the brushing of her hand ready to go through the motions made me feel faint as if I had just been groped and stroked.  
“ไม่มีของใครเลยที่แข็งแรงเต็มไม้เต็มมือเท่าของพี่ วิเศษมาก” ‘Nobody feels such a hard handful as you do. Amazing.’  
ผมก็ว่ามันวิเศษจริงๆ เหมือนกันถ้านัยน์ตาของหล่อนไม่เคลิ้มฝันจนเกินไป มันทำให้ผมฉุกใจสงสัยว่าหล่อนเอา ‘ของใคร’ มาใส่ให้ผมหรือเปล่า I too thought it was amazing had her eyes not been so overly dreamy. They made me suddenly wonder whether or not she wasn’t transferring to me someone else’s attributes.  
แต่ความมึนด้วยปริมาณอันมากของเบียร์ก็ช่วยประคองความสุขไว้มิให้แตกร้าว ครู่เดียวผมก็ลืมความสงสัย กลับมาล่องลอยไปกับความหลังของตัวเองได้ใหม่ But the buzz from a large volume of beer helped prevent happiness from being shattered. For a moment I forgot the suspicion and went back to floating in my own past anew.  
ผมว่ามันทำนองเดียวกับคนที่กำลังป่วยย่ำแย่ จะตายมิตายแหล่ มีใครมาบอกว่าแจ่มใสจังก็รีบยึดเอาไว้ ทั้งๆ ที่ความแจ่มใสนั้นไม่ใช่ของตัว มันอาจจะเป็นของคนที่รอรับมรดกอยู่ก็ได้ แต่รับมาเป็นของตัวแล้วชื่นใจ มีความสุขก่อนตาย ก็รับเถอะ ไม่เห็นจะเสียหายอะไรนี่ I think it’s the same as when you’re on the verge of death and someone comes along and tells you how bright you look, so you hold this at once to be true. Even though the brightness isn’t yours but may be of those waiting for your inheritance, you make it yours and it cheers you, you’re happy before dying. So go ahead, it does no harm in any way.  
หล่อนสาธยายลีลาท่าร่างยามเสพสมของผมสลับกับการดื่มเบียร์ มีคำร้องขอให้กลับไปเป็นอย่างเดิมแฝงอยู่ตรงนั้นนิดตรงนี้หน่อยไม่ประเจิดประเจ้อ สร้างความเพลิดเพลินให้ผมเป็นอันมาก She discoursed on my physical performance during the act in between gulps of beer. There were appeals to making things as before hidden here and there. They were not disgraceful and they did much for my entertain- ment.  
แต่ผมก็มีข้อเสียอยู่เหมือนกันตามความรู้สึกของหล่อน หล่อนเริ่มเปิดข้อบกพร่องของผมด้วยประโยคที่ว่า “แต่ผู้ชายดีพร้อมไม่มีในโลกนี้” แล้วแกล้มด้วยเบียร์ครึ่งแก้ว But I had a flaw all the same, she felt. She began to reveal my shortcoming with the sentence, ‘But there are no men ready for it in this world,’ followed by the downing of half a glass of beer.  
ผมกำลังดีวิเศษจนแทบจะไม่ใช่คนอยู่แล้ว จึงอยากฟังความไม่เอาไหนของตัวเองอย่างยิ่ง มันจะได้ดึงผมกลับมาเป็นคนกับเขาเสียที I was such a superb man as didn’t exist, so I was most eager to hear about my uselessness, as it would take me down to size.  
“พี่เป็นผัวที่ดี แต่เป็นสามีที่เลว” ‘You’re a good mate but a bad hus- band.’  
ภาษาสวย คล้องจองกันดี แต่ความหมายนั้นต้องให้หล่อนอธิบายขยายความ Nice words, nicely balanced, but what they meant was for her to explain.  
“หนูนอนกับใครก็ถือว่าเขาเป็นผัวหนู ก็มันเป็นจริงๆ นี่ แต่สามีหนูรู้มาว่ามันแปลว่านายหรือเจ้าของ ทีนี้คนที่เขาเป็นนายคนเป็นเจ้าของคนเนี่ย เขาก็ต้องดูแลเลี้ยงดูคนของเขาใช่ไหมพี่ ไม่ใช่ทิ้งๆ ขว้างๆ ปล่อยให้หากินเองตามยถากรรมอย่างที่พี่ทำกับหนู” ‘When I sleep with someone I consider him my mate, which is what he really is, but husband, I’ve learned, means master or owner. So the one who’s the master, the owner, he must take care of the one he owns, isn’t that right, darling? Not deserting her and leaving her to fend for herself as you did with me.’ Mate-husband: the Thai is funnier than this, as the familiar ผัว (phua) and the formal สามี (samee) are both readily understood as ‘husband’.
“เมียฉันเขาก็หากินเอง มีเงินให้ฉันกู้ด้วยซ้ำ” ‘My wife earns her own living. She’s even got money for me to borrow.’  
“พี่หมายถึงเมียคนใหม่ของพี่เหรอ พี่นี่แจ๋วจริงๆ” ‘You mean your current wife, don’t you? You’re really clever, you know.’  
หล่อนทำท่าชื่นชมและดีอกดีใจกับผม แต่ก็ไม่ลืมแซมอาการหึงนิดๆ เอาไว้ด้วย ร้ายกาจจริงๆ She looked full of admiration and gladness for me but didn’t forget to hint at jealousy. She was really good.  
“ถ้าพี่มีหัวจิตหัวใจดูแลหนูมั่ง หนูไม่ยอมปล่อยให้พี่ไปหาเมียใหม่หรอก ไม่มีวัน หนูจะครอบครองพี่ไว้คนเดียว มีความสุขกันตลอดชาติ” ‘If you had the heart to look after me, I wouldn’t let you go and find another wife. No way. I’d own you alone, we’d be happy together forever.’  
ผมว่ามันสิ้นสุดแล้ว ลงว่ามีความสุขกันตลอดชาติ ถ้าเป็นหนังเป็นละครมันก็จบแล้ว ความสุขพอประมาณของผมถึงคราว จะต้องเปลี่ยนสีสันซะที ไม่งั้นผมก็จะต้องมีความทุกข์ในความสุขนิ่งๆ อีก I thought it was the end. The words ‘happy together forever’, if in a movie or a play, meant The End. My reasonable happiness thus had to change colour, otherwise there’d be suffering in that stable happiness again.  
“วันนี้เห็นจะคุยกับเมียเก่าเท่านี้ก่อนนะ วันหลังเจอกันอีกค่อยทบทวนอดีตกันใหม่” ‘I think I’ve spoken with my former wife long enough today. Let’s meet again some other day and remember the past some more.’  
“ไม่มีวันหน้าวันหลังหรอกพี่ เราต้องไปย้อนอดีตกันวันนี้แหละ หนูอยากจนตัวสั่นแล้ว” ‘There’s nothing better than the present, darling. We have to go back to the past today. I want it so much I’m shaking all over.’  
หล่อนแสดงอาการอยากได้แจ่มชัดเหมือนกลไกที่มีปุ่มกด She showed clearly that it was what she wanted, as if at the push of a button.  
“ฉันก็สั่น” ผมบอกหล่อน ‘I’m shaking too,’ I told her.  
“สั่นสู้ใช่ไหมพี่” หล่อน กระหายอย่างลิงโลด ‘Let’s shake together, then, shall we?’ She was eager, overjoyed.  
“เปล่า สั่นเพราะความสุขน่ะ” ‘No. It’s out of happiness I shake, you see.’  
“หนูอยากมีความสุขกับพี่อีกสักครั้ง อยากจังเลย…นะพี่นะ …เถอะ…” หล่อนพยักหน้าเชิญชวน ‘I’d like to be happy with you once again. I want it so much … okay, dar- ling? … Please…’ she nodded invitingly.  
“ฉันมีความสุขกับการปลดปล่อยไปแล้ว” ผมลวงหล่อนครึ่งหนึ่ง “สบายเนื้อสบายตัวบอกไม่ถูก” ‘I’m happy with what we’ve express- ed today.’ I deceived her by half. ‘I feel incredibly fine.’  
พูดจบผมก็เรียกบริกรคิดเงิน แต่หล่อนยังไม่ยอมจบกับผม หล่อนดึงมือผมไปแปะที่หน้าอกหน้าใจของหล่อน แล้วพูดจาด้วยเสียงของคนที่ตกจมอยู่ในห้วงพิศวาส At this point, I asked for the bill, but she still didn’t want to give me up. She pulled my hand and put it on her chest and then spoke in the voice of someone drowning in an expanse of love.  
“พี่รู้สึกถึงการเต้นแห่งหัวใจหนูไหม มันบอกว่าไง มันบอกว่าหนูต้องการพี่ใช่ไหม ทำไมพี่ถึงหนีไปมีความสุขคนเดียว…” ‘Can you feel how fast my heart is beating, darling? What is it saying? It’s saying I want you, right? Why are you fleeing to be happy on your own?’  
บริกรเอาบิลมาเก็บเงินแล้ว แต่หล่อนยังไม่ยอมปล่อยมือผม สีหน้าเด็กสาวบริกรออกอาการอยากดูแต่ก็ไม่กล้ามองเต็มตา The waitress had brought the bill but she still didn’t want to release my hand. The waitress looked as if she’d like to look but didn’t dare to stare.  
ผมต้องออกแรงนิดหน่อยเพื่อดึงมือกลับมาหยิบเงินจ่ายค่ากินดื่ม รวมค่าคุยกับเมียเก่าไปพันเศษๆ I had to use a little strength to retrieve my hand to handle the money for the food and drinks. The cost of talking with my old wife came to a little over one thousand baht.  
“ใจคอพี่จะปล่อยให้หนูค้างเติ่งอยู่ยังเงี้ยหรอ” ‘Will you have the heart to leave me in the lurch like this?’  
หล่อนทำท่าจะคว้ามือผมไปแปะอกหรือไม่ก็อะไรที่หวาดเสียวกว่าอกอีกครั้ง ผมชักมือหนีและลุกขึ้นยืนอย่างมีความสุขพอประมาณ อย่างคนที่มั่นใจว่าความสุขจะยังไม่หนีหายไปไหน เพียงแต่ถึงเวลาจะต้องเปลี่ยนแปลงสีสันของมันบ้างเท่านั้น She made as if to grab my hand to pat her breast or some place more soul- stirring once again. I withdrew my hand in a hurry and stood up with reasonable happiness, like someone certain that happiness hadn’t gone away but the time had come to change its colour a little.  
“ขอโทษนะหนู ฉันไปให้ความสุขกับหนูไม่ได้ ไอ้ฉันมันเครื่องจักรสมัยเก่า เดินตามรอบตามแรงของมัน ตั้งโปรแกรมไม่ได้เหมือนสมัยของหนู” ‘Forgive me. I can’t make you happy. Mine is an outdated machine that works at its own speed and can’t be repro- grammed as people your age do.’  
แล้วผมก็ผละจากหล่อนมา ปล่อยให้หล่อนนั่งค้างเติ่งอยู่อย่างนั้น Then I took my leave, leaving her in the lurch like that.  
=

‘Khwamjing-luang’
in Chor Karrakeit 33, 1997

 
  Phairoj Boonprakob,
born in 1952 in Bangkok, and until recently a teacher of Thai at Chiang Rai
Rajabhat University, has more than
half a dozen collections of short stories and two novels to his credit.
=CK33
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 450 other followers